I SA/Wa 577/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r., nr KOA/4751/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), decyzją z 8 grudnia 2022 r. nr KOA/4751/Op/22, po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: "Skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz"), z 4 października 2020 r. nr OPS/8121/1819/22, o odmowie przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w miesiącu październiku 2022 r. na odzież, leki, klej i tapetę oraz na fotel. Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący pismem z 13 sierpnia 2022 r., które wpłynęło do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 5 września 2022 r., złożył podanie o zasiłki celowe na październik 2022 r. Wskazał na cel mieszkaniowy, zakup czarnych spodni cienkich (materiał), eleganckich, zakup żywności, zdrowej żywności. Jednocześnie wskazał, że oczekuje według uznania administracyjnego od 1890 zł/m-c do 2100 zł/m-c. Burmistrz decyzją z 4 października 2022 r., działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 4 w związku z art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901) dalej: "u.p.s.", odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w miesiącu październiku 2022 r. na odzież, leki, klej i tapetę oraz na fotel. W uzasadnieniu stwierdził, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s., zamieszkuje w mieszkaniu po zmarłej matce, jago wydatki mieszkaniowe wynoszą: czynsz 663,63 zł miesięcznie, energia elektryczna i gaz 150 zł; jest osobą bezrobotną (zarejestrowany w PUP w [...] od 8 grudnia 2019 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku); uzyskuje dochód z tytułu przyznania zasiłku okresowego w wysokości 600 zł. Podał, że w tym stanie faktycznym, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Skarżącemu przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jednakże postanowił omówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że nie mieści się ona w katalogu podstawowych potrzeb, zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. Wskazał również, że we wrześniu udzielił Skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na żywność – 100 zł, opłaty mieszkaniowe – 600 zł, zakup odzieży – 200 zł. Podał, że odmówił przyznania zasiłku celowego na leki ponieważ w sierpniu 2022 r. Skarżący otrzymał zasiłek na ten cel w wysokości 450 zł (decyzja nr OPS/8121/1461/22), z tego Skarżący udokumentował zakup leków na kwotę 116,86 zł (nie uwzględniając suplementów), a pozostałe faktury były już rozpatrzone we wcześniejszych wnioskach. Wskazał, że rozpatrując przedmiotowy wniosek wzięto pod uwagę zarówno sytuację życiową Skarżącego, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje OPS na tego rodzaju pomoc, a także potrzeby i ilość osób ubiegających się o zasiłki celowe. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie wyrażając niezadowolenie z jej wydania, kwestionując prawidłowość ustaleń poczynionych przez organ. Kolegium decyzją z 8 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 4 października 2022 r. W uzasadnieniu wskazało, że ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżący ma 59 lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (gospodaruje samodzielnie), nie leczy się i nie ma zdiagnozowanej żadnej przewlekłej choroby. Jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, a jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że zgłoszoną potrzebę należy rozpatrywać jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s. oraz, że udzielenie pomocy w żądanej przez Skarżącego wysokości nie jest możliwe. Podniosło, że z akt sprawy wynika, iż trudna sytuacja, w której znalazł się Skarżący wynika w istocie z faktu, iż jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żądnego dochodu. Jednakże w jego ocenie materiał dowodowy wskazuje, że jest on osobą zdrową, w wieku produkcyjnym i brak jest obiektywnych przeszkód, aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłoby mu zaspokojenie zgłoszonych przez siebie potrzeb we własnym zakresie. Podniosło, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżący nie podejmuje starań, aby poprawić swoją sytuację, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, a mimo to nie zamierza stawiać się na wyznaczone spotkania, i nie podejmuje kroków zmierzających do podjęcia pracy zarobkowej. Mając na względzie treść korespondencji kierowanej przez Skarżącego w ramach toczącego się postępowania, obejmującej zarówno wniosek o udzielenie pomocy, jak i odwołanie, Kolegium podzieliło ocenę pracownika socjalnego, że prezentuje on postawę roszczeniową i nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu niewątpliwie trudnej sytuacji, w której się znalazł. Wynika także, że liczy, iż OPS dostarczy mu środków do utrzymania, bez żadnej aktywności po jego stronie, zmierzającej do poprawy swej sytuacji bytowej. Podkreślił, że przyznanie Skarżącemu pomocy w oczekiwanej przez niego wysokości, a więc kilkukrotnie przekraczającej średnią wysokość zasiłku celowego, mogłoby doprowadzić do sytuacji w której inna, bardziej potrzebująca osoba spotkałaby się z odmową przyznania pomocy na skutek wyczerpania środków. Podkreślając, że taka sytuacja z punktu widzenia celów, jakie pomoc społeczna ma realizować, byłaby niedopuszczalna. Jednocześnie organ stwierdził, że Burmistrz nie pozostawił Skarżącego całkowicie bez pomocy, gdyż z akt sprawy wynika, iż otrzymał on m.in. zasiłek celowy w wysokości 600 zł z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych oraz 100 zł na zakup żywności. Na decyzję Kolegium Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wskazując, że jest ona bezprawna, gdyż nie posiada przekonującego i rzetelnego, zwłaszcza szczegółowego uzasadnienia w oparciu o stan faktyczny; wykracza poza granice uznania administracyjnego; w postępowaniu administracyjnym przed organami obu instancji nie zebrano kompletnego materiału dowodowego; miejscami brakuje w uzasadnieniu Burmistrza stopnia logiki prawniczej; nie potrafił dobrze odczytać co jest przedmiotem sprawy z podania o przyznanie szeregu zasiłków celowych na listopad 2022 r.; pominięcie Konstytucji RP, Karty Socjalnej, Karty Społecznej, Europejskich Praw Człowieka oraz pominięcie zarzutów odwołania. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernym uzasadnieniu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza wydanej z przekroczeniem granicy uznania administracyjnego i jako takiej bezprawnej. Wskazał, że należy ją zmienić i przyznać mu 664 zł na opłaty mieszkaniowe, tj. zaliczkę czynszową za lokal mieszkalny. Jednoczenie wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji. Postanowieniem z 10 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Wa 87/23 starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Świadczenia te mogą przybierać formę pieniężną jak i rzeczową. Sama "pomoc społeczna" - jak trafnie podkreślały organy - jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przyznanie pomocy społecznej w formie pieniężnej, poza wyjątkami ściśle określonymi w u.p.s., uzależnione jest od spełnienia przez ubiegającego się o pomoc kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz wystąpienia co najmniej jednego z tzw. "ryzyk socjalnych" opisanych w art. 7 pkt 2 do 15 u.p.s. ( np. ubóstwa, bezrobocia). Godzi się jednak zauważyć, iż nawet spełnienie tych wymogów nie oznacza, że wnioskowana pomoc zostanie jednostce przyznana. Rozpatrując złożony w tym względzie wniosek organ musi bowiem kierować się także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., tj. koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przypadku zasiłków celowych – a o taki ubiegał się Skarżący - cel jaki ma być za jego pomocą zrealizowany związany jest z zabezpieczeniem niezbędnej potrzeby bytowej, co wynika wprost z art. 39 ust. 1 u.p.s.. Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć zaś potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to więc tego rodzaju potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, a więc związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4 września 2014 r., II SA/Go 482/14, Lex nr 1513358). Takie jej rozumienie potwierdza także treść ust. 2 art. 39 u.p.s., gdzie wymieniając przykłady owych potrzeb, wskazano na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, czy pokrycie kosztów pogrzebu. Tak rozumianą niezbędną potrzebą bytową nie jest z całą pewnością zakup kleju i tapety oraz fotela. Ich zaspokojenie nie dotyczy w ogóle potrzeb odnoszących się do kwestii związanych z warunkami codziennej egzystencji jednostki. Tymczasem taką właśnie potrzebę wskazywał Skarżący w swoim wniosku z 5 września 2022 r. (data prezentaty), domagając się przyznania pomocy finansowej na sfinansowanie ww. Już tylko z tych względów nie mógł on zostać uwzględniony. Nie jest wszak rolą organów pomocy społecznej finansowanie ze środków publicznych wszelkich zgłaszanych przez osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej potrzeb, zwłaszcza takich, które – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie pozostają w związku z realizacją ustawowo zadeklarowanych celów tej pomocy. Odnosząc się natomiast do wnioskowanego zakupu odzieży i leków, Burmistrz wskazał, że pomoc na zakup odzieży została zrealizowana w miesiącu wrześniu 2022 r. w wysokości 200 zł. Natomiast zasiłek celowy na leki został przyznany Skarżącemu w sierpniu 2022 r. w wysokości 450 zł (decyzja nr OPS/8121/1461/22). Zaznaczył też, że z tego Skarżący udokumentował ich zakup na kwotę 116,86 zł (bez uwzględnienia suplementów). Zatem przyznana kwota nie została jeszcze wykorzystana w całości. To zaś oznacza, że podejmując w następstwie rozpoznania powyższego wniosku negatywną dla strony decyzję, organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego. Nie przekroczyły także granic uznania administracyjnego, w jakich tego rodzaju sprawy są rozstrzygane, a to czyni przedmiotową skargę niezasadną. Wskazać również należy, że Skarżący nie został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy, gdyż otrzymuje zasiłek okresowy z powodu bezrobocia (decyzja nr OPS/8123/341/22), a także na miesiąc październik pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 600 zł z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych (decyzja nr OPS/8121/1820/22) oraz 100 zł z przeznaczeniem na żywność (decyzja nr OPS/8121/1821/2022). Powyższe potwierdza, że organ pomocowy, w miarę swoich możliwości finansowych, obejmuje Skarżącego systematyczną pomocą finansową. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają jednak w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w u.p.s. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.