II SA/Go 594/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze sprzeciwu Prokuratora Okręgowego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE W dniu 30 czerwca 2021 roku Prokurator Okręgowy złożył sprzeciw wobec ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2016 roku, nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu marki [...] o numerze nadwozia [...] - dowód rejestracyjny seria i numer [...], karta pojazdu seria i numer [...], numer rejestracyjny [...] na rzecz L sp. z.o.o.. Jako wadę decyzji Prokurator wskazał wydanie jej na podstawie fałszywych dowodów w oparciu o które ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. W uzasadnieniu Prokurator podał, że numer nadwozia samochodu umieszczony w dowodzie rejestracyjnym został wspawany w miejsce poprzedniego numeru, a te ustalenia poparł opinią biegłego z zakresu mechanoskopii, świadczącą o zmianie pierwotnego numeru nadwozia. W ocenie Prokuratora sfałszowanie numeru nadwozia doprowadziło do wydania przez organ decyzji o rejestracji pojazdu na podstawie dokumentów zawierających fałszywe informacje, przez co możliwe jest wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.). Jednocześnie Prokurator uznał, że sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a więc zachodzi przesłanka z art. 145 § 2 k.p.a. umożliwiająca wznowienie postępowania także w sytuacji braku prawomocnego wyroku stwierdzającego sfałszowanie numeru nadwozia. W dniu [...] lipca 2021 roku Prezydent Miasta postanowieniem o znaku [...] wznowił postępowanie w przedmiocie rejestracji wyżej wymienionego pojazdu. Zgodnie z uzasadnieniem postanowienia ziszczenie się przesłanki wymienionej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. zostało potwierdzone przez załączoną do sprzeciwu Prokuratora kopię opinii biegłego z dnia [...] lipca 2020 roku nr [...] wykonaną przez biegłego sądowego na podstawie przeprowadzonych badań mechanoskopijnych. Decyzją z dnia [...] października 2021 roku o znaku [...] Prezydent Miasta, w wyniku postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa uchylił decyzję z dnia [...] października 2016 roku, nr [...], odmówił rejestracji pojazdu oraz nakazał zwrot wydanego dowodu rejestracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pojazd będący przedmiotem rejestracji posiada przerobione numery identyfikacyjne, a załączone do wniosku o rejestrację pojazdu dokumenty nie zawierały autentycznego, nadanego przez producenta numeru identyfikacyjnego, co w konsekwencji spowodowało, że dokumenty te nie mogły stanowić podstawy przeniesienia prawa własności do przedmiotowego pojazdu. Dokumenty, które nie ukazują rzeczywistego stanu prawnego nie mogą stanowić podstawy jego zarejestrowania, wobec niespełnienia warunków prawnych ujętych w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.), na mocy którego rejestracja pojazdu dokonywana jest w oparciu o dowód jego własności lub dokument potwierdzający jego powierzenie. L sp. z.o.o. w dniu 29 października 2021 r wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W odwołaniu zarzucono organowi oparcie się na dowolnej interpretacji materiału dowodowego. Strona podniosła, że podnoszona przez organ okoliczność, iż pojazd posiada przerobione numery identyfikacyjne jest sprzeczna z obiema decyzjami biegłych i ze stanem faktycznym. Legalność pojazdu jest niepodważalna, tym bardziej że pojazd został w całości zwrócony i nie ma znamion by był uczestnikiem czynów niedozwolonych. Zdaniem odwołującej się opinia biegłego powołanego przez prokuraturę wskazuje wyłącznie na dokonanie naprawy pojazdu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 roku o numerze [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie w przedmiocie fałszywych dowodów, w oparciu o której ustalono dla sprawy okoliczności faktyczne, zostało prawomocnie zakończone orzeczeniem sądu lub innego właściwego organu. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji wydając decyzję oparł się wyłącznie na treści sprzeciwu prokuratora i załączonej do niego kserokopii opinii biegłego. Tym samym wznowił postępowanie i orzekł o uchyleniu swojej poprzedniej decyzji w sytuacji, gdy sfałszowanie dowodów nie zostało wykazane w dostateczny sposób. Podważenie ostatecznej decyzji w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. musi być niewątpliwe i opierać się na stwierdzeniu popełnienia przestępstwa, a samo wznowienie postępowania nie zwalnia organu od uzyskania stwierdzenia popełnienia przestępstwa przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. SKO wskazało nadto, że organ pierwszej instancji jest zobowiązany do wezwania strony do przedłożenia opinii rzeczoznawcy opatrzonej podpisem osoby ją sporządzającej i wyjaśnienia okoliczności jej sporządzenia oraz do ponownej oceny przedłożonej prywatnej opinii technicznej. Sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł Prokurator Okręgowy wskazując, że nie zaistniała przesłanka koniecznych do wyjaśnienia w sprawie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Prokurator podniósł, że na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym opinii biegłego, organ pierwszej instancji zasadnie stwierdził nieoryginalność, a więc sfałszowanie numeru nadwozia, co powoduje, że dokumenty w oparciu o które pojazd został uprzednio zarejestrowany, nie mogły być podstawą przeniesienia własności pojazdu. Ujawnienie faktu przerobienia numeru identyfikacyjnego niewątpliwie wpływa na zmiany ustaleń faktycznych, które pierwotnie stanowiły podstawę rejestracji pojazdu. Prokurator uznał, że załączona do jego wniosku opinia biegłego jest wiarygodnym dowodem na okoliczność sfałszowania numerów identyfikacyjnych pojazdu, a zatem okoliczność ta nie wymaga przeprowadzenia kolejnych dowodów. Prokurator zauważył ponadto, że rejestracja pojazdów o podrobionych numerach identyfikacyjnych, wielokrotnie pochodzących z kradzieży, wywołuje poważną szkodę dla interesu społecznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W myśl tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., II OSK 1386/15). Zgodnie z przywołanym wyżej art. 64e p.p.s.a. obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw jest ustalenie, czy zaszły w sprawie wskazane w przepisie art. 138 § 2 k.p.a. okoliczności uzasadniające wydanie decyzji kasatoryjnej. W przypadku uznania, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn w nim wymienionych, sąd winien uwzględnić sprzeciw (art. 151a § 1 zd. 1. p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta nie wykazując, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co skutkuje uwzględnieniem sprzeciwu wobec wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 roku organ pierwszej instancji wznowił postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] października 2021 roku odmówił rejestracji pojazdu oraz nakazał zwrot wydanego dowodu rejestracyjnego. Jako podstawę ustaleń faktycznych organ przyjął treść dołączonej do sprzeciwu Prokuratora opinii biegłego z zakresu mechanoskopii nr [...] z której wynika, że tabliczka znamionowa zawierająca numer nadwozia samochodu marki [...] nie została wykonana i zamontowana fabrycznie, a oryginalna tabliczka znamionowa została z pojazdu usunięta. Na tej podstawie organ stwierdził, że numer nadwozia pojazdu wpisany do jego dowodu rejestracyjnego nie jest numerem oryginalnym nadanym przez producenta. Do akt sprawy dołączono dokumentację związaną z wnioskiem o zarejestrowanie pojazdu wraz z kserokopią polskiego dowodu rejestracyjnego oraz tłumaczeniem słowackiego dowodu rejestracyjnego. Dokumenty te zawierały numer identyfikacyjny pojazdu uznany za sfałszowany. Na tej podstawie organ pierwszej instancji przyjął, że załączone do wniosku o rejestrację dokumenty nie mogły stanowić podstawy do rejestracji pojazdu, gdyż nie stanowiły świadectwa jego własności i pochodzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało natomiast, że sfałszowanie dowodów uzyskanych w postępowaniu pierwszej instancji nie zostało wystarczająco udowodnione z powodu braku prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne stwierdzającego okoliczność sfałszowania dowodów. Kolegium wskazało, że ponieważ przedłożone akta sprawy nie zawierają stwierdzenia przez sąd karny lub inny organ sfałszowania dokumentów złożonych do rejestracji pojazdu, dlatego organ pierwszej instancji winien ustalić i wyjaśnić okoliczność sfałszowania dokumentu w przedmiotowej sprawie oraz ustalić na jakim etapie jest postępowanie w tej sprawie, nadto organ winien ponownie dokonać oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu wskazany przez organ odwoławczy zakres ponownego postępowania dowodowego nie uprawnia do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Prezydent Miasta przeprowadził bowiem analizę opinii biegłego z zakresu mechanoskopii, sporządzonej na potrzeby prokuratury. Dokonanie ponownej oceny dowodów oraz ewentualne zwrócenie się o informację dotyczącą rezultatów prowadzonego w trybie przepisów Kodeksu postępowania karnego postępowania przygotowawczego nie wykracza poza zakres czynności dozwolonych w postępowaniu przeprowadzanym przez organ drugiej instancji. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że zarówno w okolicznościach opisanych w art. 136 k.p.a., jak i w art. 138 § 2 k.p.a. dochodzi do uzupełnienia postępowania dowodowego z tym, że w sytuacji przewidzianej w art. 136 k.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadza organ odwoławczy (albo organ, który wydał decyzję, jednak działając na zlecenie organu odwoławczego), zaś w przypadku określonym w art. 138 § 2 k.p.a. - organ pierwszej instancji. Dokonanie ponownej oceny dowodów nie wykracza w żaden sposób poza uprawnienia organu drugiej instancji oraz nie zaprzecza idei dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia całości sprawy i jest uprawniony także do dokonania odmiennej od organu pierwszej instancji oceny dowodów. Należy w tym miejscu podkreślić, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, że organ ten nie może ograniczać się jedynie do kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę, dążąc do merytorycznego jej załatwienia. Skuteczne złożenie odwołania powoduje przeniesienie całej sprawy przed organ drugiej instancji. Organ odwoławczy musi więc wnikać w całość sprawy i brać na siebie odpowiedzialność za ponowne jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ma przy tym obowiązki nie mniejsze niż organ pierwszej instancji. W efekcie jak każdy organ powinien dążyć przede wszystkim do rozpatrzenia sprawy pod względem merytorycznym, przez co należy rozumieć wydanie decyzji co do istoty sprawy. Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie, nakazuje bowiem zasada szybkości i sprawności postępowania oraz ekonomii procesowej (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., I OSK 2123/11) Z tych względów należało na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. uchylić decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy powinien samodzielnie dokonać ponownej oceny materiału dowodowego, po jego ewentualnym uzupełnieniu w trybie 136 k.p.a.