III AUa 442/17

<p>Sygn. akt III AUa 442/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <p> <strong> <!-- -->W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</strong> </p> <p>Dnia 7 grudnia 2017 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych </strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="236"/> <col width="413"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący - Sędzia</p> </td> <td> <p>SA Małgorzata Pasek</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Barbara Hejwowska</p> <p>SA Małgorzata Rokicka - Radoniewicz (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> <p>Protokolant: sekretarz sądowy Krzysztof Wiater</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. w Lublinie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">S. C.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">R.</span> </p> <p>o prawo do emerytury</p> <p>na skutek apelacji <span class="anon-block">S. C.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu</p> <p>z dnia 21 marca 2017 r. sygn. akt VI U 1108/16</p> <p>I.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->zasądza od <span class="anon-block">S. C.</span> na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">R.</span> kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. </strong> </p> <p>Barbara Hejwowska Małgorzata Pasek Małgorzata Rokicka-Radoniewicz </p> <p>III AUa 442/17</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> decyzją z dnia 5 września 2016 roku odmówił <span class="anon-block">S. C.</span> prawa do emerytury, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca nie udokumentował 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Do stażu pracy w warunkach szczególnych nie uwzględniono okresu zatrudnienia od 16 grudnia 1978 roku do 31 grudnia 1998 roku w <span class="anon-block"> Gminnej Spółdzielni (...)</span> w <span class="anon-block">P.</span> z uwagi na to, że świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie zawiera określenia charakteru wykonywanej pracy zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku</p> <p>Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Radomiu wniósł <span class="anon-block">S. C.</span>, podnosząc, że pracował w warunkach szczególnych od 16 grudnia 1978 roku do 31 stycznia 2000 roku w <span class="anon-block"> Gminnej Spółdzielni (...)</span> w <span class="anon-block">P.</span> na stanowisku malarz farbami zawierającymi substancje toksyczne. Wskazał, że wydane mu świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych jest zgodne ze stanowiskiem podanym w wykazie A, dziale XIV, poz. 17, pkt 3 Uchwały nr<span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego<span class="anon-block">(...)</span>Związku Spółdzielni<span class="anon-block">(...)</span> z dnia 25 lipca 1983 roku. W świadectwie tym wpisana jest nazwa „malarz”, a pominięta została dalsza nazwa „farbami zawierającymi substancje toksyczne”, co wynikło z przeoczenia pracownicy wystawiającej to świadectwo</p> <p>Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 21 marca 2017 roku oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, że <span class="anon-block">S. C.</span> <span class="anon-block">urodzony w dniu (...)</span>, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W dniu 12 sierpnia 2016 roku złożył wniosek o emeryturę.</p> <p>Sąd Okręgowy orzekł, że w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184;art. 184 ust. 1)">art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:</p> <p>okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz</p> <p>okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy.</p> <p>Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) określają warunki, od których spełnienia zależy uzyskanie wcześniejszej emerytury. Są to: okres zatrudnienia wynoszący dla mężczyzn 25 lat, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A i osiągnięcie wieku emerytalnego 60 lat dla mężczyzn.</p> <p>Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało, że wnioskodawca w dniu <span class="anon-block">(...)</span>osiągnął wiek emerytalny, udowodnił 25-letni okres ubezpieczenia, oraz że nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Okolicznością sporną było natomiast czy wykonywał prace w warunkach szczególnych wymienione w wykazie A w wymiarze co najmniej 15 lat i czy staż ten osiągnął przed dniem 1 stycznia 1999 roku.</p> <p>Świadectwa pracy z dnia 31 stycznia 2000 roku wskazują, iż w okresie od 16 grudnia 1978 roku do 31 stycznia 2000 roku <span class="anon-block">S. C.</span> zatrudniony był w <span class="anon-block"> Gminnej Spółdzielni (...)</span> w <span class="anon-block">P.</span> na stanowisku malarza, oraz że w tym okresie wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku malarz, wymienionym w dziale XIV, poz. 17, pkt 3 wykazu nr 1 stanowiącego załącznik do Uchwały nr <span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego<span class="anon-block">(...)</span>z dnia 25 lipca 1983 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy w spółdzielczości rolniczej.</p> <p>Sąd Okręgowy wskazał, że aby można było daną pracę zakwalifikować do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, musi ona znaleźć odzwierciedlenie wśród prac uprawniających do niższego wieku emerytalnego wskazanych w wykazie A lub B, będących załącznikami do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, zaś tzw. zarządzenia resortowe (w tym również Uchwała nr <span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego<span class="anon-block">(...)</span>Związku Spółdzielni <span class="anon-block">(...)</span>z dnia 25 lipca 1983 roku) nie miały charakteru normatywnego, a jedynie pomocniczy i nie mogły kreować nowych rodzajów takich prac. Skoro więc w rozporządzeniu mowa jest o lakierowaniu, a w uchwale wymieniono stanowisko malarza farbami zawierającymi substancje toksyczne (zresztą w przeszłości zasadniczo wszystkie rodzaje farb używanych w budownictwie zawierały substancje toksyczne), to uchwała w niedopuszczalny sposób rozszerza katalog prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.</p> <p>Wreszcie stwierdzić należy, że w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, w dziale XIV („Prace różne”), pod poz. 17 wskazano lakierowanie ręczne lub natryskowe - nie zhermetyzowane. Ten rodzaj prac nie odnosi się jednak do pracy malarza budowlanego, a takim w istocie był wnioskodawca. Używał on bowiem różnego rodzaju farb, a nie lakierów. Prawodawca uznał zaś, że jedynie określone prace lakierników, a nie malarzy uprawniają do wcześniejszej emerytury.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, iż wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu prace w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat.</p> <p>Od tego wyroku apelację wniósł wnioskodawca <span class="anon-block">S. C.</span> zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi zarzucał naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i niewłaściwe zastosowanie przepisów art.184 w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 32)">art.32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, czyli że nabył prawo do wcześniejszej emerytury dla pracowników pracujących w warunkach szczególnych.</p> <p>Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do emerytury ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucał błędne uznanie, że wnioskodawca nie wykonywał stale pracy polegającej na malowaniu farbami toksycznymi oraz zakwestionowanie normatywnego charakteru przepisów uchwały nr<span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego <span class="anon-block">(...)</span>Związku Spółdzielni <span class="anon-block">(...)</span> z dnia 25 lipca 1983 w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach spółdzielczości rolniczej.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja jest bezzasadna.</p> <p>Apelacja nie kwestionując ustaleń Sądu Okręgowego zarzuca naruszenie prawa materialnego. Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 387;art. 387 § 21)">art. 387 § 21 kpc</a> jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie wyroku może zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.</p> <p>Przedmiotem sporu jest prawo do emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (tekst jedn. Dz.U. z 2017 roku, poz.1383) ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 r. uzyskują prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym oraz mają niezbędny okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy (25 lat dla mężczyzn). Warunkiem jest także nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa Warunek odpowiednio długiego okresu pracy w warunkach szczególnych został określony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (§ 4)">§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43). Okres ów winien wynosić co najmniej 15 lat, a sama praca musi być wymieniona w wykazie A stanowiącym załącznik do przedmiotowego rozporządzenia.</p> <p>Należy zaznaczyć, że wykonywanie pracy na stanowisku określonym w zarządzeniu resortowym, której nie wymieniono w wykazach stanowiących załącznik do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> nie uprawnia do uzyskania emerytury w wieku niższym (wyroki Sądu Najwyższego z 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 306; z dnia 23 listopada 2004 r., I UK 15/04, OSNP 2005 Nr 11, poz. 161). Jedynie bowiem te prace, która są wymienione w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów są pracami w szczególnych warunkach dającymi prawo do emerytury. Wykazy resortowe muszą być natomiast dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia z 1983 r., w którym zawarty jest kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, bowiem jeżeli określają niezgodnie z ww. załącznikiem stanowiska pracy, których wykonywanie uprawnia do nabycia prawa do emerytury w wieku obniżonym, nie wywołują skutków przewidzianych w art. 32 ustawy emerytalnej. Wykazy te mogą natomiast stanowić - jako, że z reguły mają charakter informacyjny, techniczno - porządkujący, uściślający ogólne pojęcia istniejące w rozporządzeniu Rady Ministrów - swego rodzaju wskazówkę, dowód, że takie a nie inne czynności były przez pracownika istotnie wykonywane w szczególnych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2008 r., I UK 192/07, Lex nr 447272). Dotyczy to również powoływanej przez skarżącego Uchwały nr<span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego<span class="anon-block">(...)</span>Związku Spółdzielni <span class="anon-block">(...)</span>z dnia 25 lipca 1983 roku), która wyraźnie rozszerzyła katalog prac w warunkach szkodliwych wymieniając w nim również malarzy farbami toksycznymi, których nie wymienia cytowane rozporządzenie.</p> <p>Przypomnieć tu trzeba, że prawo do emerytury przewidziane w art. 184 w związku z art. 32 ustawy emerytalnej ma charakter wyjątkowy, jest odstępstwem od ogólnej reguły dotyczącej warunków przechodzenia na emeryturę, a zatem właściwe przepisy muszą być wykładane w sposób ścisły. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca, prowadząca w konsekwencji do wypaczenia idei, że emerytura w wieku wcześniejszym jest wynikiem pracy w obciążających dla zdrowia warunkach. Tym samym praca malarza świadczona w sposób opisany w zeznaniach świadków i samego wnioskodawcy, nie może być zakwalifikowana jako wymieniona w wykazie A, stanowiącym załącznik do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku</a>, w dziale XIV („Prace różne”), pod poz. 17 - lakierowanie ręczne lub natryskowe - nie zhermetyzowane. Ten rodzaj prac nie odnosi się jednak do pracy malarza budowlanego, mimo kontaktu z farbami, które zawierały składniki toksyczne. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (§ 2)">§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) jednoznacznie stanowi, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Wnioskodawca swoje uprawnienia do obniżenia wieku emerytalnego wywodzi z warunkach szkodliwych, w jakich pracował – kontakt z farbami olejnymi zawierającymi substancje drażniące i działające szkodliwie na organizm człowieka. Podkreślić należy, że o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu decyduje łączne spełnienie określonych w nim przesłanek, a nie przekonanie pracownika o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy. Aby można było daną pracę zakwalifikować do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, musi ona znaleźć odzwierciedlenie wśród prac uprawniających do niższego wieku emerytalnego wskazanych w wykazie A lub B, będących załącznikami do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku</a>, zaś tzw. zarządzenia resortowe (w tym również Uchwała nr <span class="anon-block">(...)</span>Zarządu Głównego <span class="anon-block">(...)</span> Związku Spółdzielni<span class="anon-block">(...)</span>z dnia 25 lipca 1983 roku) nie miały charakteru normatywnego, a jedynie pomocniczy i nie mogły kreować nowych rodzajów takich prac. Skoro więc w rozporządzeniu mowa jest o lakierowaniu, a w uchwale wymieniono stanowisko malarza farbami zawierającymi substancje toksyczne (zresztą w przeszłości zasadniczo wszystkie rodzaje farb używanych w budownictwie zawierały substancje toksyczne), to uchwała w niedopuszczalny sposób rozszerza katalog prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.</p> <p>Z tych względów i na mocy powołanych powyżej przepisów oraz na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art.385 KPC</a> Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji.</p> </div>