II OZ 307/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1402/22 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi W. [...] w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 maja 2022 r., nr 470/OPON/2022 w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1402/22, odmówił W. [...] w W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku tego Sądu z dnia 29 listopada 2022 r. Sąd podał, że odpis sentencji wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 16 grudnia 2022 r., zatem termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął z dniem 23 grudnia 2022 r. Profesjonalny pełnomocnik skarżącej w dniu 30 grudnia 2022 r. (data nadania w UP) złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku. Wskazał, że w dniach od 19 grudnia 2022 r. do 23 grudnia 2022 r. opiekował się chorą córką, której stan zdrowia uniemożliwiał złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia na piśmie w ustawowym terminie 7 dni od doręczenia odpisu wyroku, tj. do dnia 23 grudnia 2022 r. Pokreślił, że w dniu 19 grudnia 2022 r. jego córka odbyła wizytę u lekarza pediatry, który m.in. zalecił przyjmowanie przez nią leków związanych z infekcją górnych dróg oddechowych przez 3-4 dni, tj. do dnia 23 grudnia 2022 r. Podał, że córka aż do 23 grudnia 2022 r. pozostawała w domu i nie uczęszczała do placówki przedszkolnej. Ponadto wyjaśnił, że w czasie wizyty u lekarza jej córka dostała ataku histerii, który powtarzał się w ciągu kilku kolejnych dni. Zatem z uwagi na jej stan zdrowia, nie był w stanie złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie w terminie. Wraz z wnioskiem pełnomocnik złożył "opis wizyty" z dnia 19 grudnia 2022 r. (wyciąg z historii choroby jego dziecka). Sąd uznał, że żądanie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oparte wyłącznie na fakcie opieki przez pełnomocnika skarżącej nad chorym dzieckiem nie może zostać uwzględnione. Podane okoliczności nie pozwalają stwierdzić, że choroba dziecka całkowicie uniemożliwiała pełnomocnikowi skarżącej terminowe złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sam fakt występowania schorzeń, nawet ciężkich, nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Uważa się, że nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Koniecznym jest wykazanie, że powoływana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu, nie pozwalającą na osobiste wykonanie czynności lub wyręczenie się w tym celu inną osobą. W ocenie Sądu sprawowanie opieki nad chorym dzieckiem nie powinno prowadzić do uznania, że ze względu na tę chorobę dziecka, która nie jest chorobą nagłą, strona nie jest w stanie wystosować pisma, czy zlecić jego sporządzenie innej osobie. W celu przywrócenia terminu należy bowiem wykazać, że podjęto wszelkie możliwe działania wymagane od osoby właściwie dbającej o własne sprawy by terminu dochować. W realiach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że pełnomocnik skarżącej był pozbawiony możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w przewidzianym przez prawo terminie. Z przedstawionego opis wizyty z dnia 19 grudnia 2022 r. nie wynika by stan zdrowia dziecka pełnomocnika skarżącej uniemożliwiał terminowe dokonanie czynności, bądź stał na przeszkodzie wyręczenia się inną osobą. Nie można zatem przyjąć, że pełnomocnik skarżącej wykazał, iż uchybił terminowi złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez swojej winy. Powyższe w kontekście obowiązków, które nakłada art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zwana dalej: "p.p.s.a.") na wnioskodawcę ubiegającego się o przywrócenie terminu, pozwalało zdaniem Sądu przyjąć, że wyjaśnieniom pełnomocnika skarżącej nie można nadać znaczenia uprawdopodobniającego, że niedochowanie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku było niezawinione. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła strona skarżącą reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, iż pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku bez swojej winy, w sytuacji gdy przyczyną uchybienia temuż terminowi była nagła choroba dziecka pełnomocnika, której przebieg (w szczególności powracające ataki histerii dziecka w obecności innego opiekuna niż matka) uniemożliwiły mu terminowe dokonanie czynności oraz stały na przeszkodzie wyręczenia się inną osobą. W uzasadnieniu środka zaskarżenia pełnomocnik wskazał, że Sąd nieprawidłowo przyjął, iż choroba dziecka nie jest zdarzeniem nagłym. Choroba, w szczególności infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, zawsze jest zdarzeniem niedającym się przewidzieć. Sąd pominął fakt, iż pełnomocnik wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym odebrał w dniu 16 grudnia 2022 r., zatem termin na złożenie wniosku na uzasadnienie upływał w dniu 23 grudnia 2022 r. Dziecko pełnomocnika zachorowało w tracie biegu tego terminu, czego pełnomocnik nie mógł przewidzieć, a z całą pewnością sam wołałby uniknąć. W ocenie pełnomocnika, Sąd nie ma także racji podnosząc, że pełnomocnik w takim przypadku winien wyręczyć się inną osobą. Sąd nie wziął bowiem pod uwagę przebiegu choroby dziecka pełnomocnika, w szczególności powracających ataków histerii (tak szczegółowo opisanych przez lekarza przyjmującego dziecko na wizycie w dniu 19 grudnia 2022 r.). Ataki te, związane z objawami choroby i złym samopoczuciem dziecka, pojawiały się jeszcze wielokrotnie w dniach 19-23 grudnia 2022 r. Dziecko nie mogło zostać pod opieką innego opiekuna niż matka, by ta mogła udać się do kancelarii, aby sporządzić substytucję, wydać akta sprawy i zlecić innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku. Taki wymóg znacząco wykracza poza ramy starannego działania profesjonalnego pełnomocnika. Sąd wymaga bowiem od pełnomocnika, aby przedłożył obowiązki zawodowe nad dobro własnego dziecka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy (zob. postanowienia NSA: z dnia 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II OZ 20/21; z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 9/20; z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca działał w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych gdyż radca prawny (adwokat) podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami (zob. postanowienie NSA z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt III FZ 403/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreślić należy, że to wniosek strony i argumentacja w nim zawarta jest podstawą czynienia ustaleń czy zaszły przesłanki wyłączające winę strony w braku dochowania terminu do dokonania czynności. W złożonym wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że "Córka aż do 23 grudnia 2022 r. pozostawała w domu i nie uczęszczała do placówki przedszkolnej. Ponadto w czasie wizyty u lekarza moja córka dostała ataku histerii, który powtarzał się w ciągu kilku kolejnych dni. Zatem z uwagi na jej stan zdrowia, nie byłam w stanie złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie w terminie do dnia 23 grudnia 2022 r.". Powyższa argumentacja nie przemawia za uznaniem, że pełnomocnik wykazał (uprawdopodobnił), że charakter schorzenia dziecka, w tym jego zachowanie, uniemożliwiał sporządzenie pisma procesowego. Pełnomocnik nie wykazał, że podjął wszelkie możliwe działania wymagane od osoby właściwie dbającej o własne sprawy by terminu do złożenia wniosku dochować. Jak wyżej podkreślono, pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Z wniosku nie wynika, aby pełnomocnik był jedynym opiekunem, który mógł się zająć chorym dzieckiem oraz że dziecko wymagało stałej obecności matki przez całą dobę, a ona w analizowanym okresie nie mogła opuścić miejsca zamieszkania. Z przedłożonej kopii opisu wizyty lekarskiej wynika, że ojciec dziecka był obecny podczas badania. Z wniosku nie wynika aby ojciec dziecka nie mógł się nim zająć przez określony czas, tak aby umożliwić matce dziecka, a zarazem pełnomocnikowi strony, udanie się do siedziby kancelarii celem sporządzenia pisma. Podkreślić należy, że dopiero w zażaleniu pełnomocnik podjął dalszą próbę wykazania braku winy w uchybieniu terminu, wskazując, że ataki związane z objawami choroby i złym samopoczuciem dziecka pojawiały się wielokrotnie, a dziecko nie mogło zostać pod opieką innego opiekuna niż matka, by ta mogła udać się do kancelarii, aby sporządzić substytucję, wydać akta sprawy i zlecić innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi złożenie wniosku o uzasadnienie. Powyższa argumentacja w chwili obecnej nie może odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że nadal istnieją uzasadnione wątpliwości ww. zakresie (częstotliwość ataków histerii dziecka, czy pojawiały się np. przy próbie opuszczenia mieszkania (domu) przez matkę), a także odnośnie rozumienia pojęcia "innego opiekuna niż matka (czy należy przez to rozumieć także ojca dziecka). Przypomnieć należy, że przesyłka zawierająca odpis sentencji wyroku została doręczona pełnomocnikowi w dniu 16 grudnia 2022 r., miał on zatem świadomość konieczności złożenia w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie była to czynność skomplikowana wymagająca analizy akt sprawy, czy też ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Pełnomocnik nie wyjaśnił też, co stało na przeszkodzie, aby powiadomić mocodawcę o swojej sytuacji życiowej, celem ewentualnego złożenia wniosku osobiście przez stronę skarżącą. Brak jest także informacji, czy pełnomocnik prowadzi kancelarię prawną osobiście, czy też zatrudnia pracowników do jej obsługi. Wszystkie te okoliczności skutkują tym, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzkiego jest zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.