III AUa 199/17

<p>Sygn. akt III AUa 199/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 7 grudnia 2017 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="465"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Beata Górska (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Hawryszko</p> <p>SSO del. Aleksandra Mitros</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. w Szczecinie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">J. K.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">G.</span> </p> <p>o świadczenie kompensacyjne dla nauczycieli</p> <p>na skutek apelacji organu rentowego</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 30 stycznia 2017 r. sygn. akt VI U 757/16</p> <p>oddala apelację.</p> <p>SSA Jolanta Hawryszko SSA Beata Górska SSO del. Aleksandra Mitros</p> <p>Sygn. akt III AUa 199/17</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 12 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">G.</span> omówił <span class="anon-block">J. K.</span> prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.</p> <p>Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona, wskazując że pracowała ona w szkole podstawowej na zastępstwo za nauczycielkę języka polskiego i umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu, nie zaś z powodu wygaśnięcia stosunku pracy.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wskazując że zgodnie ze świadectwem pracy z dn. 30.06.2015 roku, stosunek pracy łączący ubezpieczoną z Publiczną Szkołą w <span class="anon-block">T.</span>, został rozwiązany w wyniku wygaśnięcia umowy na zastępstwo, a więc bez ingerencji stron. Tymczasem przepisy wymagają rozwiązania stosunku pracy przez nauczyciela lub też wygaśnięcia stosunku pracy wobec likwidacji szkoły czy przeniesienia w stan nieczynny.</p> <p>Wyrokiem z 30 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">G.</span> w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej <span class="anon-block">J. K.</span> prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia 30 sierpnia 2016 r.</p> <p>Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące okoliczności faktyczne i rozważania prawne.</p> <p>Ubezpieczona <span class="anon-block">J. K.</span> <span class="anon-block">urodziła się (...)</span>. Dotychczas pracowała jako kasjer w sklepie i nauczyciel języka polskiego. Posiada łączny staż ubezpieczeniowy w wymiarze 35 lat, 4 miesiące i 10 dni, w tym okres pracy jako nauczyciel wynoszący 29 lat, 11 miesięcy i 22 dni. W okresie od 12.11.2013 roku do 30.06.2014 roku i od 1.09.2014 roku do 30.06.2015 roku <span class="anon-block">J. K.</span> zatrudniona była na umowę zastępstwo jako nauczyciel języka polskiego w Publicznej Szkole Podstawowej w <span class="anon-block">T.</span>. W tym okresie nie korzystała z urlopu bezpłatnego, wychowawczego ani urlopu dla poratowania zdrowia. W dniu 17.03.2016 roku ubezpieczona skończyła 55 lat. Do dnia 25.08.2016 roku otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne.</p> <p>Sąd Okręgowy ocenił, że odwołanie ubezpieczonej zasługiwało na uwzględnienie. Przytoczył treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090970800" title="Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych - Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 (art. 4)">art. 4 ustawy z dnia 22 maja 2009 roku o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych</a> (Dz.U. Nr 97, poz. 800). Sąd ten wyjaśnił, że warunek rozwiązania stosunku pracy wymagany do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego jest spełniony w przypadku, gdy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta. Warunek ten nie jest uzależniony od rozwiązania stosunku pracy na wniosek nauczyciela. Świadczenie kompensacyjne może zatem nabyć nauczyciel, który rozwiązuje nauczycielski stosunek pracy z własnej inicjatywy, w tym na własny wniosek, ale świadczenie to może nabyć także nauczyciel w razie rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy w każdy sposób, który zgodnie z przepisami prawa pracy prowadzi lub wywołuje skutek rozwiązania stosunku pracy „z udziałem pracownika”. Nadto przyjmuje się, że nauczyciel może rozwiązać nauczycielski stosunek pracy w każdy sposób wynikający z przepisów powszechnego prawa pracy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 30;art. 30 § 1)">art. 30 § 1 K.p.</a>), tj. na podstawie porozumienia stron, co wymaga akceptacji pracodawcy, albo za pisemnym wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia, ale także z upływem czasu, na który był zawarty. Każdy przypadek wspólnego zgodnego zawarcia terminowej umowy o pracę obejmuje złożenie oświadczenia woli w okresie jej trwania, co z woli obu stron prowadzi do jej rozwiązania w uzgodnionym terminie końcowym jej obowiązywania, tj. z upływem uzgodnionego przy zawarciu umowy o pracę na czas określony okresu, na który była zawarta (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 30;art. 30 § 1;art. 30 § 1 pkt. 4)">art. 30 § 1 pkt 4 K.p.</a>). Dla poparcia przedstawionej argumentacji Sąd I instancji powołał się na treść uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 27 kwietnia 2016 r., III PZP 1/16, Legalis 1441454.</p> <p>Dalej Sąd Okręgowy wyjaśnił, że sytuacja zawarcia umowy o pracę na czas określony w celu zastępstwa nieobecnego nauczyciela jest wyraźnie przewidziana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820030019" title="Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 (art. 10;art. 10 ust. 7)">art. 10 ust. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.</a> - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Jest to jeden z przypadków, w których ustawa dopuszcza zawarcie umowy na czas określony z nauczycielami, z którymi - zasadniczo - nawiązuje się stosunki pracy na czas nieokreślony (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 14 grudnia 2012 r., III PK 52/12, Legalis 680081). Sąd meriti wskazał, że umowa na czas zastępstwa zaliczana jest do umów zawieranych na czas określony. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeks pracy</a> nie przewiduje dla takich umów odrębnej nazwy. Możliwe jest przyznanie świadczenia kompensacyjnego dla nauczyciela, którego umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta (a więc gdy nauczyciel nie składa żadnego oświadczenia w celu rozwiązania umowy za wypowiedzeniem lub za porozumieniem stron).</p> <p>Majac na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy zważył, że ubezpieczona spełniła przesłanki z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090970800" title="Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych - Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 (art. 4;art. 4 ust. 1;art. 4 ust. 1 pkt. 3)">art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych</a>.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy, zarzucając:</p> <p>- błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że <span class="anon-block">J. K.</span> przysługuje prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia 30 sierpnia 2016 r.;</p> <p>- naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090970800" title="Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych - Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 (art. 4;art. 4 ust. 1;art. 4 ust. 1 pkt. 3)">art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych</a> poprzez uznanie, że wnioskodawczyni przysługuje prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego od dnia 30 sierpnia 2016 r., pomimo nierozwiązania przez nią stosunku pracy na jej wniosek.</p> <p>Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania ubezpieczonej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>W uzasadnieniu apelacji organ rentowy poniósł, iż zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Marszałka Sejmu w imieniu ustawodawcy, jak i popiera pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 26 sierpnia 2015 r. (sygn. akt III AUa 436/15, Lex nr 1820476), który nie zgadza się ze stanowiskiem, zgodnie z którym wolą ustawodawcy było rozszerzenie w art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy kompensacyjnej katalogu trybów rozwiązania stosunku pracy, które uprawniają do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych i objęcie nim również trybu rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta.</p> <p>Zdaniem apelującego w przypadku nabycia prawa do świadczeń o wyjątkowym charakterze nie można stosować wykładni rozszerzającej, lecz regulacje te podlegają wykładni ścisłej, gwarantującej zachowanie celu uzasadniającego ustanowienie tych świadczeń.</p> <p>W odpowiedzi na apelację ubezpieczona wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów apelacji według norm przepisanych, a także nieobciążanie ubezpieczonej kosztami postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- --> Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna.</p> <p>Sąd Apelacyjny w całości podziela pogląd wyrażony w uchwale składu powiększonego Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2016 r., III PZP 1/16 (Lex nr 2023706), że warunek rozwiązania stosunku pracy wymagany do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090970800" title="Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych - Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800 (art. 4;art. 4 ust. 1;art. 4 ust. 1 pkt. 3)">art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych</a>, jest spełniony w przypadku, gdy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta. Pogląd ten został również wyrażony przez Sąd Najwyższy w innych wyrokach (por. wyrok z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II UK 250/16, Lex nr 2298302, z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II UK 101/15, Legalis nr 1514789).</p> <p>W uzasadnieniu wskazanej wyżej uchwały Sąd Najwyższy rozstrzygnął dotychczas istniejące w orzecznictwie i doktrynie rozbieżności, wyjaśniając że każda ze stron terminowej umowy o pracę ma współdecydujący udział nie tylko w jej zawarciu, ale także w określeniu (uzgodnieniu) terminu końcowego jej obowiązywania, co oznacza, że każda ze stron, w tym pracownik, współdecyduje o rozwiązaniu terminowej umowy o pracę z upływem okresu, na który była zawarta także dlatego, że ustawodawca uznał to wyraźnie za jeden z nazwanych sposobów rozwiązania umowy o pracę (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 30;art. 30 § 1;art. 30 § 1 pkt. 4)">art. 30 § 1 pkt 4 k.p.</a>), a nie za wygaśnięcie lub inny "nienazwany" sposób ustania terminowej umowy o pracę. Dopuszczalne jest uznanie lub potraktowanie zamiaru skorzystania z każdego świadczenia uzależnionego od posiadania określonego stażu pracy jako inicjatywy nawiązania, a po upływie uzgodnionego okresu rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy w drodze porozumienia stron dla celów nabycia świadczenia kompensacyjnego, zwłaszcza gdy nauczyciel definitywnie zmierza do zakończenia (rozwiązania) nauczycielskiego stosunku pracy, a zatrudniająca nauczyciela szkoła nie może mu zapewnić dalszego nauczycielskiego zatrudnienia. Ważne jest zatem to, że nabycie świadczenia kompensacyjnego wymaga od nauczyciela definitywnego zakończenia nauczycielskiego zatrudnienia w jeden ze sposobów normatywnie uznanych za rozwiązanie stosunku pracy. Każdy sposób definitywnego rozwiązania i zakończenia nauczycielskiego stosunku pracy z udziałem nauczyciela wymagany do nabycia świadczenia kompensacyjnego ma usprawiedliwione podłoże i uzasadnienie społeczne w przypadkach wykluczających lub utrudniających utrzymanie niezmienionego stanu zatrudnienia nauczycieli w warunkach niżu demograficznego uczniów i konieczności racjonalizacji stanu nauczycielskiego zatrudnienia. Dlatego warunek rozwiązania przez nauczyciela terminowego stosunku pracy, wymagany do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zostaje spełniony, jeżeli z tytułu i w związku z rozwiązaniem takiej umowy z upływem okresu, na który była zawarta (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 30;art. 30 § 1;art. 30 § 1 pkt. 4)">art. 30 § 1 pkt 4</a> w związku z art. 91c Karty Nauczyciela), nauczyciel decyduje się i korzysta ze świadczenia kompensacyjnego.</p> <p>Z powyższego zatem wynika, że <span class="anon-block">J. K.</span> spełniła wszystkie z wymaganych warunków do nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Wobec czego Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.</p> <p>SSA Jolanta Hawryszko SSA Beata Górska SSO del. Aleksandra Mitros</p> </div>