I OZ 72/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 817/23 w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 23 czerwca 2023 r. nr GN-III.7581.225.2022.AG w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości postanawia 1. sprostować oczywiste omyłki zawarte na s. 1 (pierwszej) i 6 (szóstej) uzasadnienia postanowienia z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 817/23 w ten sposób, że słowa "II SA/Łd 1111/12" zastępuje każdocześnie słowami "II SA/Łd 1111/22"; 2. oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 23 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 817/23 (dalej postanowienie z 23 listopada 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek z 8 listopada 2023 r. D.M. (dalej skarżący), reprezentowanego przez r. pr. J.M., o wyłączenie sędziego WSA Piotra Mikołajczyka. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że motywy przedstawione we wniosku nie uzasadniały konieczności wyłączenia sędziego Piotra Mikołajczyka od rozpoznawania tej sprawy. Okoliczność orzekania w innej sprawie ze skargi skarżącego przez sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6, 6a i 7, i art. 18 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa). Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że skoro wskazany we wniosku o wyłączenie sędzia związany jest zaprezentowaną przez siebie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 stycznia 2023 r. II SA/Łd "1111/22" [winno być "1111/12"; k. 121-106 akt Wojewody - uw. NSA], to zachodzi wystarczająca podstawa do jego wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że argumentacja ta nie była zasadna. W świetle art. 153 ppsa, wskazanym prawomocnym wyrokiem związany jest nie tylko sędzia, który brał udział w jego wydaniu, ale także każdy inny skład sędziowski. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwu płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej i podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania. Sąd I instancji wskazał, że prawdziwość złożonego przez sędziego objętego wnioskiem o wyłącznie oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ppsa, dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania sprawy skarżącego, nie budziła wątpliwości. Podniesione przez skarżącego okoliczności nie świadczyły o spełnieniu którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 18 i 19 ppsa (k. 86-92v, 101, 103-106v akt II SA/Łd 817/23). Zażalenie na powyższe złożył skarżący, reprezentowany przez r. pr. J.M., zaskarżając postanowienie w całości, zarzucając postanowieniu z 23 listopada 2023 r. naruszenie: 1. art. 19 ppsa przez bezzasadną odmowę wyłączenia sędziego od udziału w sprawie przez przyjęcie braku podstaw wyłączenia sędziego, nieistnienia okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co [do] bezstronności w sprawne sędziego; 2. art. 134 § 1 w zw. z art. 19 i art. 22 § 1 ppsa przez zaniechanie przez Sąd I instancji dokonania pełnej i prawidłowej oceny wniosku o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie; 3. art. 163 § 1 i 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 w zw. z art. 19 ppsa przez sporządzenie przez Sąd I instancji nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez orzeczenie w przedmiocie wyłączenia ze składu orzekającego w sprawie sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, tj. sędziego Piotra Mikołajczyka, ewentualnie o uchylenie przedmiotowego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k. 119-125 akt II SA/Łd 817/23). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 18 ppsa. Niezależnie od przyczyn wymienionych w powołanym przepisie, stosownie do art. 19 ppsa, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W świetle art. 19 ppsa, uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych w konkretnej sprawie, takich okoliczności, które w sposób obiektywny uzasadniają wątpliwość co do bezstronności sędziego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że chodzi o takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem sądu (oceny), że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może stać się nieobiektywny. Nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał on już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z jej przeczuleń (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I GZ 50/11). We wniosku o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa), natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek, obowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 ppsa). Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami i nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Wątpliwość ta winna być skonkretyzowana i uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji odnoszącej się do okoliczności wskazującej na zagrożenie brakiem bezstronności w konkretnej sprawie. Nieskuteczne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie może decydować wyłącznie subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 31.1. 2011 r. K 3/09, OTK-A z 2011/1/5). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r. II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r. II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi trafnie ocenił, że w niniejszej sprawie nie istnieją przesłanki wyłączenia sędziego objętego wnioskiem z art. 18 § 1 ppsa, jak również nie uprawdopodobniono okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ppsa. Z akt sprawy wynika, że sędzia, którego wyłączenia dotyczył wniosek, złożył oświadczenie, że nie łączą go z wnioskodawcą, jak również z pozostałymi stronami postępowania stosunki, o których mowa w art. 18 i 19 ppsa (k. 101 akt II SA/Łd 817/23). W konsekwencji, należy przyjąć, że nie istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z: 12.3.2012 r. I FZ 147/12; 9.10.2013 r. II OZ 851/13; 24.9.2014 r. I OZ 754/14; cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość złożonego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości - co trafnie ocenił również Sąd I instancji. Skarżący nie wskazał w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość lub rzetelność oświadczenia sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ppsa, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienia NSA z: 19.6.2008 r. I OZ 441/08; 12.5.2010 r. I OZ 332/10). To, że sędzia objęty wnioskiem skarżącego o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadał w jednoosobowym składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który orzekł prawomocnym wyrokiem z 19 stycznia 2023 r. II SA/Łd 1111/22 w sprawie ze sprzeciwu X.Y. Spółki Akcyjnej z siedzibą w Gdańsku od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 29 listopada 2022 r. znak GN-III.7581.225.2022.AG w przedmiocie zezwolenia na ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], będącej własnością skarżącego (k. 121-106 akt Wojewody), nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego wyłączenie tego sędziego w niniejszej sprawie, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi będzie merytorycznie orzekał o innej decyzji podjętej w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z części tej samej nieruchomości skarżącego (działki nr [...]) w trzyosobowym składzie zawodowym z udziałem sędziego, który uprzednio orzekł prawomocnym wyrokiem II SA/Łd 1111/22 ze sprzeciwu inwestora. Brak jest jakiejkolwiek podstawy do stwierdzenia, że sędzia jest negatywnie nastawiony do skarżącego w tej sprawie i będzie rozpoznawać jego sprawę przez pryzmat takiego nastawienia. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega - między innymi - na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w sprawie ze sprzeciwu, na podstawie art. 64a-64e ppsa, bez udziału skarżącego, co do tej samej inwestycji, na tej samej nieruchomości z udziałem skarżącego i inwestora. Wniosek o wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych rodzajowo sprawach. W uzasadnieniu wyroku II SA/Łd 1111/22 Sąd prawidłowo wskazał, że: "W niniejszej sprawie przedmiotem wniesionego sprzeciwu strona skarżąca uczyniła decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 29 listopada 2022 r., którą uchylono w całości decyzję Starosty Kutnowskiego z dnia 6 czerwca 2022 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z części nieruchomości i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Sprzeciw został wniesiony na podstawie art. 64a p.p.s.a., zgodnie z którym od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 64b § 1 p.p.s.a.). Wskazać należy również, iż zgodnie z art. 64b p.p.s.a. w postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji przepisu art. 33 nie stosuje się. Ponadto, co istotne rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.)." (s. 9 uzasadnienia wyroku II SA/Łd 1111/22). W żaden sposób Sąd orzekający wyrokiem II SA/Łd 1111/22 nie przekroczył umocowania ustawowego, a Sąd orzekający w sprawie II SA/Łd 817/23 nie będzie związany w zakresie materialnoprawnej oceny innej decyzji niż kontrolowana wyrokiem II SA/Łd 1111/22. Argumentacja zażalenia sprowadza się jedynie do polemiki z niezadowalającym skarżącego rozstrzygnięciem, podjętym w sprawie II SA/Łd 1111/22. Orzekanie sędziego objętego wnioskiem ze sprzeciwu, nie stanowi podstawy do uwzględnienia złożonego w tej sprawie wniosku. Wbrew zarzutom skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył żadnego z wymienionych przepisów. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa. Zawiera ono wszelkie niezbędne elementy. Klarownie wynika z niego sposób rozumowania Sądu oraz zasadność rozstrzygnięcia co do braku spełnienia przesłanek do wyłączenia sędziego objętego wnioskiem. Merytoryczna ocena wniosku została dokonana przez Sąd w sposób wyczerpujący. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zarówno ocenę prawną, jak i argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy prowadzonej w postępowaniu II SA/Łd 817/23 przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. O sprostowaniu oczywistych omyłek orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 197 § 2 ppsa.