III SA/Wr 283/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Magdalena Jankowska-Szostak, , Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz określenia prawidłowej wysokości podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. nr [...] z dnia [...] r.; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz strony skarżącej [...] zł ([...] ) złotych kosztów postępowania; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. UZASADNIENIE Dnia [...] r. B. M. zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu na terytorium Wspólnoty na podstawie SAD nr [...], sprowadzony ze S. używany samochód osobowy marki [...], wyprodukowany w [...] r. o pojemności silnika [...] cm3. Do zgłoszenia celnego załączyła m.in. rachunek (bez numeru) z dnia [...] r., opiewający na kwotę [...], wystawiony przez s. firmę [...]. W wyniku ustaleń poczynionych za pośrednictwem Departamentu Kontroli Celno-Akcyzowej Ministerstwa Finansów, w ramach pomocy administracyjnej w sprawach celnych, s. administracja celna pismem nr [...] z dnia [...] r., powiadomiła polskie organy celne o eksporterach używanych pojazdów samochodowych, którzy nie istnieją bądź nie dali się odnaleźć. Z raportu wynika, że firma [...] nie istnieje, bądź jej odnalezienie jest niemożliwe. W związku z tym Naczelnik Urzędu Celnego we W. wszczął z urzędu postępowanie celne i podatkowe, a następnie wydał decyzję nr [...] z dnia [...] r., w której określił między innymi kwotę długu celnego, podatek akcyzowy oraz podatek VAT z tytułu importu. Pismem z dnia [...] r. B. W. (strona zmieniła nazwisko po zawarciu małżeństwa), w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym, poinformowała organ I instancji, że nie otrzymała decyzji nr [...] z dnia [...] r. ze względu na niewłaściwie podany adres zamieszkania w tej decyzji. Organ I instancji wyjaśnił natomiast, że decyzję tę doręczono w trybie zastępczym, zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej. Pismem z dnia [...] r. strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania celnego i podatkowego w oparciu o przesłankę z art. 240 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, powołując się na to, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Organ II instancji dnia [...] r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] r. i wyznaczył Naczelnika Urzędu Celnego w L. jako właściwy organ I instancji do przeprowadzenia postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Naczelnik Urzędu Celnego w L. ustalił, że strona od dnia [...] r. była zameldowana na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w O. (informacja U. M. w O. W. S. O. z dnia [...] r. /karta nr: 99/). Zgłosił też wątpliwość zaistnienia pozytywnej przesłanki wznowienia postępowania w postaci sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Dyrektor Izby Celnej we W. nie podzielił tej wątpliwości. Wskazał, że w przypadku wątpliwości dotyczących istnienia podstawy wznowienia wskazanej przez stronę i potrzeby zbadania w tym zakresie, niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu, którego przedmiotem będzie wyjaśnienie, czy wskazana przez stronę podstawa wznowienia występuje. Organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r. odmówił uchylenia w całości decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] r. Strona odwołała się od tej decyzji, wnosząc o orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem. Organ II instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na decyzję organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zarzuciła decyzji rażące naruszenie prawa przez błędną i nieuzasadnioną interpretację regulacji art. 240 §1 pkt 4, art. 146 §1, art. 149 Ordynacji podatkowej oraz wniosła o uchylenie tej decyzji oraz decyzji poprzedzających. W odpowiedzi na zarzuty skargi organ II instancji podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśnił, że art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne stanowi, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy art. 12 oraz Działu IV Ordynacji podatkowej, z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Podstawy prawne wznowienia postępowania enumeratywnie wymieniono w art. 240 § 1 pkt 1 do 11 Ordynacji podatkowej. Wznowienie postępowania jest postępowaniem nadzwyczajnym, które ma na celu stwierdzenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte którąś z kwalifikowanych wad. Ustalenie, czy występują podstawy wznowienia postępowania, wyliczone w art. 240 § 1, może nastąpić wyłącznie w fazie postępowania rozpoznawczego (art. 243 § 2). Organem właściwym w sprawach wymienionych w art. 243 Ordynacji podatkowej jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działanie organu I instancji, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznacza organ właściwy w sprawach wymienionych w art. 243 § 2. Postanowieniem z dnia [...] r., sprostowane postanowieniem z dnia [...] r., Dyrektor Izby Celnej we W. jako organ właściwy w sprawie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] r., wznowił postępowanie i wyznaczył Naczelnika Urzędu Celnego w L., jako właściwy organ pierwszej instancji do przeprowadzenia postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Skarżąca powołała się na art. 240 §1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, według którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Ta podstawa wznowienia postępowania opiera się na dwóch przesłankach: po pierwsze, na braku udziału strony w postępowaniu, po drugie, na braku winy strony w tym, że nie brała ona udziału w postępowaniu. Brak udziału strony w postępowaniu oznacza nieuczestniczenie w jakimkolwiek stadium lub w jakiejkolwiek czynności postępowania. Z tej zasady ogólnej wynika, że strona ma zagwarantowany czynny udział w postępowaniu wyjaśniającym. Z materiału sprawy wynika, że przeprowadzone postępowanie nie uchybiało zasadom ogólnym. Skarżącą w trakcie postępowania informowano pisemnie o każdym działaniu podjętym przez organ celny. Organ celny informował o możliwości wglądu do akt sprawy, złożenia uwag oraz formie przysługującego środka zaskarżenia, możliwości zaznajomienia się z materiałem dowodowym oraz składania wyjaśnień dowodów. Strona z tego skorzystała po otrzymaniu postanowienia o wszczęciu postępowania. Dowodem tego jest protokół zaznajomienia się skarżącej z materiałem dowodowym z dnia [...] r. oraz pismo strony z dnia [...] r. Drugą przesłanką do wznowienia postępowania jest brak winy. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy organ podatkowy nie zawiadamia strony o przeprowadzonych dowodach oraz o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, czy nie zapoznaje z całokształtem zebranego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Organ celny dopełnił wszelkich formalności, wysyłając kolejne pisma na podany przez skarżącą w zgłoszeniu celnym adres zamieszkania tj. ul. [...],[...] O. Skarżąca podnosi, że w protokole zaznajomienia z materiałem dowodowym podała swoje aktualne miejsce zamieszkania (ul. [...] w O.). Podstawą wskazania takich właśnie danych był fakt, iż od pół roku przebywała pod tym adresem z zamiarem stałego pobytu. Wskazanie w protokole tego adresu stanowiło według niej formę zadość uczynienia artykułowi 146 § 1 Ordynacji podatkowej. Ponadto w każdym kierowanym do organu celnego piśmie podawała powyższy adres. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o każdej zmianie swego adresu. Obowiązkiem strony jest więc zawiadomienie o zmianie adresu. Obowiązek ten służy niedopuszczeniu do przewlekłego postępowania na skutek celowego uchylania się przez stronę do podejmowania pism. Zmiany adresu nie można utożsamiać z czasową nieobecnością w miejscu stałego pobytu. W rozpatrywanej sprawie postanowienie o wszczęciu postępowania przesłano na adres strony, podany w zgłoszeniu celnym, tj. ul. [...][...] O. Zostało ono przez nią odebrane osobiście w dniu [...] r. W dniu [...] r. strona zapoznała się z aktami sprawy, podając w protokole zaznajomienia jako miejsce zamieszkania adres: ul. [...],[...] O. Kolejne w sprawie pismo, tj. postanowienie o powołaniu biegłego z dnia [...] r., kierowane na adres: ul. [...],[...] O., doręczone za pośrednictwem pracownika U. M. w O., odebrała w dniu [...] r. [...] strony. Pismem z dnia [...] r. strona ustosunkowała się do prowadzonego postępowania, wpisując na kopercie i nagłówku pisma imię i nazwisko oraz adres: B. M., ul. [...],[...] O. Kolejne pismo organu celnego z dnia [...] r., kierowane na adres: ul. [...],[...] O., strona odebrała osobiście w dniu [...] r. Postanowienie z dnia [...] r. o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy, kierowane na adres: ul. [...],[...] O., doręczone przez pracownika U. M. w O., odebrała w dniu [...][...] strony. Pozostałe pisma organu celnego tj.: postanowienie o przedłużeniu terminu z dnia [...] r., postanowienie o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego z dnia [...] r., postanowienie o przedłużeniu terminu z dnia [...] r., kierowane na adres: ul. [...],[...] O., doręczono zastępczo w trybie określonym w art. 150 Ordynacji podatkowej. Organ podkreślił, że na żadnym etapie postępowania skarżąca w sposób formalny (jednoznaczny) nie poinformowała organu prowadzącego postępowanie o zmianie adresu. Wskazane przez nią w kolejnych pismach adresy, jak słusznie zauważył organ I instancji, mogły wynikać z czasowej nieobecności w miejscu stałego pobytu. Według organu, takie postępowanie nie może być traktowane jako właściwe wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej. Zaniedbanie tego obowiązku skutkuje uznaniem za doręczenie pisma skierowanego pod dotychczasowy adres. Pod pojęciem "zaniedbanie obowiązku" mieści się zarówno zaniechanie, jak też wadliwe, niestaranne, błędne dokonanie takiej czynności. W tej sytuacji brak wyraźnej informacji o zmianie adresu przez stronę postępowania musi zostać potraktowany jako zaniedbanie dokonania takiego obowiązku. Dodać należy, iż pisma organu celnego były początkowo odbierane przez stronę osobiście lub przez jej [...]. W przedstawionej sytuacji organ uznał, że poprzez wadliwe wypełnienie ciążącego na skarżącej obowiązku wynikającego z art. 146 §1 Ordynacji podatkowej, z własnej winy nie ona brała udziału w postępowaniu. Stąd niedopuszczalne jest przerzucanie odpowiedzialności za taki stan rzeczy na organ podatkowy. Dokonanie przez organ II instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje Skarżąca, nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania dowodowego. Według organu, ustalony stan faktyczny oceniony został przez organy celne w sposób właściwy. W toku prowadzonego postępowania organ II instancji wskazał podstawy prawne oraz wykazywał kierunek i uzasadniał podejmowanie swoich działań. W uzasadnieniu decyzji uzasadnił słuszność stanowiska oraz opisał stan faktyczny powołując się na dokumenty i odnosząc się do ich treści, wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz wyjaśnił przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. W tym stanie rzeczy organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Sąd stwierdził powołane w skardze naruszenie prawa z tym, że wywiódł z tego inne wnioski niż skarżąca. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie, ale na innej podstawie prawnej, niż wskazana przez skarżącą. Postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało wznowione na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), mającej zastosowanie w postępowaniu celnym, będącym przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Według art. 128 Ordynacji podatkowej, decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych. Postępowanie w rozpatrywanej sprawie wznowiono w trybie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, według którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z powołanych przepisów wynika, że wznowienie postępowania jest możliwe tylko wtedy, gdy postępowanie zostało zakończone decyzją ostateczną, czyli decyzją, od której nie służy odwołanie. Organy orzekające przyjęły, że skarżącej doręczono decyzję w trybie zastępczym na podstawie art. 150 w zw. z art. 146 (§ 2 Ordynacji podatkowej, na podany przez skarżącą adres w dokumentacji celnej: ul. [...],[...] O. Z uwagi na to, że od tej decyzji skarżąca nie wniosła odwołania, zdaniem organów, decyzja stała się ostateczna. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że skarżąca w piśmie z dnia [...] r., złożonym organowi w postępowaniu I instancji dnia [...] r., w którym informowała o dokonanych naprawach sprowadzonego samochodu, podała swój aktualny adres: ul. [...],[...] O. Według art. 146 Ordynacji podatkowej, w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu, w tym adresu poczty elektronicznej, jeżeli wystąpiono o doręczanie pism drogą elektroniczną (§ 1), a w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy (§ 2). Organy orzekające uznały, że sposób podania przez skarżącą nowego adresu nie spełnia wymogów powołanego przepisu, gdyż powinno to być dokonane w sposób "formalny". Sąd nie podziela tego poglądu. Zdaniem Sądu, powołany przepis nie wprowadza wymogu powiadomienie organu w szczególnej formie o zmianie adresu. Sposób zawiadomienia organu celnego o zmianie adresu przez skarżącą należy zatem uznać za zgodny z prawem. Skoro decyzję I instancji doręczono skarżącej na jej nieaktualny adres, nie można uznać, że nastąpiło doręczenie zastępcze. Takie doręczenie musi być bowiem dokonane na adres wskazany przez stronę. Decyzja I instancji niedoręczona stronie nie ma waloru ostateczności, umożliwiającego wznowienie postępowania w sprawie według art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej jedynie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. W tym stanie rzeczy, skoro postępowanie w sprawie zostało wznowione z naruszeniem przepisów prawa proceduralnego, na podstawie art. 145 § 1 pk1 lit. c) u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. II znajduje natomiast oparcie w art. 200 u.p.p.s.a.