I SA/Sz 381/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "K." Spółki z o.o. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Skarżąca Spółka wraz ze skargą na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy Spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie przygotowania terenu pod budowę, wznoszenia kompletnych budynków i budowli lub ich części, wykonywania instalacji budowlanych, robót budowlanych i wykończeniowych. Dodała, że w rzeczywistości nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, gdyż Spółka była zawiązana do wykonania jednej inwestycji budowlanej, która ze względu na czynniki zewnętrzne nie została nigdy rozpoczęta. Spółka wskazała, że znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej i nie posiada żadnych zasobów finansowych, w ostatnich latach ponosiła straty ("[...] zł", "[...] zł"), nie posiada obecnie żadnych oszczędności na bieżącym rachunku bankowym oraz w kasie spółki. Spółka powołała się na zwolnienie od kosztów sądowych przyznane jej przez sąd rejonowy w lipcu 2011 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł; nie posiada majątku oraz środków finansowych, w 2011 r. poniosła stratę o wartości [...] zł; wskazano, że na koniec czerwca b.r., na jednym z rachunków bankowych saldo wynosiło - [...] zł. Do wniosku Spółka dołączyła: - wyciąg bankowy za okres od 1-30 kwietnia 2012 r. z saldem - [...] zł, - zeznanie podatkowe CIT-8 za okres od 1-31 grudnia 2011 r., w którym zadeklarowano przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, stratę [...] zł, - CIT- O za okres od 1-31 grudnia 2011 r., - bilans Spółki na dzień 31 grudnia 2011 r. (brak zobowiązań długoterminowych, zobowiązania krótkoterminowe na kwotę ok. [...] tys. zł, należności ok. [...] tys. zł, inwestycje krótkoterminowe [...] tys. zł), - rachunek zysków i strat za 2011 rok, - pięć postanowień Sądu Rejonowego z dnia 27 lipca 2011 r. o zwolnieniu skarżącej Spółki z kosztów sądowych. Uznając złożone oświadczenia i dokumenty za niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki zobowiązano ją do przedłożenia: 1) bilansu i rachunku zysków i strat Spółki za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 czerwca 2012 r., 2) wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów (inwentarz), ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa), 3) wyciągu z prowadzonej ewidencji VAT oraz kopii deklaracji złożonych w rozliczeniu ww. podatku za ostatnie 3 miesiące lub zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o nieskładaniu takich deklaracji, 4) ewidencję stanu środków pieniężnych w kasie Spółki z okresu od 15 czerwca do 15 sierpnia 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka przedłożyła po raz kolejny dokumenty złożone już w Sądzie, a nadto: - deklaracje VAT-7 za grudzień 2011 r. oraz styczeń – lipiec 2012 r. z wykazaną na każdej z nich kwotą podatku naliczonego do odliczenia ([...] zł), - wyciągi bankowe z rachunku bankowego od 1 maja do 30 czerwca b.r. oraz od 1 do 31 sierpnia 2012 r. z saldem ujemnym ok. [...] zł, - "wyciąg" ze stanu kasy Spółki na dzień 1 stycznia, 15 czerwca, 15 sierpnia, 31 sierpnia 2012 r. ze stanem środków [...] zł, - "wyciąg" z ewidencji VAT na dzień 1 stycznia oraz 31 lipca 2012 r. – stan podatku należnego do odliczenia w kwocie [...] zł. Wbrew wezwaniu Spółka nie przedłożyła bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 czerwca 2012 r. Prezes Spółki oświadczyła, że Spółka nie sporządza bilansu i rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. i przedłożyła w miejsce tych dokumentów, już uprzednio przedłożony w Sądzie bilans i rachunek zysków i strat za 2011. Nie wyjaśniła też, dlaczego nie przedłożyła ewidencji stanu środków pieniężnych oraz zestawienia przychodów, kosztów uzyskania przychodów i dochodów (straty) z okresu ostatnich trzech miesięcy. Postanowieniem z dnia 21 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka wskazała, że mimo uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem referendarza sądowego Sąd odmówił jej tego prawa. Spółka nie zgodziła się z takim rozstrzygnięciem, uznając, iż referendarz sądowy niewłaściwie ocenił zebrane materiały dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej. Spółka ponownie podkreśliła, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych ponieważ nie posiada żadnych środków finansowych, co jasno i szczegółowo wynika z nadesłanych do Sądu dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 -powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej a ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Należy również wskazać, że zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną do podjęcia działań umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej strony, ale również stanowi regulację, która pozwala stronie na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie okażą się wystarczające do stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Reasumując, informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa. Wskazać również należy, że skarżąca inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinna przewidzieć, iż następstwem podjętych przez nią działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinna poczynić stosowne oszczędności. Należy bowiem pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Po rozpoznaniu wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia strony, przedstawiające jej sytuację majątkową, Sąd stwierdził, że wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Przedłożone przez Spółkę deklaracje VAT, bilans i rachunek zysków i strat za 2011 r., wyciągi bankowe, deklaracje CIT 8 za 2011 r., CIT-O nie są dokumentami, na podstawie których możnaby ocenić jej aktualne możliwości płatnicze. Nadmienić należy, iż skarżąca wbrew wezwaniu nie przedłożyła aktualnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić brak przychodów (dochodów) Spółki (wyciąg z księgi rachunkowej zawierającej zestawienie przychodów i kosztów za ostatnie trzy miesiące), brak środków pieniężnych w kasie Spółki (ewidencja stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące), aktualny stan należności, zobowiązań oraz inne dane dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej Spółki (bilans i rachunek zysków i strat, zestawienie aktywów i pasywów). Nie uczyniła tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, powołując się na dotychczas już złożone dokumenty. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy uznać, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak deklarowania dostaw i usług w deklaracjach VAT-7 za poszczególne miesiące b.r. oraz brak środków na jednym rachunku bankowym we wskazanym wyżej okresie oraz w kasie spółki w kilku wybranych przez Spółkę dniach (1 stycznia 2012 r., 15 czerwca 2012 r., 15 sierpnia 2012 r., 31 sierpnia 2012 r.) nie przekonuje o zasadności wniosku Spółki. Przedłożony bilans za 2011 r. nie zawiera danych, które pozwoliłyby na ocenę aktualnej sytuacji finansowej skarżącej. Można jedynie wskazać, że z danych tam zawartych wynika, że sytuacja Spółki była na koniec 2011 r. stabilna. Spółka wykazała bowiem aktywa obrotowe na kwotę [...] zł (w tym należności [...] zł, inwestycje krótkoterminowe [...] zł ), a zobowiązania na kwotę przekraczającą [...] zł. Z bilansu za 2011 rok wynika nadto, m.in., że Spółka nie miała na koniec 2011 r. długoterminowych zobowiązań, zobowiązań z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń, zobowiązań z tytułu wynagrodzeń, kredytów, pożyczek; nie miała też długoterminowych należności. Niezastosowanie się przez skarżącą do wezwania skutkowało niewyjaśnieniem wątpliwości co do jej możliwości finansowych i uniemożliwiło poczynienie ustaleń w tej kwestii. To zaniechanie ze strony skarżącej w rezultacie skutkowało nieuwzględnieniem jej wniosku co do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, to do Sądu należy uznanie, czy złożone oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach ma charakter wyczerpujący i dostateczny. W kompetencji Sądu pozostaje również uznanie, jakie informacje niezbędne są dla stwierdzenia istnienia przesłanek dla przyznania prawa pomocy. (...). W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Postawa Spółki pozostaje tym bardziej niezrozumiała, że o skutkach nieprzedłożenia żądanej dokumentacji skarżąca była uprzedzana w treści wezwania z dnia 14 sierpnia 2012 r. Za zasadnością wniosku nie przemawia również wykazana wysokość poniesionej straty za 2011 r. (w wysokości 102 zł). Wskazać bowiem należy, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W judykaturze przyjmuje się nadto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (patrz uzasadnienie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym konkretnym przypadku bowiem pomimo deklarowanej straty Spółka posiada kapitał własny o wartości [...] zł, w tym kapitał podstawowy o wartości równej [...] zł. Nadto wykazanie w danym roku straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i taka sytuacja nie miała miejsca również niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, by Spółka zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą i by utraciła płynność finansową. Skarżąca, pomimo deklarowanych problemów finansowych funkcjonuje nadal w obrocie, prowadząc działalność gospodarczą i utrzymując określony poziom płynności finansowej. Z analizy sytuacji finansowej Spółki nie wynika przy tym, jakoby konieczność poniesienia wydatków związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi doprowadziła do utraty tej płynności. Pomimo wskazywania na istnienie trudności finansowych (niedochodowość, brak środków finansowych), skarżąca nie składa wniosku o ogłoszenie upadłości, czy likwidacji, kontynuuje działalność gospodarczą, posiada majątek, co pozwala przyjąć, iż nie istnieją przeszkody do uzyskania środków pieniężnych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest już stanowisko, że jeżeli przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). O konieczności przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym nie przesądzał także fakt zwolnienia Spółki od kosztów sądowych w innych sprawach toczących się przed sądem rejonowym. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku PPP, były bowiem akta danej sprawy i konkretne, zaistniałe na gruncie rozpatrywanej sprawy, okoliczności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.