II GZ 444/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3254/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE I. J. S. (dalej: skarżąca) pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 2 lutego 2023r. złożyła skargę na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z 29 września 2022 r. nr DPR.720.6.2021.256 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że o zaskarżonej decyzji dowiedziała się 28 stycznia 2023 r. od córki. Dodatkowo strona skarżąca wskazała, że ma 75 lat i ma wiele schorzeń i miała ona przebywać w szpitalu w październiku 2022 r., a następnie od połowy listopada 2022r. do połowy stycznia 2023 r. Następnie strona skarżąca wskazała, że obecnie ma ona rehabilitację domową. Końcowo zaznaczono, że zaskarżona decyzja nie została doręczona stronie skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3254/23, odmówił przywrócenia terminu skarżącej do złożenia skargi na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 29 września 2022 r., nr DPR.720.6.2021.256, w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji. W uzasadnieniu Sąd przytoczył treść przepisów art. 86 i 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej - "p.p.s.a.") oraz przedstawił wymagania stawiane podmiotowi, który wnosi o przywrócenie terminu do dokonania czynności. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu, a zatem termin do dokonania czynności nie mógł zostać przywrócony. Sąd zwrócił uwagę, że pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca owszem uprawdopodobniła, że nie wiedziała o wydanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (dalej: "BFG") decyzji z dnia 29 września 2022 r. Jednak nie uprawdopodobniła ona w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na tę decyzję. Zdaniem Sądu podkreślenia wymaga, że strona skarżąca nie była bezpośrednim adresatem zaskarżonej decyzji, więc nie było obowiązku doręczenia jej rozstrzygnięcia. Zatem podlegała ona ogólnej zasadzie, zgodnie z którą przysługiwał jej 7-dniowy termin do wniesienia skargi liczony od dnia ogłoszenia decyzji BFG na stronie internetowej. Sąd wskazał adresy strony internetowej, na której została opublikowana informacja o przyczynach i skutkach wydania spornej decyzji 30 września 2022 r., tym samym ostatnim dniem terminu do wniesienia skargi był 7 października 2022 r. Sąd wskazał adres strony internetowej na której umieszczona została informacja zawierająca pouczenie o możliwości zakwestionowania przedmiotowej decyzji i informację o siedmiodniowym terminie do jej zaskarżenia. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, uznać należy, że skarżąca została pouczona o trybie i terminie do złożenia skargi. Podsumowując, Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że skarżąca nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności, którym pomimo dołożenia należytej staranności nie była ona w stanie przeciwdziałać. Zdaniem Sądu z okoliczności sprawy, jak i informacji dostępnych publicznie wynika, że informacje o przymusowej restrukturyzacji wobec [...] S.A. były powszechnie znane i szeroko komentowane w mediach krajowych i lokalnych. Strona skarżąca, jako nabywca instrumentów finansowych od tego banku, winna należycie dbać o własne interesy. II. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że jest osobą starszą i bardzo schorowaną, w chwili obecnej po amputacji nogi. Skarżąca podkreśliła raz jeszcze, że w domu nie ma internetu, nigdy nie korzystała z internetu, zaś długotrwała choroba i jej komplikacje, jak również rehabilitacja, nie pozwalają jej śledzić wiadomości. Skarżąca do zażalenia załączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 28.04.2023 r., kartę pobytu w szpitalu i odbytego zabiegu w dniach od 12.10.2022 r. do 12.10.2022, kartę informacyjną pobytu w szpitalu w dniach od 18.11.2022 r. do 16.01.2023 r., kartę informacyjną pobytu w szpitalu od 10.03.2023 do 29.03.2023. III. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W przepisie art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określono kryteriów, według których należy oceniać zachowanie strony. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna je za istotne (por. postanowienie SN z dnia 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia NSA: z dnia 10.09.2010 r. o sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 2.10.2002r. o sygn. akt V SA 793/02, publik. Monitor Prawniczy z 2002 r. nr 23, poz. 1059). Należy przypomnieć, że termin do wniesienia skargi w sprawach decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji został uregulowany w ustawie o BFG. Zgodnie z art. 103 tej ustawy, rada nadzorcza podmiotu w restrukturyzacji może wnieść skargę do sądu administracyjnego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia uzasadnienia decyzji temu podmiotowi. Uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest również każdy, kogo interes prawny został naruszony decyzją. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że wskazana regulacja szczególna w zakresie terminu do wniesienia skargi ma zastosowanie w równym stopniu do każdego spośród wymienionych w niej podmiotów legitymowanych do wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego, a zatem także do podmiotów powołujących się na swój interes prawny w zaskarżeniu decyzji BFG. Wskazuje się bowiem w orzecznictwie, że celem ustawodawcy było skrócenie terminu wniesienia skargi do sądu administracyjnego, motywowane potrzebą przyspieszenia weryfikacji prawidłowości decyzji BFG przez sąd administracyjny (por. druk nr 215 Sejmu VIII Kadencji s. 88). Teza ta oparta jest ponadto na treści art. 105 ust. 5 ustawy o BFG. Bieg 7-dniowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ww. decyzję rozpoczyna się wraz z ogłoszeniem tej decyzji lub wraz z ogłoszeniem informacji o przyczynach i skutkach jej wydania na stronie internetowej Funduszu. Innymi słowy, to ogłoszenie we wskazany powyżej sposób wymienionej decyzji lub informacji o przyczynach i skutkach jej wydania, należy uznać za czynność rozpoczynającą bieg terminu do złożenia skargi na decyzję przez podmiot, którego interes prawny miałby doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem (por. postanowienia NSA z: 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt II GZ 221/20; 8 października 2020 r. sygn. akt II GZ 290/20, sygn. akt II GZ 291/20, sygn. akt II GZ 292/20, sygn. akt II GZ 293/20, sygn. akt II GZ 294/20, sygn. akt II GZ 295/20, sygn. akt II GZ 296/20, sygn. akt II GZ 297/20; z 27 października 2020 r., sygn. akt II GZ 321/20; z 26 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 345/20). Odnosząc te ogólne uwagi do okoliczności przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji przedstawił prawidłową interpretację przepisów regulujących kwestię terminu do zaskarżenia decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego dla podmiotu niebędącego jej adresatem, ale którego interes prawny miał doznać uszczerbku w związku z jej wydaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo określił więc zarówno termin do wniesienia skargi na decyzję BFG z dnia 29 września 2022 r., jak również prawidłowo uznał, że skarga złożona w niniejszej sprawie została wniesiona z uchybieniem powyższego terminu. Prawidłowo bowiem wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że opublikowanie na stronie internetowej w dniu 30 września 2022 r. informacji o przyczynach i skutkach wydania decyzji z 29 września 2022 r. stanowiło datę początkową biegu terminu do wniesienia skargi, a także prawidłowo uznano, że termin ten upłynął 7 października 2022 r. Prawidłowo też Sąd pierwszej instancji odniósł się do kwestii pouczenia o trybie i terminie do złożenia skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji przedwcześnie jednak uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sąd nie zbadał bowiem wystarczająco kwestii zaktualizowania się przesłanki określonej w art. 86 § 1 p.p.s.a. w kontekście okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Badając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (wniesienia skargi), Sąd pierwszej instancji powinien zbadać, czy do uchybienia terminowi doszło z winy skarżącej. Kryterium braku winy, jako przesłanki uprawniającej do przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem zachowania staranności przy dokonaniu tej czynności. Co istotne, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub braku podjęcia przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącej terminu do wniesienia skargi od decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego i nie dokonał ich analizy i oceny w świetle ustawowych przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie rozważył kwestii należytej staranności w terminowym dopełnieniu czynności procesowej, tj. nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z zawinieniem skarżącej w odniesieniu do podjętych przez nią działań. Sąd pierwszej instancji rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącą działań - biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego - może uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a więc czy może być kwalifikowany jako okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu. Podkreślenia wymaga, że oceniając te okoliczności, Sąd powinien wziąć pod uwagę specyfikę tej sprawy, przejawiającą się w ogłoszeniu a nie doręczeniu skarżącej decyzji BFG i pouczenia o możliwości jej zaskarżenia oraz krótszym terminie zaskarżenia tej decyzji, odbiegającym od ogólnych zasad przewidzianych w p.p.s.a. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu i zażaleniu, organ powinien prawidłowo wyważyć wszystkie wskazane powyżej aspekty, tak by nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, ale też aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym i uniemożliwienia zrealizowania w pełni prawa do sądu, zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. m.in. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Wykładnia i stosowanie przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi bowiem być zawsze dokonywane z perspektywy funkcji ochronnej, uwzględniającej treść zasady prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). Z przedstawionych wyżej powodów, mając na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego, która byłaby naruszona gdyby Naczelny Sąd Administracyjny zastąpił Sąd pierwszej instancji w tej ocenie, sprawa podlegała przekazaniu do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W szczególności Sąd powinien dokonać analizy przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej, opisanych w dokumentacji medycznej chorób oraz wieku skarżącej. Okoliczności te mogą bowiem mieć ewentualny wpływ na ocenę możliwości działania skarżącej w kontekście dochowania należytej staranności w terminowym wniesieniu skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na postawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić przedstawione wyżej wskazania co do dalszego postępowania i ocenić czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 86 p.p.s.a.