II SA/Lu 729/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Specjalista Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 12 czerwca 2023 r. znak: SKO.II.41/937/ŚR.DW/2023 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 czerwca 2023r., znak: SKO.II.41/937/ŚR.DW/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania R. A. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r., poz. 141), dalej jako "u.d.w." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z 24 kwietnia 2023r., znak: MOPR.WŚ.ZŚRA.41383.ODM-46/2023 o odmowie przyznania R. A. dodatku węglowego. We wniosku z 19 sierpnia 2022r. i w kolejnych pismach, skarżący wskazywał, że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego położonego w C. przy ul. Z. [...] (wcześniejszy nr to [...], stosownie do pisma Prezydenta Miasta [...] z 6 października 2022r., k.36 akt admin.) jest trzon kuchenny/piecokuchnia/kuchnia węglowa oraz piec kaflowy na paliwo stałe i kominek. Powodem wydania (ponownej) decyzji odmownej przez organ I instancji było ustalenie, że skarżący faktycznie nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod adresem wskazanym we wniosku, a więc pod tym adresem nie ponosi kosztów ogrzewania. W ocenie pracowników socjalnych pomieszczenia nie nadają się do zamieszkania, w domu trwa remont i brakuje podstawowych sprzętów gospodarstwa domowego, część mebli i sprzętów przechowywana jest w garażu; w domu znajduje się wprawdzie kuchnia węglowa i koza, ale nie nosi śladów używania, w pomieszczeniach nie było opału, panowała wilgoć. Ponadto organ I instancji ustalił, że skarżący na dzień złożenia wniosku o dodatek węglowy nie zgłosił deklaracji o gospodarowaniu odpadami komunalnymi i nie figuruje w bazie Kompleksowego Systemu Obsługi Nieczystości, co świadczy o tym, że nie pokrywa kosztów wywozu odpadów komunalnych. Zameldowany jest na pobyt stały w C. przy ul. S. [...] i ten adres wskazuje do korespondencji. W odwołaniu skarżący zarzucał naruszenie zasad postępowania tj. art. art. 7, 8, 9, 10 k.p.a. i art. 67 § 2 pkt 3 k.p.a. poprzez sporządzenie notatki z oględzin, zamiast protokołu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji. Przytoczyło treść przepisów u.d.w., określających zasady przyznawania dodatku węglowego. Wskazało, że w świetle tych przepisów wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej wniosek. Warunkiem koniecznym do przyznania dodatku jest zamieszkiwanie w budynku, którego głównym źródłem ogrzewania są wymienione w ustawie nośniki energii cieplnej. Dodatek nie przysługuje na każdą nieruchomość wnioskodawcy, lecz jedynie w przypadku, gdy konkretna nieruchomość z zainstalowanym źródłem ciepła jest gospodarstwem domowym wnioskodawcy. Jeżeli natomiast wnioskodawca mieszka w innej nieruchomości, a jedynie jest właścicielem domu z zainstalowanym źródłem ciepła, w którym w rzeczywistości nie mieszka (nie koncentrują się tam jego codzienne sprawy życiowe), to pomoc w formie przedmiotowego dodatku mu nie przysługuje. Kolegium potwierdziło ustalenia organu I instancji, że taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 21 kwietnia 2023r. ustalono, że pod adresem C., ul. Z. [...], znajduje się dom w zabudowie bliźniaczej, do domu prowadzi odrębne wejście, są odrębne liczniki. Dom jest w trakcie remontu, według oświadczenia skarżącego od lutego 2023 roku. W pomieszczeniach nie ma mebli, łóżka, sprzętów gospodarstwa domowego - rzeczy znajdują się w garażu na podwórzu. Źródło ogrzewania domu stanowi kuchnia węglowa i kominek typu koza. Podczas wizyty w domu nie było tam żadnego opału, było chłodno oraz czuć było wilgoć. Powyższe okoliczności, zdaniem Kolegium, świadczą o tym, że skarżący w tym domu nie mieszka. Poza tym zameldowany jest na pobyt stały w C. przy ul. S. [...] i adres ten podaje, jako adres do korespondencji. Dom przy ul. Z. [...], który zakupił w 2021r., wymagał generalnego remontu i ten remont skarżący faktycznie przeprowadza, co potwierdza notatka służbowa z wywiadu środowiskowego. O tym, że skarżący nie mieszka w tym domu świadczy także to, nie ponosi on opłat za odpady komunalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. A. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem: 1. art. 2 ust 1 u.d.w. poprzez odmowę przyznania dodatku węglowego, mimo że skarżący spełnił wymagane przesłanki spełniał wszystkie ustawowe warunki; 2. art. 2 ust 15a u.d.w. poprzez "dokonanie weryfikacji w ramach czwartego postępowania, kiedy nie tylko zmienił się stan prawny, ale również sytuacja faktyczna"; w przekonaniu skarżącego, organ powinien dokonać ustaleń aktualnych na dzień złożenia wniosku o przyznanie dodatku, a nie po niemal roku od tej daty; 3. art. 7a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie wykładni przepisów w sposób niekorzystny dla strony; 4. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez "długie prowadzenie postępowania, bez wyciągania logicznych wniosków i w sposób przeczący zasadzie budowania zaufania jego uczestników do władzy publicznej"; w świetle zasady zaufania, działanie organów administracji publicznej, które zmierza do swoistego "zwyciężenia" obywatela przez wyzyskanie jego błędów jest niedopuszczalne; zasada zaufania nakazuje, aby w każdym przypadku wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony organ administracji publicznej z własnej inicjatywy dążył do ich wyjaśnienia; 5. art. 12 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania szybko i skutecznie oraz poprzez brak chęci organu do współpracy ze skarżącym, a także poprzez stronniczość organu; zasada szybkości ma dla skuteczności ochrony interesu społecznego i interesu jednostki istotne znaczenie; 6. art. 67 § 2 pkt 3 k.p.a. poprzez sporządzenie z oględzin notatki służbowej, zamiast protokołu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w takim zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.), a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, ani procesowego w istotnym stopniu. Zasady przyznawania dodatku węglowego zostały uregulowane w ustawie o dodatku węglowym, którą wyżej Sąd powoływał jako "u.d.w.". Organy obu instancji przytoczyły treść tej ustawy, jednak dla porządku Sąd przytacza je ponownie. Otóż zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez "gospodarstwo domowe", o którym mowa w ust. 1, rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). Z kolei przez "paliwa stałe" rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pellet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy). Należy podkreślić, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a). Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że przyznanie dodatku węglowego ściśle związane jest z miejscem zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawcy. To tam, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi lub samotnie, gospodarstwo domowe i zamieszkuje, jest jego gospodarstwo domowe i właśnie na ogrzanie tego miejsca paliwami stałymi przysługuje mu dodatek węglowy. Organy w niniejszej sprawie zasadnie uznały, że skarżącemu taki dodatek nie przysługuje, ponieważ prowadzi on gospodarstwo domowe pod adresem ul. S. [...] w C. , a nie pod adresem C. , ul. Z. [...], na ogrzanie którego domaga się dodatku węglowego. W celu ustalenia tej spornej kwestii, organy zasadnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, gdyż stosownie do art. 2 ust. 15 u.d.w. – organ (wójt, burmistrz albo prezydent miasta) dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB). Dokonując takiej weryfikacji bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519 oraz z 2023 r. poz. 877); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1335); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497 - art. 2 ust. 15 a u.d.w.). Ponadto, w świetle art. 2 ust. 15 b, ust.15d u.d.w. - jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Sąd zauważa, że w art. 3 ust. 15c u.d.w. wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w "miejscu zamieszkania wnioskodawcy", co sugeruje, że organ przed przeprowadzeniem wywiadu ma już pewność, gdzie to miejsce jest. Tymczasem faktycznie to ta właśnie okoliczność często jest sporna i należy ją ustalić. W związku z tym, w ocenie Sądu, należy to wyrażenie interpretować zgodnie z celem ustawy, a więc należy przez nie rozumieć to miejsce, na ogrzanie którego ma być przeznaczony dodatek węglowy. Zastosowanie wyłącznie językowej (literalnej) wykładni tego przepisu nie pozwoliłoby bowiem na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu zbadania kluczowej w sprawach o przyznanie dodatku węglowego okoliczności tj. tego, gdzie jest miejsce zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawcy, zwłaszcza w sytuacji, gdy faktycznie posiada on kilka nieruchomości i z wszystkich korzysta. W świetle powołanych przepisów należy zatem stwierdzić, że organy zasadnie przeprowadziły wywiad środowiskowy w domu pod adresem C., ul. Z. [...]. Podczas wywiadu przeprowadzanego 21 kwietnia 2023r. stwierdzono, że dom nie jest użytkowany, o czym świadczy to, że jest nieogrzewany, jest zawilgocony, nie ma w nim mebli, sprzętu gospodarstwa domowego, dom jest w trakcie remontu. Dodatkowo nie jest kwestionowane, że skarżący nie uiszcza opłat komunalnych (pismo Urzędu Miasta [...] z 28 marca 2023r., k.64), co wskazuje na to, że w spornym domu nie wytwarza odpadów powstających w toku normalnego, codziennego użytkowania domu. Ponadto skarżący zameldowany jest pod innym adresem, tj. C., ul. S. [...] i jest to jego adres do korespondencji, co oznacza, że właśnie w tym miejscu zwykle przebywa i w związku z tym jest w stanie odbierać sprawnie i terminowo kierowane do niego przesyłki. Zdaniem Sądu, w świetle tych dowodów organy zasadnie uznały, że miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego przez skarżącego jest C., ul. S. [...] a nie dom przy ul. Z. [...]. Najbardziej przekonującym dowodem jest protokół wywiadu środowiskowego, sporządzony przez pracowników socjalnych, a więc osoby bezstronne, a z racji pełnionych funkcji i doświadczenia zawodowego godne zaufania publicznego. Stwierdzony przez nich sposób zagospodarowania tego mieszkania świadczy o tym, że nie jest ono użytkowane w sposób charakterystyczny dla prowadzenia gospodarstwa domowego. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu, że z wywiadu sporządzono jedynie notatkę służbową, a nie protokół, należy wyjaśnić, że w świetle art. 2 ust. 15 g u.d.w. było to dopuszczalne. Przepis ten wprost stanowi, że (...) z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (...). O tym, że skarżący w spornym domu nie zamieszkuje świadczy też notatka służbowa z 13 lutego 2023r. (k.54), w której pracownica socjalna organu wskazała, że w domu tym nikogo nie zastała, dom wydawał się niezamieszkały, a sąsiadka poinformowała ją, że skarżący tylko czasami tu przyjeżdża i przywozi jakieś rzeczy, jednak prawdopodobnie tu nie mieszka, a także to, że skarżący z powodu nieobecności nie odbierał pod tym adresem korespondencji (k. 53). Również pozostałe zarzuty skargi nie są usprawiedliwione. Sąd nie dopatrzył się stronniczości organu i pomijania słusznego interesu skarżącego jako strony (art. 7, art. 7a § 1 i art. 8 k.p.a.). Postępowanie zostało przeprowadzone wnikliwe i wyczerpująco, sprawa była dwukrotnie rozpatrywana przez organy obu instancji właśnie w związku z koniecznością dokonania dokładnych i wszechstronnych ustaleń. Dwie odmowne decyzje organu I instancji zostały uchylone na skutek odwołań skarżącego i po uwzględnieniu jego zarzutów, decyzjami Kolegium z 16 grudnia 2022r. i z 17 marca 2023r. - nie można choćby już tylko z tego powodu zarzucić, że organ był stronniczy wobec skarżącego i by nie uwzględniał jego interesu. W celu usunięcia wątpliwości co do kluczowej okoliczności w sprawie, tj. tego, gdzie rzeczywiście skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, a więc gdzie mieszka na stałe, organ przeprowadził, zgodnie z przepisami ustawy, wywiad środowiskowy, w którym - co należy podkreślić – skarżący brał udział i składał wyjaśnienia (k.66). Ustalenia wywiadu są jednoznaczne i nie ma podstaw, by je podważyć. Wbrew zarzutom, to że wywiad został przeprowadzony dopiero w kwietniu 2023r., a zaskarżona decyzja została wydana dopiero w czerwcu 2023r., a więc po upływie niemal roku od złożenia wniosku o dodatek, nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jak wyżej wyjaśniono, w świetle przepisów u.d.w. dodatek węglowy może być przyznany na pokrycie kosztów ogrzewania domu/mieszkania/lokalu, w którym wnioskodawca mieszka na stałe, a więc miejsca w którym koncentruje swoją działalność życiową. Takim miejscem w przypadku skarżącego jest C. , ul. S. [...] a nie ul. Z. [...]. W świetle zgromadzonych dowodów, w tym wyjaśnień skarżącego, organ nie miał usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia, że w ciągu całego okresu prowadzonego postępowania, a więc od złożenia wniosku do wydania zaskarżonej decyzji, skarżący pod adresem Z. [...] prowadził gospodarstwo domowe w powyższym rozumieniu. Należy podkreślić przy tym, że przebywanie pod danym adresem jedynie okresowo, czy sporadycznie, nie pozwala na przyjęcie, że jest to miejsce stałego zamieszkania, a więc miejsce prowadzenia gospodarstwa domowego. Poza tym dom mieszkalny pod adresem Z. [...] jest remontowany, co zostało potwierdzone podczas wywiadu (k.66 akt admin.) – skarżący nabył go w 2021r. jako budynek do generalnego remontu (co wynika wprost z aktu notarialnego, k.31 akt admin.) - remont tego budynku wykluczał możliwość uznania, że skarżący zamieszkuje w nim na stałe. O prowadzeniu w tym budynku gospodarstwa domowego przez skarżącego nie świadczy też to, że w listopadzie 2022r. zainstalował w nim kominek (k.46 akt admin.). W związku z powyższym Sąd uznał, że organy nie naruszyły przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego zasad postępowania, ani wskazanych przez skarżącego przepisów u.g.w. i w konsekwencji zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania dodatku węglowego. Skarga podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.