I FZ 385/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 935/09 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE I FZ 385/09 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 935/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania J. R. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 marca 2009 r. w przedmiocie określenia podatku od towarów i usług za 2004 r. Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący motywuje swój wniosek trudną sytuacją materialną. Wnioskodawca osiąga dochód w wysokości 1.100 zł, który służy zaspokojeniu potrzeb życiowych jego i dwójki niepełnoletnich dzieci. Skarżący nie posiada żadnego majątku, a z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną posiada rozdzielność majątkową. W wykonaniu wezwania referendarza wskazano dodatkowo, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada rachunku bankowego, a w bieżącym roku otrzymuje wynagrodzenie w takiej samej wysokości co w roku ubiegłym. Do pisma dołączono informację PIT-11 za 2008 r. Podkreślając, że art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) nakłada na stronę obowiązek wykazania, czy też przedstawienia w sposób przekonujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy, w tym również poprzez przedstawienie określonych informacji lub dokumentów źródłowych na wezwanie wystosowane przez Sąd w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca nie wypełnił wezwania skierowanego do niego przez Sąd do nadesłania dodatkowej dokumentacji. Nie przesłał on swojego zeznania podatkowego, a zeznania takiego nie może zastąpić informacja PIT-11, która obrazuje wysokość przychodów jedynie u danego pracodawcy, nie zaś wysokość przychodów uzyskanych w danym roku podatkowym. Skarżący nie nadesłał też dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, nie wskazał wysokości wydatków, nie ujawnił źródeł, z których finansuje wynagrodzenie na rzecz ustanowionego pełnomocnika. Skarżący uchylił się też od ujawnienia sytuacji finansowej żony, która w świetle art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zobowiązana do pomocy mężowi, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego. Skutkiem uchylania się przez skarżącego od przedstawienia wyczerpującej argumentacji uniemożliwiło przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przez niego kosztów jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. Sąd I instancji wskazał, iż analogiczna argumentacja została zaprezentowana w innych sprawach skarżącego, gdzie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego zażalenia na postanowienia odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia z dnia 20 maja 2009 r., II FZ 159-162/09 oraz z 29 czerwca 2009 r., I FZ 195/09). Skarżący nie może oczekiwać, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy Sąd poprzestanie na jego ogólnikowych oświadczeniach o wysokości uzyskiwanego dochodu. Bazowanie na samych oświadczeniach strony godziłoby bowiem w istotę instytucji prawa pomocy, która stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów sądowych. Z powyższego wynika, że w postępowaniu z zakresu prawa pomocy istotne jest możliwie dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, a dla zrealizowania tego celu strona zobligowana jest przedstawić nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez wadliwe przyjęcie, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu uiścić całość kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Strona wskazała, że żądane od niej informacje zostały przedstawione m.in. we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie powinno uwzględniać fakt, że na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwójka dorastających dzieci – nie sposób uznać, że przy niskich zarobkach, pomniejszonych o wysokie koszty przeznaczone na utrzymanie dzieci oraz przy braku majątku, z którego możliwe jest finansowanie potrzeb życiowych, uiszczenie opłaty sądowej nie pozostanie bez wpływu na sytuację ekonomiczną rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący ubiega się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia powyższy wymóg. Kluczowe znaczenie w przedmiotowej sprawie ma brzmienie art. 255 P.p.s.a., stanowiący, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie w toku rozpoznawania wniosku strony uznano, iż jego treść nie jest wystarczająca do oceny, czy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Nie ulega wątpliwości, iż skierowane do strony w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie nie zostało wypełnione – strona nie kwestionuje twierdzeń Sądu w tym zakresie, a jej argumentacja sprowadza się do podnoszenia, że wystarczające były udzielone przez nią informacje (przede wszystkim zawarte w formularzu). Tymczasem podkreślić należy, iż strona nie ma możliwości kwestionowania skierowanego do niej wezwania, a jej subiektywne odczucie o zbędności żądanych przez Sąd danych dla potrzeb oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje bez znaczenia dla wiążącego charakteru takiego wezwania – strona jest bowiem "obowiązana złożyć na wezwanie" dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Uchylenie się od współpracy z Sądem w tym zakresie nie może pozostać bez konsekwencji – z cytowanego wyżej art. 255 P.p.s.a. wynika bowiem, że tryb ten uruchamiany jest wtedy, gdy dane zawarte we wniosku są niewystarczające lub budzą wątpliwości, a zatem nieuczynienie zadość wezwaniu powoduje, iż materiał, którym dysponuje Sąd, pozostaje niekompletny, a wątpliwości co do oświadczeń strony nie zostają wyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd I instancji za niewystarczająco wykazane, powoduje, iż zażalenia nie można uwzględnić. Nie można bowiem nie pominąć tego, że skarżący w dalszym ciągu nie przedstawił dokumentów dotyczących jego bieżącego wynagrodzenia, ani zeznania podatkowego obrazującego wszystkie źródła przychodów za 2008 r. Nie udzielił też żadnych informacji na temat dochodów żony (co jest istotne przede wszystkim ze względu na pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, a co za tym idzie, partycypowanie małżonków w kosztach utrzymania rodziny) ani nie wskazał na wysokość ponoszonych wydatków, poprzestając jedynie na ogólnikowych twierdzeniach. Sąd I instancji nie dysponował pełnym obrazem ani dochodów rodziny skarżącego ani wydatków przez tę rodzinę ponoszonych. Brakło zatem koniecznych informacji do stwierdzenia, że skarżący spełnił przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji prawidłowo zauważył, że to wnioskodawca ma wykazać istnienie przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a skoro tego nie zrobił, zasadne było oddalenie jego wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest w opisanej sytuacji podstaw do uprzywilejowania skarżącego przez zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a strona nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa usprawiedliwia obciążenie kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego ogółu obywateli. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.