I SA/Wa 1029/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni [...] w K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nakazania zabezpieczenia i remontu budynku oddala skargę. UZASADNIENIE I SA/Wa 1029/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, rozpoznając odwołanie od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] nakazującej [...] Spółdzielni [...] z siedzibą w K. wykonanie prac zabezpieczających i remontowych w budynkach zespołu [...], usytuowanego przy ul. . w K., gmina [...], powiat k. – orzekł o: uchyleniu decyzji organu I instancji w części nakazującej opracowanie projektu budowlanego opartego na ustaleniach wynikających z uprzednio wykonanego orzeczenia o stanie technicznym budynków - i w tym zakresie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji; uchyleniu decyzji organu I instancji w części określającej termin nakazanych prac - i w tym zakresie wyznaczył termin do wykonania prac określonych w pkt 1 decyzji - do dnia 31 lipca 2008 r. i prac określonych w pkt 2 decyzji – do dnia 31 lipca 2009 r. W pozostałej części orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu wojewódzkiego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał [...] Spółdzielni [...] z siedzibą w K. wykonanie następujących prac zabezpieczających i remontowych w budynkach zespołu [...] położonego przy ul. [...] w K.: l. Do [...] września 2007r. należy uzupełnić przy użyciu dachówki esówki (rozbiórkowej) wszelkie pojedyncze ubytki w pokryciu dachowym budynku głównego oraz gospodarczego. W budynku głównym należy zabezpieczyć przed dostępem wód opadowych miejsce po zniszczonej frontowej facjacie dachowej, centralny wywietrznik dachowy, kalenicę, kosze zlewowe oraz pozostałe krawędzie dachu powstałe u zbiegu połaci dachowych pozbawione gąsiorów, stosując przy tym celu papę lub blachę. Należy rozebrać do wysokości kalenicy dachu komin znajdujący się we wschodniej części budynku głównego. Ponadto należy podstemplować stropy nad parterem, także w obrębie pomieszczenia traktu frontowego, w obrębie którego doszło do zawalenia stropu i facjaty dachowej z częścią więźby dachowej. W obu budynkach dodatkowo należy uzupełnić instalację rynnowo-spustową przy użyciu elementów z blachy lub z PCV oraz zabezpieczyć otwory okienne przed dostępem osób postronnych za pomocą siatki rozpiętej na stalowych kątownikach. W przypadku obu budynków należy także zamurować zewnętrzne otwory drzwiowe pozbawione stolarki (pozostawiając w ostatniej warstwie wywietrznik), drzwi lub wrota istniejące należy trwale zamknąć. 2 Do [...] sierpnia 2008 r. należy przeprowadzić remont dachu budynku głównego oraz gospodarczego obejmujący uzupełnienie elementów brakujących konstrukcji więźb dachowych, wzmocnienie lub częściową wymianę elementów zniszczonych obu więźb, przełożenie lub wymianę pokrycia dachowego, remont wywietrzników dachowych, wymianę instalacji rynnowe - spustowych oraz odgrzybienie i zabezpieczenie więźb preparatami ochrony drewna. Dla powyższych prac należy opracować projekt budowlany oparty ustaleniach wynikających z uprzednio wykonanego orzeczenia o stanie technicznym budynków. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż wykonanie w/w prac jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku. Od decyzji tej odwołanie złożyła [...] Spółdzielnia [...] z siedzibą w K., twierdząc, że oba budynki już w momencie wpisania ich do rejestru zabytków były w złym stanie technicznym i wskazując na brak środków finansowych na wykonanie remontu. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Minister podniósł, że przedmiotowe budynki były elementami zespołu zabudowy [...] i zostały wpisane do rejestru zabytków pod pozycją nr [...]. W wyniku kontroli stanu zachowania i użytkowania przedmiotowego zespołu zabudowy [...], przeprowadzonej - na podstawie art. 38 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm. ) - przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w O. w dniu [...] maja 2007r. stwierdzono zły stan techniczny budynku głównego oraz gospodarczego. W szczególności ustalono, iż budynki znajdują się w bardzo złym stanie technicznym, w przypadku budynku głównego grożącym nawet katastrofą budowlaną. Stwierdzono ponadto, że pokrycie dachowe budynków z licznymi ubytkami, znacznie jest rozluźnione, jedna z frontowych facjat dachowych budynku uległa zawaleniu wraz z częścią więźby dachowej oraz stropem nad parterem do wnętrza budynku. Z kontroli wynikało ponadto, że na katastrofalny stan budynku znacznie wpływa nieszczelne pokrycie dachowe oraz niekompletny i zniszczony system odprowadzania wód opadowych. Ustalono również swobodny dostęp do obiektów, spowodowany brakiem znacznej części stolarki okiennej i drzwiowej. W związku z powyższym na podstawie art. 49 ust. l cytowanej wyżej ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku, organ wojewódzki nakazał wykonanie w/w prac. Ponadto, zgodnie z art. 5 pkt 3 i 4 tejże ustawy, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega w szczególności na zapewnieniu warunków zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, a także korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Niemniej jednak, organ odwoławczy zauważył, że zakres prac nakazanych przez organ wojewódzki winien zostać zweryfikowany, w kontekście brzmienia przepisu art. 49 ust. l omawianej ustawy, zgodnie z którym, wykonanie nakazanych prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku winno być niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. W ocenie Ministra zaś nakazanie opracowania projektu budowlanego nie spełniało powyższej przesłanki. W związku z powyższym uznano, że organ pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych do nałożenia takiego obowiązku na właściciela zabytku. Żądanie przedstawienia dokumentacji mogło bowiem być postawione wyłącznie wtedy, gdy organ I instancji prowadziłby postępowanie o wydanie pozwolenia na prace przy zabytku, stosownie do przepisu art. 36 ust. l pkt l cytowanej ustawy. W tych warunkach – na zasadzie art. 138 § l pkt 2 k.p.a. - organ odwoławczy uchylił decyzję organu wojewódzkiego w części w/w nakazanych prac, a w pozostałym zakresie - utrzymał ją w mocy. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Minister stwierdził, że dzieła architektury i budownictwa podlegają ochronie konserwatorskiej bez względu na ich stan zachowania ( art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. cytowanej ustawy) a rachunek ekonomiczny nie jest kryterium decydującym w przypadku prac remontowo-konserwatorskich. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która wniosła Spółdzielnia [...] w K. Skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzuciła organowi, że orzekając o obowiązku nałożenia na nią wykonania szeregu prac mających na celu ochronę zabytku nie wziął pod uwagę możliwości finansowych Spółdzielni a ponadto stała na stanowisku, że organ zastosował do niej przepis dotyczący osób fizycznych. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za nieuzasadnioną, co skutkowało jej oddaleniem. Kwestia bezsporną w sprawie było, że zaskarżona decyzja dotyczyła obiektu zabytkowego, w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i że obiekt ten stanowi własność skarżącej Spółdzielni. Wspomniany zaś wyżej przepis art. 49 ust. 1 cytowanej ustawy, formułujący nakaz wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych w sytuacji, gdy jest to niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem zabytku lub jego istotnym uszkodzeniem dotyczy zarówno osób fizycznych jak i jednostek organizacyjnych posiadających tytuł prawny m. in. wynikający z prawa własności. Spółdzielnia, będąc osobą prawną, jest jednak jednocześnie jednostką organizacyjną. Zgodnie bowiem z przepisem art. 33 kodeksu cywilnego osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Z tego powodu przepis art. 49 ust. 1 cytowanej ustawy mógł być zastosowany również w stosunku do skarżącej. Odnosząc się do zarzutu, że organy orzekając w sprawie nie uwzględniły trudnej sytuacji skarżącej należy podnieść, że nie był on trafny. Przepisy bowiem regulujące sposób postępowania służb konserwatorskich w sytuacji, gdy stwierdzą one konieczność przeprowadzenia prac, mających na celu zabezpieczenie i ochronę zabytku, nie uzależniają treści decyzji od sytuacji majątkowej podmiotu, który jest zobowiązany do przeprowadzenia w/w prac. W związku z powyższym ta kwestia nie podlegała ocenie organu w tego rodzaju sprawie a był on zobowiązany, w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, do podjęcia odpowiednich działań. Podnieść trzeba, że zgodnie z przepisem art. 71 ust. 1 omawianej ustawy, w zakresie sprawowania opieki nad zabytkami osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna posiadająca tytuł prawny do zabytku wynikający m. in. z prawa własności finansuje prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy tym zabytku. Z treści odwołania Spółdzielni wynikało, że nie może ona znaleźć nabywcy chętnego do kupna przedmiotowej, zabytkowej nieruchomości, natomiast sama Spółdzielnia nie godzi się na nieodpłatne przekazanie zabytku Gminie, gdyż spowodowałoby to – jej zdaniem - postawienie Spółdzielni w stan upadłości. Biorąc pod uwagę tak określone stanowisko można jedynie zatem rozważyć możliwość ubieganie się przez Spółdzielnię o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku – w trybie art. 73 w/w ustawy. Jest również możliwość dokonania ewentualnego wywłaszczenia, jeśli zachodziłyby w tym przypadku przesłanki określone w art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy. Natomiast brak jest podstaw do kwestionowania zasadności zaskarżonej decyzji, wydanej w celu ochrony zabytku tylko z tego powodu, że właściciel obiektu zabytkowego nie posiada odpowiednich funduszy na przeprowadzenie nakazanych prac. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.