I OZ 1174/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 387/19 odrzucające skargę H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 387/19 , na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", odrzucił skargę H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że skarga została złożona po terminie. Zażalenie na to postanowienie złożył H. N. Wskazał, że przesyłkę zawierającą zaskarżoną decyzję odebrał osobiście dopiero 28 lutego 2019 r. Wyjaśnił, że wcześniej zgłaszał się co tydzień na pocztę, aby odebrać przesyłki wysłane do niego na poste restante, lecz rzeczonej przesyłki nie otrzymał. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. W myśl art. 58 § 1 pkt 2 tej ustawy sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Z akt niniejszej sprawy wynika, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] września 2018 roku została skarżącemu wysłana na wskazany przez niego adres do korespondencji, tj. na poste restante, [...]. Skarżący jest bowiem osobą bezdomną i nie posiada miejsca zamieszkania. Przebywa "na terenie [...]" (por. k. 2 akt adm.). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 3 pkt 9 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. 2018, poz. 2188 ze zm.) nadanie na poste restante oznacza polecenie doręczenia przesyłki pocztowej lub wypłacenia adresatowi kwoty pieniężnej określonej w przekazie pocztowym w placówce pocztowej, wskazanej przez nadawcę jako miejsce doręczenia. Ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku śledzenia przedmiotowej przesyłki oraz nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie Sądu pisma wyjaśniającego Poczty Polskiej z 30 lipca 2019 r. (k. 18 i 32 akt sądowych) wynika, że w dniu 27 września 2018 r. została pozostawiona do wydania w Urzędzie Pocztowym [...]. Nie zostały dla niej sporządzone awiza. Przesyłka nie została podjęta przez adresata. 12 października 2018 r. została zwrócona do nadawcy. Przesyłki tej nie ma w aktach sprawy. Z notatki służbowej z 28 lutego 2019 r. oraz ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 25 i 27 akt adm.) wynika, że 28 lutego 2019 r. w siedzibie Urzędu Miasta [...] przesyłka została doręczona adresatowi H. N. do rąk własnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób uznać za prawidłowe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że w przytoczonych wyżej okolicznościach rozpoznawanej sprawy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 44 k.p.a., umożliwiające zastosowanie tzw. fikcji doręczenia. Stosownie do tego przepisu w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego (§ 1 pkt 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, aby uznać prawidłowość doręczenia decyzji w trybie przywołanego wyżej przepisu, konieczne jest prawidłowe dokonanie wszystkich czynności przewidzianych w tym przepisie, tzn. pozostawienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata (lub w drzwiach jego mieszkania, biura lub innego pomieszczenia, w którym wykonuje czynności zawodowe albo przy wejściu na jego posesję) zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej wraz z informacją o możliwości jej odbioru w terminie 7 dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, w przypadku niepodjęcia w powyższym terminie przesyłki - pozostawienie powtórnego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu awizowania, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Aby więc mówić o prawidłowym (skutecznym) doręczeniu zastępczym dokonanym w trybie art. 44 k.p.a. muszą zostać spełnione wszystkie powyższe warunki. W razie niedopełnienia jednej z tych czynności przez operatora pocztowego niemożliwe jest stwierdzenie, że decyzja została doręczona prawidłowo (por. postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2893/14; tak również: B. Adamiak, J. Borkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019 r., s. 357-358). W tym miejscu wskazać też wypada na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2011 r. sygn. akt II UZ 10/11, który na gruncie analogicznej regulacji doręczenia zastępczego w kodeksie postępowania cywilnego, stwierdził jednoznacznie, że przepisy postępowania (cywilnego) nie przewidują możliwości uznania za doręczenie zastępcze nieodebrania przez adresata nadanego na "poste restante" pisma sądowego w 14-dniowym terminie odbioru biegnącym od dnia następnego po dniu nadejścia przesyłki do placówki oddawczej. W uzasadnieniu tego postanowienia podkreślono, że przepisy o doręczeniach mają charakter obligatoryjny i wyłączają swobodę w tym zakresie. Nie można więc uznać doręczenia za skutecznie dokonane, jeżeli nie nastąpiło według reguł przewidzianych w art. 131 i nast. kodeksu postępowania cywilnego. Wskazano, że stosownie do art. 135 k.p.c. doręczenia dokonywa się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie (§ 1), a na wniosek strony doręczenie pisma sądowego przesłanego pocztą może być dokonane na wskazany przez stronę adres skrytki pocztowej, poprzez złożenie go w placówce pocztowej operatora publicznego i umieszczeniu zawiadomienia o tym w skrytce pocztowej adresata (§ 2). Z przepisem tym koresponduje § 71 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.), w myśl którego jeżeli adresat podał jako adres do korespondencji tylko numer skrytki pocztowej, zawiadomienie o nadejściu przesyłki sądowej może być dokonane również za pośrednictwem tej skrytki. Stosownie do art. 136 § 4 k.p.c. strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu, przy czym przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio, co między innymi oznacza, że w razie zaniedbania tego obowiązku przez stronę pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. Z kolei w myśl art. 139 § 1 k.p.c. w razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo przesłane pocztą należy złożyć w placówce pocztowej operatora publicznego, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej. Powołując się na te przepisy, Sąd Najwyższy wskazał, że art. 136 § 2 k.p.c. odnosi się do przypadku nieujawnienia zmiany adresu strony, natomiast art. 139 § 1 k.p.c. dotyczy doręczenia zastępczego przez awizo. W tej ostatniej sytuacji za datę doręczenia pisma złożonego w urzędzie pocztowym przyjmuje się datę jego odebrania przez adresata lub datę, w której upłynął termin do odbioru pisma, określony w § 9 obowiązującego do dnia 20 października 2010 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697 ze zm.). Oznacza to, że przepisy postępowania nie przewidują możliwości uznania za doręczenie zastępcze nieodebrania przez adresata nadanego na "poste restante" pisma sądowego w 14-dniowym terminie odbioru biegnącym od dnia następnego po dniu nadejścia przesyłki do placówki oddawczej. O nadejściu przesyłki i możliwości jej odebrania w urzędzie pocztowym adresat taki nie jest zawiadamiany w sposób określony w tych przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę pogląd ten podziela. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję - jako wysłana na poste restante - nie była awizowana, co wynika jednoznacznie z pisma Poczty Polskiej z 30 lipca 2019 r., jak i z samego charakteru tego rodzaju przesyłek, w przypadku których adresat nie podaje swojego adresu (na który można by ewentualnie doręczyć awizo stosownie do art. 44 § 2 k.p.a.), a jedynie adres wybranego urzędu pocztowego. Adresat nie został zatem zawiadomiony o tym, że została dostarczona do wybranego przez niego urzędu pocztowego ani też o tym, ile ma czasu na jej odbiór. Ponadto rzeczonej przesyłki nie ma w aktach sprawy, została bowiem wydana adresatowi 28 lutego 2019 r. Jak słusznie podkreśla się zaś w doktrynie, organ nie ma możliwości pozostawienia w aktach pisma, jak o tym stanowi art. 44 § 4 k.p.a., jeżeli zostało ono odebrane przez adresata i jest w jego posiadaniu (B. Adamiak, J. Borkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019 r., s. 357). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skoro zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy H. N., który odbierał wszystkie skierowane do niego na "Poste restante" przesyłki, twierdzi, że zaskarżona decyzja nie została mu w ten sposób doręczona, w aktach sprawy nie ma zaś zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, nie ma też tej przesyłki (jako zwrotnej), wiadomo ponadto, że nie była ona awizowana, to nie można uznać, że nieodebranie przez niego tej przesyłki w ciągu 14 dni jest równoznaczne z jej skutecznym doręczeniem (zastępczym). W tym stanie rzeczy nie jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwe przyjęcie tzw. fikcji doręczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 44 k.p.a. Rozstrzygnięcie odmienne naruszałoby prawo skarżącego do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 września 2002 r. sygn. akt SK 35/01, w świetle wyprowadzonego z art. 45 ust. 1 Konstytucji nakazu takiego ukształtowania procedury sądowej, ażeby spełniała ona wymogi sprawiedliwości nie sposób jest uznać za zgodne z tym przepisem przenoszenie całego ciężaru dbałości o skuteczność doręczenia zastępczego na adresata pisma, zwłaszcza jeżeli zważyć na to, że nie ma on możliwości bieżącego kontrolowania, czy wysłano do niego pismo. Taka sytuacja miałaby miejsce w razie zaakceptowania przyjętej przez Sąd wojewódzki fikcji doręczenia H. N. rzeczonej przesyłki, o nadejściu której nie był w żaden sposób zawiadomiony. Wobec uznania doręczenia zastępczego za nieskuteczne, a także z uwagi na to, że w aktach sprawy znajduje się potwierdzenie odbioru przez H. N. przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję w siedzibie Urzędu Miasta [...] w dniu 28 lutego 2019 r., należy wskazać, że datą doręczenia skarżącemu decyzji Kolegium jest 28 lutego 2019 r. Skarga złożona osobiście w siedzibie tego organu 20 marca 2019 r. (prezentata, k. 3 akt sądowych) nie jest więc spóźniona. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.