I OZ 719/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lipca 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 129/22 w sprawie ze skargi H.S. na bezczynność Starosty [...]. w przedmiocie udostępnienia wypisów z ewidencji gruntów i budynków postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 3 lipca 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 129/22 (dalej postanowienie z 3 lipca 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę H.S. (dalej skarżący) na bezczynność Starosty B. w przedmiocie udostępnienia wypisów z ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w terminie 7 dni od doręczenia wezwania; wezwanie zawierało pouczenie o skutkach niedokonania czynności w terminie. Mimo upływu zakreślonego terminu, wpisu od skargi nie uiszczono. Dlatego, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej ppsa), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę (k. 61, 63-64 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 3 lipca 2023 r. złożył skarżący, podnosząc, że postanowienie to jest nieważne z mocy prawa (art. 183 § 2 pkt 4 i 5 ppsa) i - na podstawie art. 51 pkt [winno być ust. - uwaga NSA] 4 w zw. z art. 8 Konstytucji [Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP)] - żądając "sprostowania oszustw i niedopowiedzeń" (k. 84-84v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 § 2 pkt 4 i 5 ppsa, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (pkt 4); jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (pkt 5). Wbrew zarzutowi skarżącego, w niniejszej sprawie skład sądu orzekającego nie był sprzeczny z przepisami prawa ani w rozpoznaniu tej sprawy nie brak udziału sędzia wyłączony z mocy ustawy. Skarżący w żaden sposób nie został pozbawiony możności obrony swych praw. Argumentacja skarżącego zmierzająca w kierunku wykazania nieważności postępowania ma jedynie polemiczny charakter wobec treści zaskarżonego postanowienia, która nie jest dla skarżącego satysfakcjonująca. Twierdzenia skarżącego nie znajdują podstaw prawnych. W sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, określona w punktach 1-6 § 2 art. 183 ppsa. Przeanalizowawszy kwestię zarzucanej nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny zbadał wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa, stosując się odpowiednio do uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, kompleksowo odnosząc się do treści zażalenia. Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 948-949, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie). Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej 100 zł. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie skargi wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie skargi stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym prawidłowo pouczono skarżącego w wezwaniu wystosowanym na skutek zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 2 listopada 2022 r. II SAB/Gl 129/22. Wezwanie doręczono skarżącemu 22 listopada 2022 r. (k. 5, 8-8v, 10-10v akt sądowych). Termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie 29 listopada 2022 r. Skarżący nie korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych, ani z ustawy, ani wskutek przyznania prawa pomocy. Wysokość wpisu (100 zł) jest wręcz symboliczna. Skarżący domagał się zastosowania art. 51 ust. 4 w zw. z art. 8 Konstytucji RP przez dokonanie sprostowania zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. Skarżący powiązał żądanie sprostowania, o którym stanowi art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, z art. 8 Ustawy Zasadniczej, nie precyzując jednostki redakcyjnej występującej w ramach tego przepisu. W ust. 1 stanowi on, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast w ust. 2 przewiduje, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Mając na względzie treść zażalenia, domniemywać można, że skarżący domaga się bezpośredniego zastosowania konstytucyjnej instytucji sprostowania, o której stanowi art. 51 ust. 4 Konstytucji RP, wiążąc żądanie sprostowania z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, wychodząc z założenia, że Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP). W tym aspekcie przypomnieć należy, że - zgodnie z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP - postępowanie przed sądami określają ustawy, zaś w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest aktualnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W art. 156 § 1 ppsa przewidziano instytucję sprostowania - sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. W myśl art. 166 ppsa, przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień. Skoro ppsa zawiera możliwość prostowania niedokładności, błędów pisarskich albo rachunkowych lub innych oczywistych omyłek w wydanych orzeczeniach, to przepisy ppsa winny znajdować ewentualne zastosowanie w tym zakresie. Sprostowanie, o którym stanowi art. 51 ust. 4 Konstytucji RP nie dotyczy jakichkolwiek informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą, lecz jedynie informacji dotyczących osoby domagającej się sprostowania (B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 315-317, nb 10-11). Zaskarżone postanowienie nie zawiera tego rodzaju informacji odnoszących się do skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie podziela przytoczone stanowisko Sądu I instancji, uznając, że zażalenie skarżącego ma charakter jedynie polemiczny wobec zaskarżonego postanowienia. Dlatego zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.