II GZ 425/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 1884/17 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej oraz zwrotu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w J. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia niezgodnej z przepisami reklamy apteki i nałożenia kary pieniężnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 18 września 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1884/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę kasacyjną A. Sp. z o.o. w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2018 r. oddalającego skargę spółki na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia niezgodnej z przepisami reklamy apteki i nałożenia kary pieniężnej. Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna A. Sp. z o.o. z siedzibą w J. nie zawierała wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie ani oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. W związku z tym brakiem formalnym skargi kasacyjnej, pismem z 31 lipca 2018 r. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia ww. braku formalnego poprzez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy wraz z odpisem tego pisma (celem doręczenia organowi) - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Powyższe wezwanie Sądu – sformułowane w sposób klarowny i niebudzący wątpliwości interpretacyjnych - nie zostało wykonane prawidłowo. Wprawdzie w piśmie z 6 sierpnia 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, lecz nie nadesłał odpisu tego wniosku dla organu. Wobec nienadesłania odpisu wniosku z 6 sierpnia 2018 r. (zawierającego żądanie przeprowadzenia rozprawy kasacyjnej), Sąd uznał, iż strona skarżąca nie uzupełniła braku formalnego skargi kasacyjnej i w konsekwencji zachodzi podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 178 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku podstaw dla jego zastosowania, bowiem brak przedłożenia odpisu wniosku o rozpoznanie skargi na rozprawie nie jest brakiem uniemożliwiającym nadanie skardze dalszego biegu lub uzasadniającym tak daleko idące konsekwencje, jak odmowa merytorycznego rozpoznania skargi, szczególnie, iż złożenie wniosku o rozpoznanie skargi na rozprawie nie kształtuje jakichkolwiek uprawnień, czy obowiązków po stronie pozostałych stron postępowania - sąd jest związany bowiem takim wnioskiem niezależnie od stanowiska pozostałych stron postępowania; tak rygorystyczne podejście do przepisów regulujących postępowanie stanowić też może - zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych naruszenie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) przepisów postępowania, tj. art. 178 p.p.s.a poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku podstaw dla jego zastosowania, bowiem brak przedłożenia odpisu wniosku o rozpoznanie skargi na rozprawie nie jest brakiem uniemożliwiającym nadanie skardze dalszego biegu lub uzasadniającym tak daleko idące konsekwencje, jak odmowa merytorycznego rozpoznania skargi, szczególnie, iż sąd władny był wykonać kopię pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi na rozprawie i tym samym nadać sprawie dalszy bieg. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W art. 176 p.p.s.a. zostały określone elementy, jakie musi spełniać skarga kasacyjna. W szczególności skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (zob. art. 176 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Natomiast na mocy art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Złożona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna z 15 czerwca 2018 r. nie zawierała wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Taki brak formalny podlegał uzupełnieniu w postępowaniu naprawczym określonym w art. 177a p.p.s.a. Zarządzeniem z 21 czerwca 2018 r. Przewodniczący Wydziału VI WSA w Warszawie nakazał wezwać pełnomocnika skarżącej "do złożenia wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy (art. 176 § 2 p.p.s.a.) wraz z odpisem dla organu – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 177a p.p.s.a.)". W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo, w którym złożył wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z treści tego pisma, akt sprawy oraz adnotacji biura podawczego WSA w Warszawie nie wynika, aby przesyłka zawierała również odpis tego pisma. Z uwagi na niedołączenie odpisu pisma z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, WSA uznał, że skarżąca mimo wezwania nie uzupełniła braku formalnego skargi kasacyjnej, co skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej z powodu nieuzupełnienia braku formalnego. Zarządzenie z 21 czerwca 2018 r. było bowiem wadliwe w zakresie, w jakim nakazywało (pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej) pełnomocnikowi skarżącej złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W dacie wydawania powyższego zarządzenia skarga kasacyjna obarczona była brakiem formalnym, który polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy. Wobec tego Przewodniczący Wydziału VI WSA w Warszawie prawidłowo wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia tego braku formalnego w terminie i pod rygorem określonym w art. 177a p.p.s.a. Natomiast bezpodstawne było wezwanie pełnomocnika skarżącej w zarządzeniu z 21 czerwca 2018 r. do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Oczywiście brak formalny skargi kasacyjnej w postaci niezamieszczenia w niej wspomnianego wniosku lub oświadczenia powinien być uzupełniony przez zawarcie takiego wniosku lub oświadczenia w piśmie procesowym. Zgodnie natomiast z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Niedołączenie odpisu pisma stanowi brak formalny, który podlega uzupełnieniu, jeśli uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. Należy jednak podkreślić, że przepisy p.p.s.a. nie upoważniają przewodniczącego do wzywania strony do uzupełnienia braku formalnego, który jeszcze nie wystąpił. Postępowanie naprawcze określone w art. 177a p.p.s.a. stanowi bowiem reakcję na stwierdzony brak formalny skargi kasacyjnej, a nie jest środkiem do usuwania braków formalnych, które mogą wystąpić w przyszłości. Brak formalny skargi kasacyjnej z 15 czerwca 2018 r. – w dacie wydawania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie - polegał na niezamieszczeniu w niej wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie albo oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, a nie na nienadesłaniu odpisu takiego wniosku lub oświadczenia. Wobec tego nie było wówczas podstaw do wezwania pełnomocnika skarżącej - niejako "na zapas" - do nadesłania wspomnianego odpisu i to pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że – co do zasady – niezałączenie przez stronę odpisu pisma zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie stanowi brak formalny skargi kasacyjnej, który podlega uzupełnieniu w trybie art. 177a p.p.s.a. Niemniej jednak w rozpoznawanej sprawie taki brak formalny wystąpił dopiero 6 sierpnia 2018 r., to jest w dacie nadania przez pełnomocnika skarżącej pisma, w którym został zawarty wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dopiero stwierdzenie, że wspomniane pismo złożono bez jego odpisu dla strony przeciwnej, dawało podstawy do wezwania pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia takiego braku formalnego skargi kasacyjnej. Natomiast wystosowanie takiego wezwania w zarządzeniu z 21 czerwca 2018 r. było przedwczesne i wobec tego brak wykonania tego wezwania we wskazanym zakresie nie mógł skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest także stanowisko, zgodnie z którym dopuszczalne jest jednoczesne wezwanie zarówno do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, jak i do złożenia określonej liczby odpisów takiego wniosku lub oświadczenia, a niewykonanie jakiegokolwiek z elementów tego wezwania powinno skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., za czym ma przemawiać odpowiednie stosowanie tezy uchwały NSA z 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OPS 13/13 (zob. m.in. postanowienia NSA: z 25 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II OZ 807/17 oraz z 11 lipca 2017 r. o sygn. akt I OZ 1110/17). Jednak ze wskazanych wyżej powodów Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela takiego stanowiska. Za jego przyjęciem nie przemawia również uchwała NSA o sygn. akt I OPS 13/13, w której wskazano m.in., że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Problem prawny tak w tej sprawie, jak i w przywołanych wyżej postanowieniach NSA w istocie nie dotyczy bowiem tego, czy strona ma obowiązek złożenia odpowiedniej liczby odpisów skargi kasacyjnej (co należy uznać za bezdyskusyjne), ale tego, czy dopuszczalne jest wzywanie do uzupełnienia takiego braku skargi kasacyjnej, zanim zostanie on stwierdzony na podstawie akt sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, WSA (Przewodniczący) na podstawie art. 177a p.p.s.a. wezwie pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie odpisu pisma z 6 sierpnia 2018 r. zawierającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zakreślając określony w tym przepisie termin i rygor. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.