I NSW 268/19

Sygn. akt I NSW 268/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Jacek Widło SSN Grzegorz Żmij (sprawozdawca) w sprawie z protestu wyborczego M. M. przeciwko ważności wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w okręgu nr (…) oraz wyborowi D. T. na Senatora przy udziale: 1) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, 2) Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej w K., 3) Prokuratora Generalnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 26 listopada 2019 r. pozostawia protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE W dniu 22 października 2019 r. M. M. złożył protest przeciwko ważności wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w okręgu wyborczym nr (…) i wyborowi D. T. na senatora z tego okręgu. Wnoszący protest zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, które miało wpływ na wynik wyborów poprzez: (1) przyjęcie przez Państwową Komisję Wyborczą w dniu 26 sierpnia 2019 r. zawiadomienia pełnomocnika Komitetu Wyborczego Wyborców (…) o utworzeniu  2 Komitetu Wyborczego Wyborców (…) posługującego się skrótem KWW (…) w celu zgłaszania kandydatów na senatorów w wyborach zarządzonych na dzień 13 października 2019 r. pomimo wcześniejszego przyjęcia przez PKW w dniu 12 sierpnia 2019 r. zawiadomienia pełnomocnika Koalicyjnego Komitetu Wyborczego (…) o utworzeniu Koalicyjnego Komitetu Wyborczego (…) posługującego się skrótem KKW (…) w celu zgłaszania kandydatów na posłów i kandydatów na senatorów w wyborach zarządzonych na dzień 13 października 2019 r. – co spowodowało możliwość wprowadzenia wyborców w błąd co do komitetu, z którego startował kandydat na senatora D. K., z powodu niedostatecznej zdolności odróżniającej nazwy i skrótu KWW (…), od nazwy i skrótu KKW (…) – co stanowi naruszenie art. 92 § 6 k.wyb. i 263 § 2 k.wyb.; (2) brak wezwania przez Państwową Komisje Wyborczą pełnomocnika KWW (…) do usunięcia wady nazwy i skrótu tego komitetu w taki sposób, aby nazwa i skrót zgłaszanego przez pełnomocnika komitetu wyborczego posiadały wystarczającą zdolność odróżniającą zgodnie z art. 92 § 6 k.wyb. i 263 § 2 k.wyb. – co stanowi naruszenie art. 97 § 2 k.wyb. W ocenie wnoszącego protest, wskazane naruszenia Kodeksu wyborczego miały wpływ wynik wyborów w ten sposób, że poprzez przyjęcie przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia o utworzeniu KWW (…) oraz umożliwienie zgłoszenia przez ten komitet D. K. jako kandydata na senatora w okręgu (…), a następnie wydrukowanie przez Okręgową Komisję Wyborczą w K. na kartach do głosowania kandydatury D. K. jako kandydata zgłoszonego przez „KWW (…)” co mogło wprowadzać wyborców w błąd poprzez spowodowanie wrażenia, że D. K. jest kandydatem zgłoszonym przez KKW (…) i oddanie głosu na niego zamiast na faktycznego kandydata KKW (…) – D. M., który zgodnie z art. 267 in principio k.wyb. był umieszczony w kolejności alfabetycznej za kandydaturą D. K. Dalej wnoszący protest wskazał, że w oparciu o oddane głosy ustalono następnie wynik głosowania, w którym D. T. uzyskała 71.752 głosy, H. M. uzyskał 52.117 głosów (tj. o 19.635 głosów mniej), gdy tymczasem D. K. uzyskał 36.952 głosy, z których całość lub część mogła być głosami oddanymi z intencją ich oddania na kandydata KKW (…) H. M., co mogło doprowadzić do zmiany wyniku wyborów w tymże okręgu w ten sposób, że zamiast D. T. mógł zostać wybrany H. M.  3 Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej w odpowiedzi na protest z dnia 4 listopada 2019 r. wyraził opinię, iż zarzuty protestu są bezzasadne. Wyjaśnił przy tym, że PKW nie miała podstaw prawnych, aby odmówić przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu KKW (…), którego nazwa spełniała warunki Kodeksu wyborczego, tj. odróżniała się od nazw pozostałych komitetów. W odpowiedzi na protest z dnia 4 listopada 2019 r. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej w K. odmówił przedstawienia swojego stanowiska w sprawie wskazując, iż nie jest organem właściwym do jego zajęcia, albowiem OKW w K. nie jest organem rozpatrującym wniosek o przyjęcie zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, w związku z czym nie ma wiedzy odnośnie przebiegu tego procesu. Prokurator Generalny w odpowiedzi na protest z dnia 5 listopada 2019 r. wyraził pogląd, iż wniesiony protest należy pozostawić bez dalszego biegu. W ocenie Prokuratora Generalnego, formułując zarzuty M. M. nie sprostał temu zadaniu, bowiem w żaden sposób nie przedstawił ani nie wskazał jakichkolwiek dowodów na wpływ zarzucanego przez niego uchybienia na przebieg głosowania i wynik wyborów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Protest wyborczy M. M. należało pozostawić bez dalszego biegu. Prawo wniesienia protestu przeciwko ważności wyborów parlamentarnych posiada swoje konstytucyjne korzenie. Zgodnie z art. 101 ust. 2 Ustawy Zasadniczej wyborcy przysługuje prawo do zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyborów na zasadach określonych w ustawie. Zasady ogólne wnoszenia protestów wyborczych oraz szczególne dotyczące wnoszenia protestu przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu określa ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. 2019, poz. 684; dalej: k.wyb.). Stosownie do art. 82 § 1 k. wyb. przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu: dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na przebieg głosowania,  4 ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów (pkt 1) lub naruszenia przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów (pkt 2). Stosownie do § 2 przytoczonego przepisu, protest przeciwko ważności wyborów z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, o którym mowa w § 1, lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów kodeksu dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania. Ponadto zgodnie z § 3 art. 82 k.wyb. protest przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi posła, senatora, posła do Parlamentu Europejskiego, radnego lub wójta może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego. Stosownie do art. 241 § 1 zd. 1. k.wyb. protest przeciwko ważności wyborów do Sejmu wnosi się na piśmie do Sądu Najwyższego w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez Państwową Komisję Wyborczą w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei jak stanowi § 3 przytoczonego przepisu, wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Biorąc pod uwagę powyższe przepisy stwierdzić należy, iż przedmiotem protestu wyborczego jest ważność wyborów lub wyboru określonej osoby, a podstawę zakwestionowania tej ważności stanowią czyny przestępcze i delikty wyborcze rzutujące na przebieg głosowania, ustalanie jego wyników lub ustalanie wyników samych wyborów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 października 2011 r., III SW 15/11; z 24 czerwca 2019 r., I NSW 16/19). Ergo, obowiązkiem wnoszącego protest wyborczy zgodnie z przepisami Kodeksu wyborczego jest sformułowanie w nim zarzutów dotyczących naruszenia unormowań zawartych w tymże kodeksie, albo dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom – mających wpływ na wynik wyborów, jak też przedstawienie lub wskazanie dowodów uzasadniających te zarzuty (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2014 r., III SW 8/14; z 24 czerwca 2019 r., I NSW 16/19).  5 Nie ulega wątpliwości, że Sąd Najwyższy rozpoznaje protesty wyborcze w granicach podniesionych zarzutów. Dlatego też, zarzuty muszą konkretnie i jasno wskazywać naruszenia przepisów prawa wyborczego, o których wiadomo wnoszącemu protest. Jak wskazuje się w orzecznictwie, do spełnienia tego wymagania nie wystarczy podanie przepisu, który w ocenie protestującego został naruszony, lecz konieczne jest również opisanie konkretnych okoliczności, w jakich doszło do jego naruszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2019 r, I NSW 103/19). Zarzuty abstrakcyjne, wskazujące na hipotetyczną, potencjalną możliwość naruszenia przepisów prawa wyborczego nie odpowiadają wymogom Kodeksu wyborczego i są niedopuszczalne (postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 lipca 2019 r., I NSW 39/19; z 30 października 2019 r., I NSW 117/19). Podkreślić także trzeba, że każdy zarzut powinien zostać poparty dowodem albo co najmniej wskazaniem dowodu, wraz z przytoczeniem okoliczności na jakie dowód ma zostać przeprowadzony. Zgodnie z art. 243 § 1 Kodeksu wyborczego Sąd Najwyższy pozostawia bez dalszego biegu protest wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający warunków określonych w art. 241 k.wyb. Sankcja wynikająca z przytoczonego przepisu w postaci pozostawienia protestu bez dalszego biegu dotyczy m.in. sytuacji, gdy protest nie spełnia wymagań formalnych stanowiących konstrukcyjne elementy protestu, określonych w art. 241 § 3 k.wyb., to jest, gdy protestujący nie sformułuje zarzutów oraz nie przedstawi lub nie wskaże dowodów, na których opiera swoje zarzuty. Przepisy art. 241 § 1 i 3 k.wyb. oraz 243 § 1 k.wyb. skodyfikowane zostały w dziale III Kodeksu wyborczego – Wybory do Sejmu – i na mocy odesłania znajdującego się w art. 258 k.wyb. zastosowanie znajdą w sprawach z protestów wyborczych dotyczących wyborów do Senatu. Stosownie bowiem do art. 258 k.wyb. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale – dział IV Wybory do Senatu – stosuje się odpowiednio przepisy działu III kodeksu. Sąd Najwyższy oceniając w świetle przytoczonych przepisów i poczynionych rozważań protest M. M. przeciwko ważności wyborów stwierdza, iż jego autor w zasadniczej kwestii nie wskazuje dowodów na ich poparcie, czyniąc protest  6 wadliwym formalnie, co stanowi wystarczającą przesłankę do pozostawienia protestu bez dalszego biegu. W przedmiotowej sprawie skarżący wnosząc protest przeciwko ważności wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w okręgu wyborczym nr (…) i wyborowi D. T. na senatora z tego okręgu zarzucił naruszenie przepisów kodeksu wyborczego tj. art. 92 § 6 k.wyb., 263 § 2 k.wyb. i 97 § 2 k.wyb., sprowadzające się do przyjęcia przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia pełnomocnika Komitetu Wyborczego Wyborców (…) o utworzeniu tegoż komitetu, pomimo wcześniejszego przyjęcia przez PKW zawiadomienia pełnomocnika Koalicyjnego Komitetu Wyborczego (…) o utworzeniu tego komitetu, co zdaniem wnoszącego protest mogło wprowadzić wyborców w błąd co do komitetu, z którego startował kandydat na senatora D. K., z powodu niedostatecznej zdolności odróżniającej nazwy wymienionych komitetów, oraz brak wezwania przez PKW pełnomocnika KWW (…) do usunięcia wady nazwy i skrótu tego komitetu w taki sposób, aby nazwa i skrót zgłaszanego przez pełnomocnika komitetu wyborczego posiadał wystarczającą zdolność odróżniającą. Jakkolwiek wnoszący protest udowodnił, że dniu 12 sierpnia 2019 r. Państwowa Komisja Wyborcza przyjęła bez zastrzeżeń zawiadomienie o utworzeniu, w celu zgłaszania kandydatów na posłów i kandydatów na senatorów KKW (…) oraz przyjęciu jego nazwy jako „Koalicyjny Komitet Wyborczy (…)” oraz skrótu „KKW (…)”, a także, że w dniu 26 sierpnia 2019 r. PKW przyjęła bez zastrzeżeń zawiadomienie o utworzeniu w celu zgłaszania kandydatów na senatorów KWW (…) oraz przyjęciu jego nazwy jako „Komitet Wyborczy Wyborców (…)” oraz skrótu „KWW (…)”, tak M. M. nie udowodnił swoich twierdzeń – stanowiących immanentną i zasadniczą część protestu wyborczego oraz zgłoszonych zarzutów, a mianowicie, że opisane powyżej działanie Państwowej Komisji Wyborczej osadzone w ramach zakreślonych przez wnoszącego protest podstaw prawnych zarzutów miało wpływ na wynik wyborów w okręgu nr (…) i wyborowi D. T. na senatora. Autor protestu jedynie hipotetycznie dostrzega, iż wskazane przez niego naruszenia k.wyb. mogły wprowadzać wyborców w błąd poprzez spowodowanie wrażenia, że D. K. jest kandydatem zgłoszonym przez KKW (…) (a nie kandydatem KWW (…)) i oddanie głosu na niego zamiast na  7 faktycznego kandydata KKW (…) – D. M. Na tę okoliczność, jednakże żadnych dowodów wnoszący protest nie przedstawia oraz nie formułuje. Z tego też względu protest wyborczy wniesiony przez M. M. nie spełnia wymagań formalnych, o których mowa w art. 241 § 3 k.wyb., w związku z czym podlegał pozostawieniu bez dalszego biegu. Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy zważył, że wnoszący protest stara się poddać kontroli decyzję PKW o przyjęciu bez zastrzeżeń zawiadomienia KWW (…) o utworzeniu w celu zgłaszania kandydatów na senatorów. W ocenie Sądu Najwyższego nie ulega jednak wątpliwości, że pomimo wspólnych cech nazw komitetów wyborczych powołanych i stanowiących przedmiot niniejszego protestu, w oczach „przeciętnego wyborcy”, różnią się one od siebie w dostatecznym stopniu. Nieuprawnionym zachowaniem jest zarzucanie wyborcom nierozważności podczas głosowania, poprzez oddawanie swojego głosu w oparciu o nazwę komitetu wyborczego, podczas gdy, zdaniem Sądu Najwyższego, wybory do Senatu mają charakter spersonalizowany, a „przeciętny wyborca” oddając swój głos w jednomandatowych wyborach do Senatu na pojedynczej karcie do głosowania w pierwszej kolejności pod uwagę bierze imię i nazwisko kandydata, na którego oddać chce swój głos. Zauważyć jednak przy tym należy, że przepisy Kodeksu wyborczego dopuszczają zaskarżenie jedynie negatywnej decyzji – o odmowie przyjęcia przez Państwową Komisję Wyborczą zawiadomienia pełnomocnika komitetu wyborczego o jego utworzeniu, której możliwą podstawą może być niedostatecznie odróżniająca się nazwa komitetu od pozostałych. W tej sytuacji wymaga rozważenia przez ustawodawcę kwestia dopuszczenia do zaskarżenia przez pozostałych pełnomocników wyborczych lub przyszłych wyborców, także postanowienia pozytywnego – skoro rozstrzygnięcia PKW w przedmiocie przyjęcia lub też nie zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego podawane są do publicznej wiadomości i – jak twierdzi wnoszący protest – mogą mieć wpływ na wynik wyborów. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1 k.wyb. w zw. z art. 258 k.wyb., pozostawiając protest M. M. bez dalszego biegu. 8