II SA/Gl 268/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. F. (F.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 4 stycznia 2023 r. nr SOIa.621.73.2022 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 listopada 2022 r., nr [...], Prezydent Miasta K. (dalej: "organ I instancji"), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) – dalej: "k.p.a." oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191) – dalej: "u.o.e.l.", po przeprowadzeniu na wniosek I. F. postępowania administracyjnego, orzekł o wymeldowaniu M. F. (dalej: "strona" lub "skarżący") z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w K.. Decyzja organu I instancji zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 19.07.2022 r. I. F. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie wymeldowania byłego męża M. F. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. Prowadząc postępowanie wyjaśniające organ I instancji ustalił, że strona w dniu 23.12.2003 r. dobrowolnie i trwale opuściła lokal przy ul. [...] w K. Opuszczając lokal zabrała wszystkie swoje rzeczy. Obecnie strona zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w K.. Z chwilą opuszczenia lokalu przy ul. [...] w K. strona nie interesowała się nim i wszelkie płatności (czynsz, media) opłacała I. F., nigdy nie zalegając z płatnościami. Pismem datowanym na dzień 01.08.2022 r. strona poinformowała organ I instancji, że opuściła lokal przy ul. [...] w K. po rozwodzie z I. F. Mieszkanie to stanowi majątek strony jako lokal zakładowy, wynajmowany przez nią od zakładu pracy ([...]). Strona przyznała, że pomimo to udostępniła lokal żonie po rozwodzie bez formalnego podziału majątku. W ocenie strony opuszczenie miejsca zameldowania było koniecznością życiową i nie ma charakteru trwałego. Strona wyjaśniła, iż jej centrum życiowe aktualnie mieści się w K. przy ul. [...]. Zamieszkuje w tym lokalu od czasu rozwodu z I. F. Strona stwierdziła, że nie ma możliwości zameldowania się pod adresem, pod którym aktualnie przebywa, gdyż nie ma na to zgody właściciela lokalu. Zaznaczyła, że wszelka korespondencja przychodzi na adres zameldowania ponieważ adres ten znają wszystkie instytucje bankowe i finansowe. Zmiana adresu wymusiłaby na stronie szereg obowiązków informacyjnych oraz obowiązek wymiany dokumentów. Strona podniosła, ze nie chce być osobą bez meldunku, gdyż musi mieć adres, który będzie podawała w dokumentacji, na poczcie, urzędach i instytucjach. W piśmie z dnia 06.09.2022 r. pełnomocnik strony poinformował, że dokonując jej wymeldowania z lokalu przy ul. [...] w K. doszłoby do wymeldowania jego jedynego najemcy. I. F. wskazano w treści umowy jedynie jako osobę współuprawnioną do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Zdaniem pełnomocnika strony, w jej przypadku nie sposób mówić o opuszczeniu lokalu w sposób dobrowolny, gdyż doszło do niego wskutek okoliczności wymuszonych spowodowanych rozwodem z małżonką i koniecznością zapewnienia sobie innego lokum. Z kolei w piśmie z dnia 28.10.2022 r. pełnomocnik strony wskazał, że strona zaprzecza jakoby wyprowadziła się ze spornego lokalu w dniu 23.12.2003 r., a zatem na niemal 3 lata przed rozwodem. Wyprowadzka nastąpiła w związku z nasilającym się konfliktem okołorozwodowym i w zdecydowanie bliższym odstępie czasowym wobec daty rozwodu, jedynie ze względu na napięte relacje między stronami i atmosferę utrudniającą wspólne zamieszkiwanie. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych uznał, że strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 33 u.o.e.l., bowiem nie wymeldowała się z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K., mimo że lokal ten opuściła. W konsekwencji organ I instancji uznał, że ciąży na nim powinność dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła. Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła od tej decyzji odwołanie do Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy"). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zbadania całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli, b) art. 8 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa i podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. W konsekwencji zgłoszonych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r. nr SOla.621.73.2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz zacytował treść art. 35 u.o.e.l. Analizując materiał dowodowy sprawy Wojewoda zwrócił uwagę, że pismem nr [...] z 20 lipca 2022 r. S. Sp. z o.o. poinformowała organ I instancji, że głównym najemcą lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w K. jest strona, a I. F. uprawniona jest do zamieszkiwania w nim i jednocześnie traktowana jest jako współnajemca. Organ odwoławczy przywołał w tym miejscu dodatkowo regulację art. 680 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360). Ponadto organ odwoławczy wskazał, że decyzja o wymeldowaniu, co wynika z analizy art. 35 u.o.e.l., ma charakter związany i zapada po zaistnieniu przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. Wojewoda przywołał w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym pobytem stałym w danym lokalu warunkującym zameldowanie w nim na pobyt stały jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Dokonując wiec oceny, czy zainteresowana osoba zamieszkuje w konkretnym lokalu obowiązkiem organu jest przede wszystkim ustalenie, czy w lokalu tym koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Miejsce stałego pobytu danej osoby to bowiem miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Mając na uwadze tak zarysowane stanowisko Wojewoda uznał, że zgodnie z ustalonym stanem faktycznym strona nie zamieszkuje w spornym lokalu czego nie kwestionowała w dotychczasowym postępowaniu. Dodatkowo Wojewoda zwrócił uwagę, że motywy opuszczenia lokalu strona dokładnie opisała i wskazała gdzie koncentruje się jej centrum życiowe. Tym miejscem jest lokal przy ul. [...] w K. Strona nie mieszka w spornym lokalu co najmniej od chwili orzeczenia rozwodu w 2007 r. (jak twierdzi I. F. od 23.12.2003 r.) Fakt niezamieszkiwania przez stronę w spornym lokalu potwierdza także informacja pozyskana ze S. Sp. z o.o. (pismo z 20 lipca 2022 r.) wskazująca, że w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w K. zamieszkuje 1 osoba - I. F.. W wyniku analizy materiału dowodowego sprawy organ odwoławczy doszedł do wniosku, że strona opuściła lokal dobrowolnie i opuszczenie to miało charakter trwały. Wojewoda odnosząc się do deklarowanej chęci powrotu przez stronę do spornego lokalu uznał, że samo wyrażenie woli zamieszkiwania w opuszczonym lokalu w przyszłości, bez jednoczesnego zobiektywizowania i przejawienia tej woli, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Dalsze utrzymywanie zameldowania strony w lokalu przy ul. [...] prowadziłoby w ocenie Wojewody do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej – strona nadal byłaby zameldowana w spornym lokalu, choć co najmniej od 15 lat w nim nie zamieszkuje. Organ odwoławczy odniósł się także do kwestii podniesionej przez stronę w odwołaniu tj. utrudnień w załatwianiu spraw urzędowych wskutek wymeldowania z miejsca pobytu stałego i wyjaśnił, że w większości aktów prawnych właściwość organów w sytuacji, gdy określana jest ona w oparciu o pobyt w określonym miejscu, ustalana jest nie w oparciu o adres zameldowania, ale w oparciu o miejsce zamieszkania osoby. Brak zameldowania w spornym lokalu nie wpływa również na możliwość korzystania z opieki medycznej, oferty kulturalnej i sportowej miasta, czy usług bankowych, których wyboru dokonuje sam zainteresowany. W ocenie Wojewody organy wydając decyzję o wymeldowaniu osoby z miejsca pobytu stałego mają na celu doprowadzenie do zgodności zapisów ewidencji ludności ze stanem faktycznym tj. miejscem pobytu osoby. Zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania pod danym adresem. Tym samym w ocenie organu odwoławczego zaistniały wszystkie przesłanki do wymeldowania strony z lokalu przy ul. [...] w K. W skardze z dnia 12 grudnia 2022 r. skarżący, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił zaskarżonej decyzji inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego zbadania całości materiału dowodowego, przez co organ I instancji wydał decyzję, która narusza słuszny interes obywateli. W konsekwencji zgłoszonego zarzutu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 4 stycznia 2023 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 listopada 2022 r. w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul [...] w K. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W tym trybie Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 35 u.e.l. Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z uregulowania tego wynika, że postępowanie może być zainicjowane z urzędu, a także na wniosek właściciela lokalu oraz podmiotu dysponującego tytułem do lokalu (np. najmu lokalu). Powołany wyżej przepis określa ponadto przesłanki wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z nim podstawą do wydania takiej decyzji jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ostatnia z wymienionych przesłanek nie rodzi wątpliwości interpretacyjnych, a mianowicie należy ją wiązać z brakiem przedsięwzięcia czynności formalnych wymeldowania, określonych w art. 34 u.o.e.l. W kwestii natomiast pierwszej z przesłanek, tj. opuszczenia lokalu, istotnym jest, by miało ono charakter trwały i dobrowolny. Co do zasady opuszczenie lokalu, w którym osoba była zameldowana, można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce, a nie, na przykład, z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Podkreślić jednak należy, że wystąpienie tych cech warunkowane jest obiektywnymi okolicznościami stanu faktycznego podlegającego indywidualnej ocenie. Oczywiście ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3427/18, Lex nr 2825816). Wymeldowanie z pobytu stałego wymaga co do zasady wykazania, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że miała wolę takiego działania. Okoliczności faktyczne, a niekiedy nawet prawne, mogą prowadzić do wniosku, że faktyczne opuszczenie lokalu nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych. "Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy nieruchomością lokalową lub budynkową rozporządza podmiot mający do niej tytuł prawny, a osoba zameldowana - korzystająca z niej, nawet w ramach określonego tytułu prawnego - twierdzi, że nie ma zamiaru opuszczenia lokalu. Wówczas brak zgody nabywcy lokalu lub budynku na dalsze zameldowanie osoby oraz niemożność przeciwstawienia nabywcy przez zameldowanego prawa (roszczenia) do przebywania w lokalu musi być traktowane jako opuszczenie lokalu dające podstawę do wymeldowania. Wniosek taki jest naturalną konsekwencją wynikającą z prawa szerszego, np. własności lub innego prawa rzeczowego. Zameldowany nie może zatem twierdzić, że nie opuścił miejsca zameldowania, jeżeli lokal lub budynek został sprzedany przez właściciela, a on nie miał do niego tytułu prawnorzeczowego lub obligacyjnego o rozszerzonym skutku, np. najmu, natomiast nabywca nie wyraża zgody na dalsze zameldowanie" (Z. Czarnik [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Z. Czarnik, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 35 u.e.l.). W orzecznictwie utrwalił się również pogląd, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji, za dobrowolne opuszczenie mieszkania i okoliczność uzasadniającą spełnienie przesłanki wymeldowania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie. Tym samym, istnieją sytuacje, kiedy należy przyjąć, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 35 u.o.e.l. nastąpiło, mimo że osoba nie miała woli przeniesienia miejsca swoich spraw życiowych (vide wyroki NSA: z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1609/18, Lex nr 3124465; z dnia 17 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 392/20, Lex nr 3052520). W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły, że skarżący nie zamieszkiwał w lokalu przy ul. [...] przez okres kilkunastu lat co potwierdził również sam skarżący w swoim oświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2022 r. Wyraźnie wskazał również miejsce zamieszkania, w którym znajduje się jego centrum życiowe. Sam fakt wyrażenia woli powrotu do lokalu będącego miejscem stałego zameldowania w przyszłości nie może zostać uznany z przesłankę braku trwałości jego opuszczenia przez skarżącego. W prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organy administracji ustaliły stan faktyczny sprawy pozwalający na stwierdzenie, że wymeldowanie skarżącego zgodnie z przesłankami określonymi w art. 35 u.o.e.l. jest uzasadnione. Całokształt materiału dowodowego pozwala na uznanie, że skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce zameldowania. Zdaniem Sądu postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone w sposób właściwy a organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art.138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.