V SA/Wa 1596/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2017 r. V SA/Wa 1596/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi O... S... Sp.j. z siedzibą w D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... lipca 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2017 r. V SA/Wa 1596/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi. UZASADNIENIE O. Sp.j. z siedzibą w D. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi, tj. zwolnienie od obowiązku zapłaty kwoty 1.934 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że jest stroną postępowań egzekucyjnych, których przedmiotem są jej zobowiązania w łącznej wysokości 444.103,29 zł. W ramach postępowań egzekucyjnych zajęto wierzytelności Spółki z tytułu zawartych umów najmu. Najem stanowi aktualnie jedyny rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej przez Stronę. Posiadane ruchomości nie przedstawiają wartości i nie zostały zbyte w toku postępowania egzekucyjnego, a Spółka nie zdołała ich sprzedać. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż wysokość kapitału zakładowego Skarżącej wynosi 100.000 zł, Spółka posiada środki trwałe o wartości 119.962,59 zł, a w ostatnim roku obrotowym uzyskała zysk z działalności w kwocie 105.617,85 zł. Na koncie bankowym nie wykazała jakichkolwiek środków. Skarżąca przedstawiła bilans i rachunek zysków i strat za lata 2015-2016, zawiadomienia dłużnika o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, postanowienie z dnia [...] czerwca 2017 r. o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności należnej od J. Spółka Cywilna oraz o odmowie zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa skarżącej Spółki nie pozwala na zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego zmianę oraz przyznanie jej prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niewłaściwą ocenę jej dokumentacji finansowej. Strona podniosła, że nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż cały wypracowany zysk jest przedmiotem zajęć egzekucyjnych, tj. wszystkie otrzymywane przez nią kwoty są w całości zajmowane na poczet należności egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.134 zł. Skarżąca uiściła na poczet tej należności kwotę 200 zł i występuje o zwolnienie z obowiązku uiszczenia części wpisu sądowego w wysokości 1.934 zł. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez Skarżącą (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności ustalenia referendarza odnośnie stanu majątkowego Spółki są prawidłowe, zatem zasadne jest stwierdzenie, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Na wstępnie należy zaznaczyć, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04), zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać głownie z uwzględnieniem osiąganych przychodów. Skarżąca tymczasem uzyskuje nie tylko przychody, ale również zyski. Według rachunku zysków i strat sporządzonego na dzień [...] kwietnia 2017 r., w 2016 r. Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 420.101,71 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w kwocie 314.482,75 zł. Zysk netto wyniósł 105.617,85 zł i był wyższy od zysku wypracowanego w 2015 r. (94.438,12 zł). Co więcej zgodnie z bilansem Spółka posiada aktywa obrotowe w wysokości 830.985,82 zł, w tym należności krótkoterminowe – 674.959,11 zł. Na formularzu PPPr Spółka oświadczyła, że jej zobowiązania wynoszą 444.103,29 zł, a więc stanowią kwotę znacznie niższą od posiadanych należności. Spółka przedstawiła bilans sporządzony w dniu [...] kwietnia 2017 r., w którym wykazała aktywa trwałe o wartości 189.440,69 zł, w tym wartości niematerialne i prawne – (wartość firmy) - 57.539,35 zł oraz środki trwałe – 119.962,59 zł (budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Powołane dane wskazują, że Spółka posiada majątek - zarówno obrotowy, jak i trwały. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Sąd nie dał wiary twierdzeniom Spółki, iż posiadane przez nią nieruchomości nie przedstawiają żadnej wartości, a także o niemożności ich zbycia. Nieruchomości nie mogą być pozbawione wartości, skoro ich wynajem stanowi jedyny rodzaj działalności gospodarczej prowadzonej przez Stronę, z której to działalności Skarżąca uzyskuje zyski. Spółka nie przedstawiła też żadnych dokumentów potwierdzających niemożność zbycia nieruchomości, a nawet świadczących o podjęciu próby ich zbycia. W tym miejscu należy przypomnieć też ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż aby wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy mógł zostać uwzględniony, musi ona wykazać, że nie ma środków mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu Skarżąca nie podjęła żadnych prób zdobycia kwoty potrzebnej do opłacenia wpisu sądowego. Za niewiarygodne Sąd uznał także oświadczenia Skarżącej, iż nie ma dostępu do żadnych środków pieniężnych, gdyż wszystkie otrzymywane przez nią kwoty są w całości zajmowane na poczet należności egzekucyjnych. Według bilansu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2017 r. Skarżąca posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 30.360,36 zł. Ponadto pozbawienie jej dostępu do środków finansowych uniemożliwiłoby jej wykonywanie jakichkolwiek operacji finansowych. Tymczasem w dniu [...] sierpnia 2017 r. Strona uiściła część wpisu sądowego, a dwa miesiące później przesłała do Sądu odpis pełny z KRS (obrazujący stan na [...] października 2017 r.), którego uzyskanie również wymaga uiszczenia stosownej opłaty. Co więcej, jak wynika z postanowienia Prezydenta Miasta D. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], postępowania egzekucyjne wobec Spółki toczą od kilku lat, m.in. to dotyczące należności Miasta D., które wszczęto we wrześniu 2012 r. Pomimo tego Spółka z powodzeniem prowadziła i nadal prowadzi zyskowną działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych a podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnosić, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Nadto zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87), jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Jak słusznie zauważył referendarz decyzja w sprawie zwrotu kwoty 213.355,84 zł została wydana przez organ I instancji w dniu [...] marca 2016 r. Spółka mogła więc przewidzieć ewentualność prowadzenia postępowania również przed sądem admiracyjnym i związaną z tą okolicznością koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Wobec prawidłowych ustaleń referendarza, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek wynikających z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniających do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od obowiązku uiszczenia części wpisu sądowego od skargi. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.