III OZ 531/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Łd 34/23 o oddaleniu wniosku S.N. z dnia 11 lipca 2023 r. o wyłączenie sędziego WSA Roberta Adamczewskiego i asesora WSA Beaty Czyżewskiej od orzekania w sprawie o sygn. akt II SAB/Łd 34/23 ze skargi S. N. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 25 sierpnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek S. N. o wyłączenie sędziego WSA Roberta Adamczewskiego i asesora WSA Beaty Czyżewskiej od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 14 czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu, zgodnie z art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; dalej: "p.u.s.a."), został zawiadomiony o wyznaczeniu składu orzekającego (w tym m.in. wyżej wymienieni) i terminie rozpoznania sprawy z ww. skargi na posiedzeniu niejawnym. Pismem z 11 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącej, na jej wyraźne żądanie, zwrócił się do sądu z przedmiotowym wnioskiem o wyłączenie sędziego i asesora na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: "p.p.s.a"). W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że ww. osoby zostały powołane na stanowisko sędziego i asesora WSA na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw i z definicji uniemożliwia to uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy jest prawidłowy i zgodny z prawem. Jego zdaniem osoba nie mająca statusu prawidłowo powołanego sędziego po prostu nie ma prawa orzekać - jej udział w procesie jest formą wykonywania uprawnień, których nie posiada. W konsekwencji sąd, jako organ stojący przede wszystkim na straży Konstytucji, winien uniemożliwić orzekanie osobie nie mającej statusu właściwego sądu. Sędzia WSA Robert Adamczewski i asesor WSA Beata Czyżewska złożyli oświadczenia, że nie zachodzą w ich przypadku okoliczności przewidziane w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Oddalając wniosek, sąd pierwszej instancji podniósł, że w procedurze nominacyjnej sędziów Prezydent nie pełni jedynie roli zatwierdzającej, ale może sprzeciwić się każdej kandydaturze, w sytuacji kiedy uzna, że nominacja danej osoby na stanowisko sędziego stałaby w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi, do których ochrony został powołany. Uprawnienia w zakresie powoływania sędziów są osobistymi uprawnieniami Prezydenta, a Konstytucja nie zna prawa podmiotowego dostępu do służby sędziowskiej. To przesądza o niemożności sprawowania kontroli przez sądy administracyjne w zakresie aktów związanych z taką procedurą. Strona skarżąca oparła zarzut bezstronności wyłącznie na ocenie wadliwości powołania Krajowej Rady Sądownictwa, co nie stanowi wystarczających podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Skarżąca nie wskazała również na jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby podważać zaufanie co do bezstronności sędziego WSA Roberta Adamczewskiego i asesora WSA Beaty Czyżewskiej. Samo zaś subiektywne przekonanie wnioskodawcy co do istnienia przyczyn wyłączenia sędziego, niepoparte przy tym żadnymi dowodami, nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł, na wyraźne życzenie skarżącej, jej pełnomocnik. Podniósł w nim te same okoliczności co w przedmiotowym wniosku. Jego zdaniem okoliczności powołane we wniosku wpisują się w przesłanki określone w art. 18 i 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia (asesor sądowy) z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego (asesora sądowego) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego (asesora sądowego) nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora sądowego) mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku jego bezstronności, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (zob. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17; postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15). Na konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18, wskazując, że wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. W niniejszej sprawie w przedmiotowym wniosku skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jako podstawę prawną swojego żądania podała art. 19 p.p.s.a., zaś w uzasadnieniu jako jedyną przesłankę do wyłączenia sędziego i asesora podała fakt, że osoby te zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, co jej zdaniem oznacza, że nie posiadają oni uprawnień do orzekania w sprawie. Skarżąca kwestionuje więc w przedmiotowym wniosku złożonym na podstawie art. 19 p.p.s.a. prawidłowość powołania wyżej wymienionych sędziego i asesora, co w tym trybie jest niedopuszczalne, bowiem badanie przesłanek podanych przez skarżącą odbywa się w trybie art. 5a p.u.s.a. Zgodnie z art. 5a § 4 p.u.s.a. odpowiedni wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. W niniejszej sprawie, mimo prawidłowego zawiadomienia o składzie rozpoznającym sprawę, skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika takiego wniosku nie złożyła. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego i asesora, lecz niepotrzebnie w uzasadnieniu odnosił się do kwestii dopuszczalności kontroli przez sądy administracyjne procedury nominacyjnej sędziów (asesorów). Należy przede wszystkim zauważyć, że przedmiotowy wniosek podważający bezstronność i niezależność ww. sędziego i asesora sądowego w związku z ich wadliwym - w ocenie skarżącej - powołaniem nie mieści się w zakresie normy z art. 19 p.p.s.a. W uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora sądowego) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a. stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska. W związku ze wspomnianą uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r. wnioski o wyłączenie sędziów i asesora, złożone na podstawie art. 19 p.p.s.a., mogą zostać zbadane jedynie w zakresie, w jakim nie odnoszą się do okoliczności towarzyszących ich powołaniu i postępowania po powołaniu. Z tych względów podnoszone zarówno we wniosku, jak i zażaleniu, argumenty za wyłączeniem od orzekania w przedmiotowej sprawie sędziego i asesora sądowego, w zakresie, w jakim odnoszą się do okoliczności towarzyszących ich powołaniu, nie mogły odnieść zamierzonego skutku, zaś skarżąca innych przyczyn nie podała. Dodatkowo objęci tymże wnioskiem sędzia i asesor złożyli oświadczenia "iż nie łączą ich z wnioskodawcą, jak również z pozostałymi stronami postepowania, stosunki, o których mowa w art. 18 i 19 p.p.s.a.". W tej sytuacji oddalenie wniosku skarżącej o wyłączenie sędziego i asesora należy ocenić jako zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.