I ACa 422/17

<p>Sygn. akt I ACa 422/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 29 listopada 2017 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Przewodnicząca: SSA Dorota Ochalska - Gola</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Sędziowie: SA Dariusz Limiera</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SO (del.) Elżbieta Zalewska - Statuch (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Protokolant: stażysta Paulina Działońska</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. w Łodzi na rozprawie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z powództwa <span class="anon-block">J. S. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko <span class="anon-block">J. S. (2)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o uznanie za niegodnego dziedziczenia </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji pozwanego</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt II C 253/15</strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od <span class="anon-block">J. S. (2)</span> na rzecz <span class="anon-block">J. S. (1)</span> kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego <br/>w postępowaniu apelacyjnym; </strong> </p> <p>3.  <strong> <!-- -->przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego <br/>w <span class="anon-block">Ł.</span> na rzecz adwokata <span class="anon-block">J. P.</span> kwotę 6.642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) zł brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 422/17</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Wyrokiem</strong> z dnia 29 listopada 2017 roku wydanym w sprawie <br/>z powództwa <span class="anon-block">J. S. (1)</span> przeciwko <span class="anon-block">J. S. (2)</span> o uznanie za niegodnego dziedziczenia na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sadu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 stycznia 2017 roku (sygn. akt II C 253/15), Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację (punkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 8100 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego <br/>w postępowaniu apelacyjnym (punkt 2) oraz przyznał i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sadu Okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata <span class="anon-block">J. P.</span> kwotę 6642 złotych brutto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu.</p> <p>O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 99)">art. 98 i 99 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 1078;art. 1078 § 1)">art. 1078 § 1 k.p.c.</a> i w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391)">art. 391 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391 § 2;art. 391 § 2 pkt. 7)">§ 2 pkt 7</a> w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.</p> <p> <strong> <!-- -->Zażalenie</strong> na powyższe postanowienie, zawarte w punkcie 2 sentencji powołanego wyroku złożył pozwany, zaskarżając je w całości i kwestionując jego zasadność. Z treści wywiedzionego środka odwoławczego wynika, że skarżący domaga się zmiany kwestionowanego postanowienia i nieobciążanie go kosztami strony przeciwnej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.</p> <p>Podniesione w zgłoszonym środku odwoławczym zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zasady zwrotu kosztów uregulowane są w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksie postępowania cywilnego</a> w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 99;art. 100;art. 101;art. 102;art. 103;art. 104;art. 105;art. 106;art. 107;art. 108;art. 109;art. 110)">art. 98 – 110</a>. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach.</p> <p>Podstawową zasadą zwrotu kosztów jest uregulowana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> zasada odpowiedzialności za wynik sprawy, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).</p> <p>Wyjątek od tej zasady stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, który jest niewątpliwie rozwiązaniem szczególnym. Ustawodawca nie wskazał w treści tegoż przepisu na kryteria, którymi sąd winien się kierować dokonując oceny czy zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”. W orzecznictwie sądowym i doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz.</p> <p>Jako przykłady okoliczności związanych z samym przebiegiem procesu wskazuje się sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony <br/>o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja.</p> <p>Natomiast przyczyny leżące na zewnątrz są determinowane przez sytuację majątkową i życiową strony, z tym zastrzeżeniem, że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację finansową, nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika <br/>z urzędu. Sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi dostatecznej podstawy nieobciążenia strony kosztami procesu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> <em> <!-- -->(por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt III CZ 75/12, <span class="anon-block">L.</span>).</em> </p> <p>Podstawę do zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> stanowią jednak konkretne okoliczności danej sprawy przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne i niesprawiedliwe. Z tego względu ocena stanów faktycznych pod kątem dopuszczalności zastosowania zasady słuszności odnośnie do obowiązku zwrotu kosztów procesu pozostawiona została sądowi, który powinien kierować się w tym zakresie własnym poczuciem sprawiedliwości z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego <em> <!-- -->(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt V CZ 2/12, LEX nr 1214621; z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I CZ 26/11, <span class="anon-block">L.</span>).</em> </p> <p>W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny w Łodzi orzekł o kosztach postępowania w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a>, czyli zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Apelacja wywiedziona przez pozwanego nie odniosła zamierzonego przezeń skutku i podlegała oddaleniu, a zatem jest on stroną przegrywającą sprawę.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego w składzie rozpoznającym zażalenie takie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego zasługuje na aprobatę. Wobec wyniku sporu zachodziły bowiem podstawy do obciążenia pozwanego w całości kosztami procesu poniesionymi przez powoda, w związku z podjęciem przez niego celowej obrony jego praw.</p> <p>Zdaniem Sądu drugiej instancji w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły takie okoliczności, które można by uznać za wypadek szczególnie uzasadniony, nakazujący zastosowanie wobec pozwanego, jako przegrywającego sprawę wobec powoda przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> Trudna sytuacja finansowa jako okoliczność przemawiającą za zwolnieniem skarżącego od ponoszenia kosztów postępowania nie jest argumentem wystarczającym. Tym bardziej, że nie jest ona skutkiem jakiegoś nagłego i niespodziewanego zdarzenia, którego zaistnienia i skutków nie można było się wcześniej spodziewać. Wprawdzie pozwany został zwolniony od kosztów sądowych w sprawie w całości (k 299), ale to wcześniejsze zwolnienie nie uzasadnia samo przez się odstąpienia od zasady odpowiedzialności za wynik postępowania.</p> <p>Za słuszny należy bowiem uznać przywołany już wyżej pogląd, zgodnie <br/>z którym sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> - od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie<br/> z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego. Tymczasem pozwany nie przedstawił żadnych innych przekonujących i wystarczających argumentów na rzecz nieobciążania go kosztami procesu należnymi stronie przeciwnej. Same zaś okoliczności sprawy <br/>i jej charakter nie uzasadniają zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> </p> <p>Biorąc zatem pod uwagę powyższe, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania, że brak jest przesłanek, które uzasadniałyby odstąpienie od obciążenia pozwanego kosztami postępowania poniesionymi przez powoda <br/>w drugiej instancji. Na marginesie wypada li tylko dodać, że strona pozwana powinna się była liczyć z tym, że w razie przegrania sprawy będzie musiała ponieść koszty postępowania sądowego zgodnie z zasadą wyrażoną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>Uznając, że argumentacja przedstawiona w środku odwoławczym nie zasługiwała na uwzględnienie, Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> <br/>w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a> oddalił zażalenie.</p> </div>