II SA/Rz 1330/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1209.19.2023 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr ŚS.III.540.119.2016/2017. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi P. B. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu ( dalej: "Kolegium" "organ odwoławczy", "SKO" lub "organ II instancji") z 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1209.19.2023 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wyniku wznowienia postępowania. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 7 września 2016 r. P. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do przedmiotowego wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego P. B. dołączył złożone w dniu 10 września 2016 r. wymagane prawem stosowne oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy oraz oświadczenie członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z [...] października 2016 r. nr [...] przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od października 2016 r. do września 2017 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie. W dniu 31 sierpnia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Karny z [...] sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] uznający A. P. winną popełnienia zarzucanego jej czynu [...] polegający na zatajeniu faktu przebywania członka rodziny poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy przez M. P., który przebywał i pracował wówczas w [...] oraz działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej podrobiła w celu użycia za autentyczny podpisy M. P. na złożonym m.in. w dniu 10 września 2016 r. oświadczeniu członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy i oświadczeniu członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. W związku z powyższym, Prezydent postanowieniem z [...] września 2022 r. nr [...] wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. zakończone ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2016 r. nr [...]. Następnie decyzją z [...] grudnia 2022 r. Prezydent uchylił w całości decyzję własną z [...] października 2016 r. ustalającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. oraz odmówił prawa do tego świadczenia na rzecz ww. uprawnionego w okresie od października 2016 r. do września 2017 r. Decyzja ta jednak, w wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy, została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] lutego 2023 r. nr [...]. Prezydent rozpatrując sprawę ponownie uwzględnił zalecenia organu odwoławczego co do ustaleń jakie mają zostać poczynione w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w szczególności ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej rodziny wnioskodawcy. Do przedmiotowego wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego P. B. dołączył złożone w dniu 10 września 2016 r. wymagane prawem stosowne oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy oraz oświadczenie członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, o dochodzie osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Kierując się koniecznością prawidłowego ustalenia dochodu wnioskodawcy uprawniającego do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Prezydent wezwał P. B. o uzupełnienie wniosku o oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy - 2015 r., tj. dochody uzyskane przez M. P. za granicą RP, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W złożonych oświadczeniach A. P., M. B. i P. B. zadeklarowali, że nie posiadają jakiejkolwiek wiedzy na temat wysokości osiągniętego dochodu przez M. P. z pracy na terenie [...] w latach 2013 - 2016. Ponadto A. P. stwierdziła, że była wprowadzana w błąd przez M. P. co do jego pracy za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, twierdził on, że pracuje dorywczo na [...] takie też informacje przekazywał w sprawie sądowej o alimenty na rzecz dzieci z poprzedniego związku małżeńskiego. W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz P. B. w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. ustalone zostało na podstawie dokumentów, które na podstawie przytoczonego powyżej prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Karny z [...] sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] uznane zostały za fałszywe i nieodpowiadające prawdzie. Działania podjęte przez A. P. sprawowane z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadziły w błąd Prezydenta Miasta [...], co do faktycznych dochodów rodziny i doprowadziły do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ zaznaczył, że nie jest możliwe ustalenie dochodu uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na brak wiedzy A. P., M. B. oraz P. B. odnośnie dochodu uzyskanego przez M. P. za granicą Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 r. Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Prezydent Miasta [...] decyzją z 25 kwietnia 2023 r. nr ŚS.III.540.119.2016/2017, działając na podstawie art. 104, art. 145 § 1 pkt 1, art. 146 § 1, art. 150 § 1 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 18, art. 19, art. 20, art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 581 z późn. zm.; dalej: "u.p.o.u.a.") uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2016 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. oraz odmówił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla P. B. na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie wskazując, że jego matka – A. P. wnioskowała o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na fakt, że sama nie mogła się utrzymać a robiła wszystko by dbać najlepiej jak umiała o swoje dzieci. Skarżący wskazał, że nie posiada wiedzy o dochodach M. P., ojca jego przyrodniej siostry. Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisaną na wstępie decyzją z 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1209.19.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie niewątpliwie ziściła się przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną - decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2016 r. nr [...] dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że A. P. (matka P. B.) i M. P. zawarli związek małżeński [...] czerwca 2015 r., a ich wspólne dziecko – N. P. - urodziła się [...] maja 2015 r. Zgodnie z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł w brzmieniu obowiązującym na okres świadczeniowy 2015/2016 r. Z tego względu osoba, która ubiega się o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zobowiązana jest do wykazania wszystkich członków rodziny. Zdaniem Kolegium, z uwagi na fakt, że osoba uprawniona: P. B. ani jego matka – A. P. - nie uzupełnili wniosku o zaświadczenie/oświadczenie o wysokości osiągniętego dochodu przez ówczesnego członka rodziny: M. P. w 2015 r. brak jest podstaw do ustalenia wysokości osiągniętego przez rodzinę dochodu, co skutkuje koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, P. B. wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazał, że jego matka pobierała alimenty na niego i jego siostrę i wszystko przeznaczała żeby zaspokoić ich potrzeby. Wyjaśnił, że jego matka robiła wszystko co mogła, żeby zapewnić im jedzenie i ubrania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.– dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że po wydaniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2016 r. w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Organ I instancji powziął informację o skazaniu matki Skarżącego prawomocnym wyrokiem z [...] sierpnia 2022r. [...] za podrabianie podpisów M. P. pod oświadczeniami złożonymi m.in. w dniu 10 września 2016r. o dochodzie członka rodziny niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy i oświadczeniu członka rodziny rozliczającego się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Matka Skarżącego zataiła fakt przebywania członka rodziny M. P. poza granicami RP, tj. w [...], do której również mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy. Wskazany powyżej wyrok dotyczył bezpośrednio doprowadzenia MOPS do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z tytułu nienależnie przyznanych i pobranych świadczeń wychowawczych. Jednak wyrok ten miał znaczenie również na gruncie spraw o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem oświadczenia opisane w sentencji ww. wyroku zostały złożone również na potrzeby przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z sentencji ww. wyroku o sygn. [...] podrabianie podpisów miało miejsce w okresie od 1 września 2014 roku do 4 października 2017 roku. Co do zasady więc zaistniała podstawa do wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. tj. gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Wznowienie postępowania stosownie do art. 149 § 1 i § 2 k.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy Organ był więc zobowiązany do zbadania podstaw wznowienia oraz wpływu, jaki ww. podstawa winna mieć na sposób załatwienia sprawy. Organy I oraz II instancji uznały, że w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Prezydent stwierdził, że wobec braku możliwości ustalenia dochodu uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na brak wiedzy Skarżącego oraz jego matki o dochodzie uzyskanym przez M. P. za granicą RP w 2014r. – tj. dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych – należy odmówić przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2016r. do 30 września 2017r. Kolegium podzieliło powyższe rozstrzygnięcie Organu I instancji. Sąd jednak takiego stanowiska Organów nie podziela z następujących względów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., obowiązującym na dzień wydania ostatecznej decyzji z [...] października 2016r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Na podstawie art. 9 ust. 2 ww. ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Dochód rodziny zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 2 pkt 5 u.p.o.u.a. oznacza sumę dochodów członków rodziny. Z kolei dochód członka rodziny - stosownie do art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. - oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Powołany przepis nakazuje zatem do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stosować stan przeszły, bowiem prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Podkreślić wypada, że regulacja ta winna być wykładana systemowo, przy uwzględnieniu celu ustawy, zamieszczonej w systemie przepisów odnoszących się do szeroko rozumianej pomocy społecznej, zatem skierowanych do osób i rodzin wymagających wsparcia i socjalnej ochrony. Zwrócić bowiem należy uwagę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego podobnie jak świadczenia rodzinne, są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach. Co do zasady ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, odbywa się zatem poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie. W ocenie Sądu oczywistym jest, że chodzi w tym wypadku o skład rodziny w roku kalendarzowym, za który ustalany jest jej dochód. Innymi słowy, ustalając dochód członka rodziny - zgodnie z definicją - jako przeciętny miesięczny dochód członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, należy dochód rodziny w tym roku podzielić przez 12, a następnie przez taką liczbę osób, jaka wchodziła w skład rodziny w owym roku (i których dochody zostały zaliczone do dochodu rodziny) - zob. wyrok WSA w Lublinie z 19.01.2016 r., II SA/Lu 385/15, LEX nr 2105029. W niniejszej sprawie Organy przyjęły, że skład rodziny Skarżącego jako uprawnionego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uległ zmianie od czerwca 2015r. w związku z zawarciem związku małżeńskiego przez jego matkę z M. P. w dniu [...] czerwca 2015r. Nie budzi więc wątpliwości, że M. P. stał się członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. dopiero w trakcie roku kalendarzowego (2015r.) poprzedzającego okres świadczeniowy przypadający od 1 października 2016r do 30 września 2017r. W związku z powyższym należy stwierdzić, że ta zmiana osobowa w składzie rodziny będzie miała odbicie w dochodzie rodziny, ponieważ wystąpiła w ciągu roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy lecz tylko proporcjonalnie do okresu, w jakim dochody nowego członka rodziny będą wpływały na sytuację dochodową rodziny (zob. wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2014 r., II SA/Łd 302/14 (LEX nr 1550583). W sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do uwzględniania dochodu M. P. w całym roku poprzedzającym okres świadczeniowy, lecz tylko proporcjonalnie do okresu, w którym stał się członkiem rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Stosownie do treści przywołanego powyżej art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Przepis art. 149 § 2 k.p.a. nakłada na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania nie tylko co do przyczyn wznowienia, ale także co do istoty sprawy. W orzecznictwie podnosi się, że postępowanie wznowieniowe nie jest tylko postępowaniem weryfikacyjnym, ale obejmuje również rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie wznowionej rozstrzyga ją zarówno co do podstaw wznowienia, jak i co do istoty sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2016 r., II OSK 3365/14). W niniejszej sprawie Organy rozstrzygając ponownie o istocie sprawy w sposób nieprawidłowy zastosowały art. 2 pkt 5, pkt 5a, pkt 12 w zw. z art. 9 u.p.o.u.a. przyjmując, że dochód M. P. uwzględnia się w dochodzie rodziny Skarżącego odnośnie do całego roku kalendarzowego 2015r. Organ pierwszej a w konsekwencji i drugiej instancji, w trybie wznowienia postępowania wydał więc wadliwą decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, naruszając tym samym również przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy a w przypadku Organu drugiej instancji naruszenie dotyczyło dodatkowo przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2023r. ŚS.III.540.58.2015/2016. Skarżący zwolniony był z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy prawa.