III FSK 1090/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "F." sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Wr 721/20 w sprawie ze skargi "F." sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 września 2020 r. nr SKO 4011/466/20 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 19 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 721/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. oddalił skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 września 2020 r., nr SKO 4011/466/20, w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła F. sp. z o.o., zaskarżając wyrok w całości. Pełnomocnik Spółki zarzucił: 1) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 145 § 1 lit c w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd skargi i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 września 2020r. nr SKO 4011/466/20, które zostało wydane z naruszeniem: - art. 163 § 1 w związku z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2021.1540 tj. z 23.08.2021 r.) poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieprzywrócenie stronie terminu do wniesienia odwołania; - art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu, podczas gdy właściwa i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego ocena dokumentów zgromadzonych w sprawie i wynikającego z nich stanu faktycznego, dokonana łącznie z analizą argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu, prowadzi do wniosku, iż strona skarżąca sprostała wymogowi wykazania ww. przesłanki a nadto błędne zastosowanie i przyjęcie, że nagła i nieprzewidziana choroba jedynego członka Zarządu Spółki uprawnionego do jej reprezentacji tj. K. M. stanowi przejaw jego winy i nie uzasadnia przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz przez uznanie, że reprezentujący Spółkę K. M. winien był wręcz udowodnić, że choroba uniemożliwiła mu złożenie w terminie odwołania, podczas gdy ustawodawca nakazuje żądającemu przywrócenia terminu uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia przyczyn niedochowania terminu, a zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w czasie choroby - do tego potwierdzonej stosownym zaświadczeniem lekarskim - brak jest możliwości pracowania, w tym sporządzania pism procesowych, czy też wykonywania innych czynności zawodowych, nie zapominając, iż okres od marca 2020r. do sierpnia 2020r. był początkiem pandemii, lockdawnu, pracy zdalnej i innych obostrzeń, co stanowiło nietypowe i niemożliwe do przewidzenia zdarzenia, w tym u strony skarżącej; - art. 120, a także art. 122, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., dalej jako "O.p."), poprzez błędną ocenę sądu pierwszej instancji, wyrażającą się w przyjęciu, że organ administracji publicznej nie naruszył ww. przepisów, nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w zakresie sytuacji osobistej i zdrowotnej jedynego członka zarządu strony skarżącej oraz wpływu tychże okoliczności na wydaną decyzję, a także przyczyn uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza S. w ustawowym terminie 14 dni. Pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 kwietnia 2024 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa procesowego, które zdaniem strony mają istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim Strona kwestionuje przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, za organem podatkowym, że nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu oraz, że nie zaistniała nagła okoliczność, która uniemożliwiała złożenie odwołania w terminie. Pełnomocnik Skarżącej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że stan zdrowia prezesa zarządu Spółki – K. M., który pełni tę funkcje jednoosobowo, pozbawił możliwości wykonywania czynności związanych z zarządem Spółki. Prezes zarządu Spółki "od 20 maja 2020 r. ponownie przebywał na zwolnieniu lekarskim aż do 10 sierpnia 2020r. 26 maja upłynął termin do wniesienia odwołania. Uznać zatem należy, że 10 sierpnia br. ustała przyczyna uchybienia terminowi, zatem w terminie 7 dni skutecznie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.". Sąd pierwszej instancji przyjął, że Stronie doręczono skutecznie decyzję organu pierwszej instancji, określającej Spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2018 r., w dniu 2 marca 2020 r. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 16 marca 2020 r. Spółka złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia w dniu 17 sierpnia 2020 r. tj. jest po upływie 5 miesięcy od ustawowego terminu do złożenia odwołania. Ponadto wskazał, że przyjmując korzystną wykładnię dla podatnika uwzględniającą zawieszenie terminów począwszy od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 16 maja 2020 r. w związku z nierozpoczęcie biegu terminów, jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w okresie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, to upływ terminu do wniesienia odwołania upłynął w dniu 26 maja 2020 r., czyli po upływie terminu do wniesienia odwołania. WSA przyznał rację organowi podatkowemu, że Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności faktycznych mających wpływ na nieterminowość złożenia odwołania. Wskazał, że tą okolicznością nie był stan pogarszającego się zdrowia reprezentanta Spółki - jedynego członka zarządu i prezesa Spółki, którego kłopoty ze zdrowiem mają swój początek jeszcze w 2017 r. Sąd podkreślił, że przezorność Skarżącego w prowadzonych interesach wymagała aby dochował obowiązków w postaci wyznaczenia osoby zastępującej go na wypadek problemów zdrowotnych, czego nie uczynił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi przewidzianemu dla wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 z zm., dalej jako: O.p.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Organ podatkowy obowiązany zatem jest przywrócić termin w przypadku spełnienia wszystkich czterech wskazanych wyżej przesłanek, czyli uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy (1), wniesienia przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu (2), dochowania siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosku (3), a także dopełnienia czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin (4). W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że przesłankę uprawdopodobnienia braku winy w niezłożeniu odwołania w terminie należy pojmować w sposób obiektywny, wymagając od strony staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. Należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, aby w warunkach z jakiegokolwiek powodu niekorzystnych zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych (por. E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1970 r., s. 136). Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się zatem z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt III CRN 448/71). Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby niedbalstwa (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1579/20). Przywrócenie terminu będzie zaś uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, natomiast brak winy w uchybieniu terminowi można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3655/17). Jako przyczynę uzasadniająca przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej wskazuje się np. nagłą chorobę, jeżeli było to schorzenie uniemożliwiające dokonanie tej czynności samodzielnie oraz gdy jednocześnie nie można było przy dokonaniu tej czynności wyręczyć się innymi osobami (por. wyrok NSA z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1920/20). Z tym, że istnienie przeszkody do dokonania czynności w postępowaniu np. choroby nie oznacza jeszcze, że automatycznie uprawdopodobniony zostanie brak winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się do ustalenia, czy stan zdrowia wnioskodawcy pozbawił go możliwości wykonywania czynności związanych z zarządem spółką, ale musi również uwzględniać to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że po pierwsze, reprezentant Spółki miał możliwość złożenia odwołania od decyzji w terminie, bowiem złożył w terminie odwołania od decyzji wymiarowych obejmujących lata 2015 i 2017, nadając je listem poleconym w dniu 17 marca 2020 r. Ze zwrotnych potwierdzeń odbioru wynika, że decyzje te zostały doręczone w dniu 2 lub 3 marca 2020 r. (co wynika z akt sprawy ze zwrotnych potwierdzeń odbioru). Po drugie złożone oświadczenie o stanie zdrowia z 13 sierpnia 2020 r., kardiogram z dnia 8 stycznia 2018 r. a także twierdzenie, ujęte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż w okresie od 20 maja 2020 r. do 10 sierpnia 2020 r. prezes zarządu przebywał na zwolnieniu lekarskim, nie jest wystarczające do zaistnienia nagłej okoliczności uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi dla wniesienia odwołania. Ponadto strona skarżąca nie wywiązała się z obowiązku szczególnej staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy np. poprzez umocowanie pełnomocnika spółki w okresie pogorszenia się stanu zdrowia jedynego reprezentanta spółki. Podkreślenia wymaga to, że choroba członka zarządu nie była kwestionowana ani przez organ ani przez Sąd I instancji. Nieuprawdopodobnienie braku winy nie jest związane z faktem choroby, tylko tak jak już wyżej wskazano z niepodjęciem działań zmierzających do przezwyciężenia tej przeszkody w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania, a więc z niedochowaniem należytej staranności w prowadzeniu sprawy. Zasadnie Sąd podkreślił, że z treści przedłożonych dokumentów wynika, że choroba jedynego członka zarządu Skarżącej nie jest chorobą nagłą lecz może mieć nagły przebieg, co tym samym powinno go skłaniać do rozważenia zastępstwa w takich sytuacjach. Stąd też wskazana argumentacja strony nie może świadczyć o naruszeniu w toku postępowania art. 162 § 1 i 2 O.p. W związku z powyższym za niezasadne należy uznać naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w zw. z art. 120, art. 122, art. 187 § 1 oraz 191 O.p. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 191 O.p. Organy podatkowe działając na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.) w toku postępowania podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 122 O.p.). Zebrały wszystkie dostępne dowody i rozpatrzyły je w sposób wyczerpujący (art. 187 § 1 O.p.). Ocena była zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. |Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA | |Anna Juszczyk-Wiśniewska |Anna Dalkowska |Jacek Pruszyński |