I OSK 2378/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Piotr Przybysz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt II SAB/Kr 53/22 w sprawie ze skargi Z.B., P.B., A.B., Z.B., M.B., R.B., M.B., J.B., J.B., Ł.B., I.B., G.D., J.D., L.D., M.G., H.G., R.G., M.J., R.K., J.K., G.K., H.K., J.K., H.K., B.K., A.K., Z.M., M.M., T.P., J.P.-M., D.P., J.R., T.S., J.S., S.S., F.S., Z.S., J.T., S.U., A.Z., R.Ż., M.Ż., A.Ż. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom w sprawie przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom solidarnie na rzecz Z.B., P.B., A.B., Z.B., M.B., R.B., M.B., J.B., J.B., Ł.B., I.B., G.D., J.D., L.D., M.G., H.G., R.G., M.J., R.K., J.K., G.K., H.K., J.K., H.K., B.K., A.K., Z.M., M.M., T.P., J.P.-M., D.P., J.R., T.S., J.S., S.S., F.S., Z.S., J.T., S.U., A.Z., R.Ż., M.Ż., A.Ż. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Kr 53/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy [...] w sprawie przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem: I. zobowiązał organ - Burmistrza Miasta i Gminy [...] do wydania aktu lub dokonania czynności w rozpoznaniu wniosku skarżących z dnia 31 października 2019 r.; II. stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. nałożył na organ grzywnę w wysokości 1000 zł (jeden tysiąc złotych); IV. zasądził od organu na rzecz skarżących kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem. W konkluzji skarżący wnieśli o zobowiązanie Burmistrza Miasta i Gminy [...] do wszczęcia postępowania w sprawie przymusowego zniesienia służebności gruntowej oraz zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych bezczynności, a także podjęcia środków zapobiegających bezczynności w przedmiotowej sprawie w przyszłości i wymierzenie grzywny w wysokości 50.000 zł. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 31 października 2017 r. został złożony przez skarżących wniosek do Starostwa Powiatowego w Olkuszu o: 1/ wszczęcie i przeprowadzenie postępowania przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem działki "[...]" Majątku Ziemskiego [...] w oparciu o art. 30 pkt 1 podpunkt 4 oraz pkt. 2 ustawy z dnia 21.06.1939 r. o zniesieniu służebności w województwach krakowskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnowskim i cieszyńskiej części województwa śląskiego, 2/ zniesienie służebności działki "[...]" Majątku Ziemskiego [...], 3/ ustalenie na rzecz uprawnionych spadkobierców poszczególnych właścicieli osad tabelowych wskazanych w treści tabeli likwidacyjnych wynagrodzenia z tytułu zniesienia służebności w kwocie sprecyzowanej ostatecznie w projekcie zniesienia służebności; 4/ dopuszczanie i przeprowadzanie dowodów wskazanych w uzasadnieniu wniosku. W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta i Gminy [...] wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że strona skarżąca nie przedstawiła w sposób kompletny i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, a mianowicie pismem z dnia 14 grudnia 2021 r. w odpowiedzi na list adwokacki w przedmiocie wezwania do wszczęcia postępowania organ ponownie wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie brak podstaw do wszczęcia postępowania bowiem w dniu 26 listopada 2021 r. w sprawie niniejszej Gmina [...] wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 października 2021 r. sygn. akt II SA/Kr/756/21 , na mocy którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Gminy [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 kwietnia 2021 r. w przedmiocie uchylenia postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 18 stycznia 2021 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem działki "[...]" Majątku Ziemskiego [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu, Burmistrz Miasta i Gminy [...] miał obwiązek rozpoznać wniosek skarżących z dnia 31 października 2017 r. dotyczący każdego z czterech punktów. Wniosek skarżących datowany jest na dzień 31 października 2017 r. i od tego czasu sprawa nie została merytorycznie załatwiona przez Burmistrza Miasta i Gminy [...]. W ocenie Sądu nie budzi więc wątpliwości, że organ pozostaje w bezczynności, gdyż sprawa powinna już dawno się zakończyć, a organ nie tyle prowadził opieszale sprawę, co w ogóle jej nie prowadził. Sąd uznał, że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Zdaniem Sądu przestawione obszernie realia przedmiotowej sprawy - wskazujące na rażącą bezczynność w rozpoznaniu wniosku skarżących uzasadniają także wymierzenie kary grzywny w wysokości 1000 zł. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Burmistrz Miasta i Gminy [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając 3. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj,: a) art. 133 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a, polegające na błędnym ustaleniu przez Sąd okoliczności wynikającej z akt sprawy w tym dokumentów źródłowych oraz pism procesowych skarżącego i wydawanych przezeń rozstrzygnięć, poprzez nie wzięcie pod uwagę okoliczności, iż sprawa niniejsza została zainicjowana wnioskiem z dnia 30 października 2019 r, a nie złożonym w 2017 r., na co błędnie wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku. b) art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 12 oraz art. 35 i art. 36 k.p.a. - poprzez pominięcie w rozważaniach o bezczynności organu charakteru oraz stopnia skomplikowania rozpatrywanej przez ten organ sprawy, prowadzące do błędnej konkluzji, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas, gdy okoliczności te nie dawały podstaw do stwierdzenia bezczynności co do zasady, a w szczególności jej kwalifikowanej postaci. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia reformatoryjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną wnieśli [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna (środek odwoławczy) została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie powołano się na naruszenie przez zaskarżony wyrok przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem skargi była bezczynność organu – Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie przymusowego zniesienia służebności gruntowej za wynagrodzeniem. Istotą sporu było zaś ustalenie przez Naczelny Sąd Administracyjny czy bezczynność miała miejsce czy nie oraz czy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zauważyć należy, że Konstytucja RP nakazuje w preambule, aby “działaniu instytucji publicznych zapewnić rzetelność i sprawność" w celu zagwarantowania praw obywatelskich w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W myśl wskazywanej wyżej – ustrojowej powinności – organy administracji publicznej zobowiązane są w szczególności do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie, przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a. Zgodnie z jego treścią, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Nadmienić należy, iż doktryna prawa administracyjnego już na gruncie norm o ogólnym postępowaniu administracyjnym z 1928 r. uwypuklała, że "(...). najważniejsze roszczenie procesowe stron, tj. prawo żądania wydania decyzji w pewnym terminie.(...)." – T. Bigo, Prawo administracyjne polskie. Zeszyt 7–my. Postępowanie administracyjne. Policja państwowa. Wedle stenogramu wykładów uniwersyteckich Dra Tadeusza Bigi wydał Adw. Dr Juliusz Rodakowski, Lwów 1928, s. 10 (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski. Warszawa 2021, s. 772–778). Zgodnie z ustawową definicją bezczynność (art. 37 ust. 1 pkt 1 k.p.a.) jest to stan, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Oznacza to a contrario, że organ nie będzie bezczynny tylko wówczas, gdy załatwi sprawę w terminie wyjściowym określonym prawem, albo przynajmniej w dodatkowym terminie przez siebie wyznaczonym. Dodatkowo wskazać należy, że organ prowadzący postępowanie oprócz zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) jest związany – co wymaga podkreślenia – zasadą prawdy obiektywnej, która wyraża się w obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.). Konsekwentnie, jeżeli w toku postępowania administracyjnego organ podejmuje czynności mające na celu dokładne rozpoznanie sprawy w niezbędnym zakresie, to choć nie wydał w przewidzianym terminie decyzji administracyjnej czy postanowienia, nie można mu zarzucić bezczynności. Zgodnie z właściwym stanem prawnym i utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa kluczowe znaczenie w rozpoznawanej przez Sąd odwoławczy sprawie ma pojęcie "bezczynności" organu administracji publicznej w zakresie załatwienia sprawy administracyjnej. Bezczynność, jak już wyżej wzmiankowano, to niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi w tym przypadku o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 (a od 15 sierpnia 2015 r. - także pkt 9) oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Potwierdza to przywoływana wyżej definicja legalna "bezczynności" wprowadzona do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zastosowanie przywołanej, kodeksowej definicji "bezczynności" oraz "przewlekłości" rozciąga się także na przepisy p.p.s.a., co oznacza, że skarga na bezczynność organu jest skargą na "bezczynność" w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zaś skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania jest skargą na "przewlekłość", o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020/6/79). Przenosząc powyższe w realia rozpoznawanej sprawy, zasadnie przyjął Sąd I instancji, że powoływanie się na desuetudo jest sprawą wymagającą w każdym przypadku bardzo skrupulatnej analizy. Gdyby dopuszczać desuetudo przy każdej zmianie dotychczasowych preferencji, to doszłoby do zjawiska jaskrawej instrumentalizacji prawa przy każdej zmianie politycznej. Również sądy administracyjne stoją na stanowisku ograniczonych możliwości stosowania desuetudo: "w przeciwieństwie do innych reguł derogacyjnych, np. lex specialis derogat legi generali, desuetudo nie jest powszechnie akceptowaną zasadą i możliwość jej stosowania we współczesnych systemach prawnych jest kwestionowana (por. M. Niziołek, Glosa do wyroku NSA z dnia 3 sierpnia 2011 r., I OSK 1383/10, ST 2012/5/80-86; K. Działocha, A. Łukaszczuk, W obawie o przyszłość zamkniętego systemu źródeł prawa, [w:] Aktualne problemy konstytucji. Księga jubileuszowa z okazji 40–lecia pracy naukowej Profesora Bogusława Banaszaka. Redakcja naukowa: H. Babiuch, P. Kapusta, J. Michalska, Legnica 2017, s. 114–121). Ponadto zauważyć należy za Sądem wojewódzkim, że ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające Kodeks cywilny uchyliła szereg ustaw obowiązujących do daty wprowadzenia Kodeksu cywilnego, niemniej jednak nie uchyliła ustawy z dnia 21 czerwca 1939 r. ani rozporządzenia z dnia 1 lutego 1927 r. będących podstawą wniosku skarżących. Zatem nie można zgodzić się z organem, że w niniejszej sprawie nie istnieje podstawa materialna żądania na skutek wygaśnięcia mocy obowiązującej aktu prawnego (desuetudo). Idąc dalej wskazać przyjdzie, że nie jest właściwym wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na tej podstawie. Tym bardziej biorąc pod uwagę fakt, że organ I instancji był świadom wydanych w sprawie ostatecznych orzeczeń SKO w Krakowie. Jeszcze raz przypomnieć należy, że bezczynność oznacza stan, gdy organ nie podejmuje działań, które winien jest przedsięwziąć w celu załatwienia sprawy, a w niniejszej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy [...] notorycznie uchyla się od rozpoznania przedmiotowej sprawy, uporczywie twierdząc, że nie ma ku temu przepisów prawa materialnego, co jak wyżej wykazano nie jest zgodne z prawdą. W demokratycznym państwie prawa nie ma miejsca na odstępowanie od urzeczywistniania porządku prawnego, a każdy organ władzy publicznej, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, jeżeli ma ku temu prawny obowiązek, jest zobowiązany do działania w kierunku jego realizacji. Zasada praworządności z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 K.p.a. nie pozwala na dyskrecjonalne działanie, chyba że przepis prawa materialnego tak stanowi (por. M. Grzywacz, Zasady ogólne postępowania administracyjnego, [w:] Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Redakcja naukowa M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2022, s. 15–16). Burmistrz Miasta i Gminy [...] miał obwiązek rozpoznać wniosek skarżących z dnia 31 października 2019 r. – błędnie oznaczony w uzasadnieniu skarżonego wyroku jako wniosek z dnia 31 października 2017 r. – co trafnie wskazuje skarga kasacyjna. Jest to jednak nieprawidłowość pozostająca bez wpływu na wynik sprawy. Wbrew zarzutowi środka odwoławczego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie nastąpiło naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z wskazywanymi przepisami prawa. Naruszenie przewidzianej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 ppsa. Art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić podstawę skutecznego zarzutu, gdyby sąd administracyjny – co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie – przeprowadził kontrolę legalności działalności organu administracji publicznej, która prowadziłaby do przedstawienia przez sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy (wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 579/19). Wbrew twierdzeniom Skarżącej Sąd I instancji wydał wyrok na podstawie akt sprawy. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny uznaje powyższy zarzut za chybiony. Wypowiedzi normatywne ulokowane w art. 35 § 1–3 k.p.a. zobowiązują organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu, nawet jeśli uznać niniejszą sprawę ze względu na jej przedmiot za szczególnie skomplikowaną w rozumieniu przytoczonego przepisu art. 35 § 3 k.p.a., a w konsekwencji przyjąć, że powinna być ona załatwiona w terminie, o którym mowa w zacytowanym w tym przepisie, to i tak stosownie do jego treści termin ten wynosił 2 miesiące. Tymczasem wniosek skarżących, co podziela także Sąd kasacyjny, datowany jest na dzień 31 października 2019 r. i od tego czasu sprawa nie została merytorycznie załatwiona przez Burmistrza Miasta i Gminy [...]. W ocenie Sądu odwoławczego nie budzi więc wątpliwości, że organ pozostawał w bezczynności, gdyż sprawa powinna już dawno się zakończyć, a organ nie tyle prowadził opieszale sprawę, co w ogóle jej nie prowadził, na co trafnie wskakuję Sąd wojewódzki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Tym samym zasadnie Sąd I instancji, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę i zobowiązał organ do rozstrzygnięcia sprawy w wyznaczonym terminie. Jednocześnie kierując się przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku kryteriami oceny ukształtowanymi przez orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie relewantnych przepisów p.p.s.a. – biorąc pod uwagę czas trwania postępowania prowadzonego przez organ, jak i opisaną wyżej postawę organu – zasadnie Sąd I instancji uznał, że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (zob. A. Kabat, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 513–517). Jak wiadomo ani zasądzenie grzywny, ani przyznanie stronie sumy pieniężnej nie są bezpośrednimi konsekwencjami stwierdzonej bezczynności, lecz oba stanowią dyskrecjonalne uprawnienia sądu. Są to bowiem dodatkowe środki stosowane przez sąd w sytuacjach rażącego naruszenia prawa (por. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski. Warszawa 2021, s. 772–778). Środki te z uwagi na literalne brzmienie art. 149 § 2 p.p.s.a., tj. użycie spójnika "lub", mogą być stosowane kumulatywnie. Posłużenie się przez ustawodawcę wyrazem "lub" wskazuje bowiem na zastosowanie alternatywy łącznej (nierozłącznej) i dopuszczenie w ten sposób możliwości współistnienia obu sytuacji komunikowanych przez zdanie łączone tym spójnikiem (por. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt II UZP 10/06, OSNP 2007/5-6/75). Sąd odwoławczy w pełni podziela ustalenie Sądu wojewódzkiego, że przedstawione obszernie w uzasadnieniu zaskarżonego okoliczności (stan faktyczny) przedmiotowej sprawy – wskazujące na rażącą bezczynność w rozpoznaniu wniosku skarżących – uzasadniają wymierzenie kary grzywny w wysokości 1000 zł. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok jest zgodny z prawem, a tym samym Sąd I instancji zasadnie oddalił skargę. Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.