I C 432/14

<p>Sygn. I C 432/14</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 14 grudnia 2017 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie następującym:</p> <table> <colgroup> <col width="186"/> <col width="525"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSR del. Joanna Krzyżanowska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 r. w Słupsku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">J. B.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, <span class="anon-block">M. S.</span>, <span class="anon-block">A. B.</span>, <span class="anon-block">K. K. (2)</span> i <span class="anon-block">T. B.</span> </p> <p>o unieważnienie aktu notarialnego</p> <p>1.  oddala powództwo;</p> <p>2.  zasądza od powoda <span class="anon-block">J. B.</span> na rzecz pozwanego <span class="anon-block">T. B.</span> kwotę 3617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Na oryginale właściwy podpis.</p> <p>Sygn. akt I C 432/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód – <span class="anon-block">J. B.</span> w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po matce – <span class="anon-block">H. B.</span> – pismem z dnia 25 czerwca 2014 r. wniósł o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 17 września 2012 r. pomiędzy <span class="anon-block">T. B.</span> a <span class="anon-block">H. B.</span>. Żądanie to wyłączono ze sprawy o stwierdzenie nabycia spadku i przekazano do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Słupsku z uwagi na zadeklarowaną przez powoda wartość przedmiotu sporu (k. 60) Pozew ostatecznie skierował przeciwko <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, <span class="anon-block">M. S.</span>, <span class="anon-block">A. B.</span>, <span class="anon-block">K. K. (3)</span> i <span class="anon-block">T. B.</span>. Na uzasadnienie wskazał, że w dniu 17 września 2012 r. brat <span class="anon-block">A. B.</span> objął faktycznie w posiadanie nieruchomość w <span class="anon-block">(...)</span> wykorzystując do tego syna <span class="anon-block">T.</span> oraz matkę. Matka mając 86 lat od dłuższego czasu cierpiała na syndrom demencji starczej i dlatego należy przypuszczać, że nieświadomie podpisała przed notariuszem umowę kupna – sprzedaży nieruchomości przenosząc prawo własności na <span class="anon-block">T. B.</span>. Powód podniósł, że było to kolejne, czwarte już rozporządzenie przez matkę nieruchomością od 1994 r., co wg niego potwierdza tezę, że matka zapisywała nieruchomość każdemu kto ją o to poprosił. <span class="anon-block">J. B.</span> powołał się na zawartą z matką umowę w 1994 r., zgodnie z którą w zamian za udostępnione przez <span class="anon-block">J. B.</span> środki finansowe jego matka – <span class="anon-block">H. B.</span> miała wykupić nieruchomość od <span class="anon-block"> (...)</span>, którą następnie powód miał wyremontować. Za to matka obiecała mu: pierwotnie przepisanie notarialnie poddasza budynku, a później – za stałą opiekę – przepisanie całości nieruchomości. Na tych ustaleniach powód opierał swoje prawo do nieruchomości. Dodatkowo <span class="anon-block">J. B.</span> argumentował, że umowa sprzedaży jest nieskuteczna również z uwagi na to, ze <span class="anon-block">T. B.</span> nie zapłacił pieniędzy za nieruchomość, a jeżeli zapłacił to tylko kwotę symboliczną. Twierdzenie to powód wywodził z założenia, że dochody bratanka były zbyt niskie, by pozwalały zaoszczędzić odpowiednią sumę na zakup nieruchomości. Zdaniem powoda również fakt iż <span class="anon-block">H. B.</span> była do dnia śmierci pod opieką <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">U.</span> wyklucza tezę uzyskania przez nią pieniędzy za rzekomo sprzedaną nieruchomość.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block">T. B.</span> wniósł o oddalenie powództwa w całości i jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">H. B.</span>. Argumentował przy tym, że w toczącej się sprawie spadkowej złożone zostały dwa testamenty, z których żaden nie powołuje do spadku powoda. W przypadku natomiast gdyby powód nie dziedziczył po matce, nie mógłby żądać ustalenia nieważności zawartej przez matkę umowy.</p> <p>Pozostali pozwani nie złożyli odpowiedzi na pozew. Na rozprawie dnia 2 czerwca 2015 r. <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, <span class="anon-block">M. S.</span> i <span class="anon-block">K. K. (3)</span> nie mieli zdania na temat ważności aktu notarialnego, a <span class="anon-block">A. B.</span> wniósł o oddalenie powództwa.</p> <p>Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r. postępowanie w sprawie zawieszono z uwagi na toczące się postępowanie spadkowe po <span class="anon-block">H. B.</span>.</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</span> </strong> </p> <p>Dnia 17 września 2012 r. przed notariuszem <span class="anon-block">P. D.</span> <span class="anon-block">H. B.</span> jako sprzedająca i <span class="anon-block">T. B.</span> jako kupujący podpisali umowę sprzedaży nieruchomości położonej w Objeździe składającej się z zabudowanej <span class="anon-block">działki gruntu numer (...)</span>. Jednocześnie <span class="anon-block">T. B.</span> ustanowił na rzecz swojej babci <span class="anon-block">H. B.</span> służebność osobistą mieszkania.</p> <p> <em> <!-- -->(dowód: treść KW numer <span class="anon-block"> (...)</span>, a nadto kopia aktu notarialnego z dnia 17 września 2012 r. – k. 96-100)</em> </p> <p>Spadek po zmarłej 21 marca 2014 r. <span class="anon-block">H. B.</span> odziedziczył na podstawie testamentu z dnia 14 września 2006 r. jej wnuk <span class="anon-block">K. K. (3)</span> w całości.</p> <p> <em> <!-- -->(dowód: postanowienie z dnia 20 lutego 2017 r. wydane przez Sąd Rejonowy w Słupsku w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>)</em> </p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Sąd zważył co następuje:</span> </strong> </p> <p>Powództwo nie jest zasadne.</p> <p>Żądanie powoda o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości znajduje oparcie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a>, z którego wynika, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W istocie żądanie to sprowadza się do ustalenia że umowa sprzedaży była nieważna.</p> <p>Podstawową przesłanką badaną przez sąd a priori w powództwach o ustalenie jest kwestia interesu prawnego powoda. Powód zwykle ma interes prawny wówczas, gdy nie przysługuje mu idące dalej powództwo (np. o wydanie, zapłatę itd.), a orzeczenie sądu ma znaczący wpływ na jego sytuację majątkową, czy też szerzej – prawną. Pogląd ten podzielił również Sad Apelacyjny w Warszawie wskazując, że powód może żądać na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 KPC</a> ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Powyższy przepis określa zatem materialnoprawne przesłanki zasadności powództwa, w którym powód domaga się sądowego ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Powództwo będzie oddalone przede wszystkim, jeżeli powód nie ma interesu prawnego do jego wytoczenia (…). Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (<span class="anon-block">(...)</span> - wyrok SA Warszawa z dnia 13-01-2017).</p> <table> <colgroup> <col width="6"/> <col width="6"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> </td> </tr> </table> <p>Przyjmuje się, że skoro postępowanie cywilne powinno być działaniem celowym, warunkiem udzielenia sądowej ochrony prawnej jest istnienie obiektywnej potrzeby jej uzyskania przez podmiot dochodzący swych praw (interesu prawnego). Inicjowanie postępowań cywilnych i podejmowanie czynności procesowych przez podmioty prywatne musi być konfrontowane z tym, czy w konkretnym przypadku istnieje obiektywna potrzeba wszczęcia postępowania. Podobne założenie należy przyjąć, gdy podmiot prywatny podejmuje czynność w toczącym się już postępowaniu, tylko bowiem przez takie obiektywnie potrzebne działanie wykazany zostaje interes prawny w podjęciu przed sądem określonej czynności. W tym założeniu tkwi ogólna przesłanka poszukiwania ochrony prawnej przed sądem oraz idea odzwierciedlająca określone rozwiązania procesowe. Może ono też stanowić podstawę kształtowania przez ustawodawcę szczególnych przesłanek korzystania z różnych instytucji prawa procesowego albo ich kreowania w drodze interpretacji z już istniejących regulacji prawnych (<span class="anon-block">(...)</span>- wyrok SA Katowice z dnia 10-03-2017).</p> <p>Badanie przez sąd interesu prawnego powoda poprzedza ocenę merytorycznej zasadności powództwa. Innymi słowy – najpierw sąd musi stwierdzić czy powód ma interes prawny w prowadzeniu postępowania, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie – rozpocząć postępowanie dowodowe prowadzące do rozstrzygnięcia czy zawarta umowa była ważna.</p> <p>W niniejszej sprawie sąd w oparciu o treść prawomocnego orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku stwierdził, że powód nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy.</p> <p> <span class="anon-block">J. B.</span> nie dysponował bowiem prawem własności nieruchomości za życia matki, gdyż jak sam stwierdził – nie zawierał z matką żadnych umów w formie aktu notarialnego (vide k. 198), a jedynie taka forma mogłaby skutecznie przenieść własność.</p> <p>Praw do majątku po matce nie nabył także po jej śmierci. Jak wynika bowiem z treści postanowienia Sądu Rejonowego w Słupsku z dnia 20 lutego 2017 r. cały spadek po <span class="anon-block">H. B.</span> odziedziczył jej wnuk – <span class="anon-block">K. K. (3)</span>. <span class="anon-block">J. B.</span> nie dziedziczy natomiast żadnej części spadku po matce. Wynika z tego, że niezależnie od tego jakie rozstrzygnięcie zapadłoby w sprawie o ustalenie nieważności umowy sprzedaży, nieruchomość nie znalazłaby się w majątku <span class="anon-block">J. B.</span>. Gdyby bowiem doszło do ustalenia, że umowa jest nieważna – działka znalazłaby się w majątku <span class="anon-block">K. K. (2)</span> jako jedynego spadkobiercy <span class="anon-block">H. B.</span>, a gdyby ważności umowy nie podważono – nieruchomość pozostałaby własnością <span class="anon-block">T. B.</span>.</p> <p>Nie sposób dopatrzeć się wobec powyższego jaki interes prawny może mieć powód w ustaleniu że nieruchomość nie jest własnością <span class="anon-block">T. B.</span>, tylko <span class="anon-block">K. K. (3)</span>.</p> <p>Nawet gdyby jednak taki interes wynikał z jakichś okoliczności, których w tej sprawie nie podniesiono, powództwo nadal musiałoby podlegać oddaleniu, gdyż powodowi przysługują dalej idące żądania: o wydanie (jeżeli uważa, że umowy ustne zawarte z matką odnośnie własności nieruchomości są skuteczne) lub o zapłatę (jeżeli uważa że należy mu się zwrot jakichkolwiek kwot). Poszukiwanie ochrony sfery własnych praw w drodze powództwa o ustalenie jest w zasadzie wyłączone, jeżeli ochronę tę może zapewnić w szczególności inne powództwo (<span class="anon-block">(...)</span> - wyrok SN - Izba Cywilna z dnia 12-10-2017). Nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego lub prawa na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 KPC</a> osoba, która może inną drogą osiągnąć w pełni ochronę swoich praw</p> <table> <colgroup> <col width="6"/> <col width="468"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> <p>(<span class="anon-block">(...)</span>- wyrok SA Katowice z dnia 01-12-2016).</p> </td> </tr> </table> <p>Podkreślić także należy, że procesie o ustalenie nieważności umowy legitymacja bierna przysługuje stronom tej umowy, w okolicznościach sprawy kupującemu i sprzedawcy (vide: I <span class="anon-block">(...)</span>- wyrok SN - Izba Cywilna z dnia 02-02-2017). W istocie więc powództwo powinno zostać wytoczone przeciwko <span class="anon-block">T. B.</span> i ewentualnie <span class="anon-block">K. K. (2)</span> jako następcy prawnemu <span class="anon-block">H. B.</span>. Pozostali pozwani tj. <span class="anon-block">K. K. (1)</span>, <span class="anon-block">M. S.</span> i <span class="anon-block">A. B.</span> nie mieli w ogóle legitymacji biernej, gdyż podobnie jak w przypadku powoda kwestia ważności umowy sprzedaży nie oddziaływała na ich sferę prawną, więc ich stanowisko w sprawie nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie.</p> <p>Z powyższych przyczyn sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zmierzających w kierunku wykazania nieważności umowy (stan świadomości <span class="anon-block">H. B.</span>, wpływ uiszczenia lub nieuiszczenia ceny na skuteczność umowy, treść i ewentualna skuteczność umów ustnych zawartych pomiędzy <span class="anon-block">J. B.</span> a <span class="anon-block">H. B.</span>).</p> <p>Z uwagi na powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 kpc</a> a contrario należało orzec jak w sentencji.</p> <p>O kosztach orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a> mając na uwadze zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powód przegrał sprawę w całości, toteż pozwanemu <span class="anon-block">T. B.</span> należy się zwrot kosztów poniesionych w niniejszej sprawie. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej wyliczonej od wskazanej przez powoda wartości przedmiotu sporu (3600 zł) oraz koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).</p> <p>Na oryginale właściwy podpis.</p> </div>