I SA/Wa 1060/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za bezzasadne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1060/12 odrzucił skargę M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za bezzasadne. W tej sytuacji M. S. wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 r., uzupełnionym w dniu [...] sierpnia 2012 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt. I SA/Wa 1060/12. W dniu [...] października 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw M. S. od przedmiotowego postanowienia z dnia 12 września 2012 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyny posiadany przez wnioskodawcę majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m². W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest bez środków do życia oraz że nie przysługuje mu emerytura, renta, ani zasiłek dla bezrobotnych. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Wnosząc sprzeciw wnioskodawca ponownie zaznaczył, że niepobierając ani renty, ani emerytury, ani zasiłku dla bezrobotnych oraz niemając oszczędności jest bez środków do życia. W takiej sytuacji należy mu się pełnomocnik z urzędu. Skarżący zarzucił ponadto, że oświadczenie ZUS, iż przysługuje mu renta, jest nieprawdą oraz że nie ma podstawy do jej przyznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270) wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu na nowo. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 powołanej ustawy - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W myśl art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Jak wyżej wskazano instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał co prawda, że jest osobą bezrobotną i [...], zaznaczył, że nie pobiera renty, emerytury, ani zasiłku dla bezrobotnych oraz że nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Zauważyć jednak należy, że z nadesłanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. wynika, iż wnioskodawca uprawniony jest do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu niezdolności do pracy, przy czym renta nie jest przez ubezpieczonego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia za okres od października 1998 r. do [...] sierpnia 2012 r. wynosi [...] zł brutto, zaś kwota przysługująca za odsetki za okres od [...] lutego 2000 r. do [...] stycznia 2003 r. wynosi [...] zł brutto. W ocenie Sądu nie można zatem uznać, że M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Jak wyżej wskazano udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Jak wynika zaś z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. M. S. uprawniony jest do odebrania przysługującego mu świadczenia rentowego. Sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości - nie można zatem utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawca - świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego o niepodejmowaniu przysługującego mu świadczenia pieniężnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Jednocześnie wskazać trzeba, że w sprawie nie orzekano w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.