I OZ 581/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Bk 62/22 o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku w sprawie ze skargi J.B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w sprawie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt gospodarskich postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z 28 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi J.B. (dalej jako: "skarżący") na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w sprawie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt gospodarskich, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku skarżącego o wznowienie postępowania, stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku skarżącego o wznowienie postępowania i bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a w pozostałym zakresie oddalił skargę. Pismem z 14 października 2022 r. skarżący złożył wniosek o uzupełnienie wyroku przez zawarcie rozstrzygnięcia nakładającego na organ obowiązek zwrotu do kasy Sądu kosztów sądowych, od których strona skarżąca była zwolniona. W uzasadnieniu strona wskazała, że uwzględniona skarga zawierała wniosek o zwrot kosztów procesu. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, przez co skarżący nie poniósł kosztów stawiennictwa, a ponadto skarżący był zwolniony od kosztów sądowych. Okoliczności te nie zwalniają jednak sądu z obowiązku orzeczenia o kosztach procesu. Postanowieniem z 26 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił powyższy wniosek. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że skarżący na skutek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy został zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zaznaczył, że w sprawie brak jest podstaw do zwrotu kosztów postępowania skarżącemu na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przy czym art. 223 § 2 tej ustawy nie może stanowić samodzielnej podstawy uiszczenia należnej opłaty. Na powyższe postanowienie zażalenie wywiódł skarżący, domagając się zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia przez uzupełnienie wyroku zgodnie ze złożonym wnioskiem oraz podjęcie uchwały ujednolicającej zasady orzekania o kosztach procesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 157 § 1 ppsa strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Analiza powyższego przepisu wskazuje, że uzupełnienie wyroku dopuszczalne jest wyłącznie w sytuacji, gdy sąd nie orzekł o całości skargi (co nie było przedmiotem wniosku skarżącego) albo gdy zobowiązany był do zamieszczenia w wyroku określonego orzeczenia i nie dopełnił tego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie skarżący na zasadzie równości stron domaga się zasądzenia od organu na rzecz Sądu pierwszej instancji kosztów postępowania stanowiących odpowiednik kosztów postępowania, które musiałby ponieść w przypadku oddalenia skargi w sytuacji, w której nie byłby objęty zwolnieniem od kosztów postępowania w ramach prawa pomocy. Jako podstawę swojego żądania skarżący wskazał art. 223 § 2 ppsa, zgodnie z którym, jeżeli nie została uiszczona należna opłata, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. Należy wyjaśnić, że zgodnie z poglądami doktryny przyjmuje się, że w pierwszej instancji "inną stroną", o której mowa w tym przepisie, w wypadku uwzględnienia skargi będzie organ, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność lub dopuścił się bezczynności, na którym spoczywa obowiązek zwrotu kosztów postępowania skarżącemu w sytuacji, gdy skarżący nie uiścił wpisu sądowego od skargi. Przepis ten nie znajduje jednak zastosowania, gdy skarżącemu zostanie przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takim przypadku nie można przyjąć, że na organie spoczywa obowiązek zwrotu nieponiesionych przez stronę kosztów (por. komentarz do art. 223 ppsa, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex on-line, teza 2). Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z 20 lipca 2022 r., sygn. akt II SPP/Bk 99/22, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powoduje to, że w rozpoznawanej sprawie nie powstały koszty postępowania nieuiszczone przez skarżącego, do których poniesienia był on zobowiązany. W sytuacji takiej nie występują zatem koszty, które na zasadzie art. 223 § 2 ppsa zobowiązany byłby pokryć organ, którego bezczynności dotyczyła skarga. W tym zakresie znane jest Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odmienne orzecznictwo, w tym w szczególności powołany w zażaleniu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 24 października 2013 r., sygn. akt II SA/Op 348/13, niemniej jednak z przyczyn wskazanych powyżej nie sposób podzielić zapatrywań wskazanych w tym wyroku. Na marginesie powyższych rozważań należy odnotować, że przywołany przez skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu oparty był m.in. na rozważaniach zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 107/08. Rozważania te zostały jednakże potraktowane fragmentarycznie, gdyż w postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jednoznacznie, że w sytuacji przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie można przyjąć, że na organie spoczywał obowiązek zwrotu nieponiesionych przez stronę kosztów, a zatem wyraził stanowisko zbieżne z poglądami zawartymi w niniejszym postanowieniu. W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiło dodatkowe orzeczenie, które Sąd pierwszej instancji zobowiązany był zawrzeć w wyroku z 28 września 2022 r. Tym samym w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie uznał, że nie wystąpiły przesłanki umożliwiające uzupełnienie tego wyroku. W konsekwencji powyższego brak jest podstaw do zmiany prawidłowego postanowienia Sądu pierwszej instancji. Odnosząc się z kolei do wniosku o podjęcie uchwały ujednolicającej zasady orzekania o kosztach sądowych w sprawach administracyjnych, wskazać należy, że uchwała taka byłaby uchwałą, o której mowa w art. 15 § 1 pkt 2 ppsa. Wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 264 § 2 ppsa uchwała taka może zostać podjęta na wniosek Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokuratora Generalnego, Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, Rzecznika Praw Dziecka. Tym samym niedopuszczalne jest zainicjowanie tego trybu na wniosek strony postępowania. W tak ustalonym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu.