I Ns 58/24

<p>Sygn. akt I Ns 58/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> Dnia 29 października 2024 r.</p> <p>Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak</p> <p>Protokolant st. sek. sąd. <span class="anon-block">W. W.</span> </p> <p>po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. w Ciechanowie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">M. K.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">J. K. (1)</span> i Skarbu Państwa – Starosty <span class="anon-block"> (...)</span> </p> <p>o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie I Ns 290/84</p> <p>postanawia:</p> <p>1.  wniosek oddalić;</p> <p>2.  pozostawić wnioskodawczynię i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania związanych z ich udziałem w sprawie.</p> <p>Sygn. akt I Ns 58/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wnioskodawczyni <span class="anon-block">M. K.</span> złożyła wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 i stwierdzenie, że spadek po <span class="anon-block">K. K.</span> zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. w <span class="anon-block">C.</span>, ostatnio stale zamieszkałym w <span class="anon-block">S.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span>, nabył na podstawie ustawy syn <span class="anon-block">J. K. (2)</span> w całości.</p> <p>Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">J. K. (1)</span> przyłączyła się do wniosku.</p> <p>Uczestnik postępowania Skarb Państwa – Starosta <span class="anon-block"> (...)</span> wnosił o oddalenie wniosku.</p> <p>Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</p> <p>Sąd Rejonowy w Ciechanowie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 1979 r. wydanym w sprawie I Ns 659/79, stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">K. K.</span>, zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. w <span class="anon-block">C.</span>, na podstawie ustawy nabyła w całości matka <span class="anon-block">H. K.</span>, z tym, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone we wsi <span class="anon-block">S.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span>, na podstawie ustawy nabyła w całości matka <span class="anon-block">H. K.</span>.</p> <p>Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 listopada 1984 r. wydanym w sprawie I Ns 290/84 z wniosku <span class="anon-block">J. K. (2)</span> Sąd Rejonowy w Ciechanowie uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 8 czerwca 1979 r. w sprawie I Ns 659/79 z wniosku <span class="anon-block">H. K.</span> o stwierdzenie praw do spadku po <span class="anon-block">K. K.</span> i stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">K. K.</span> zmarłym dnia 7 kwietnia 1979 r. w <span class="anon-block">C.</span>, ostatnio stel zamieszkałym w <span class="anon-block">S.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span> na podstawie ustawy nabył w całości syn <span class="anon-block">J. K. (2)</span>, z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne płożone we wsi <span class="anon-block">S.</span> na podstawie ustawy nabył w całości Skarb Państwa z obowiązkiem spłaty odpowiadającej wartości gospodarstwa rolnego – po odliczeniu długów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego na rzecz matki <span class="anon-block">H. K.</span> ( akta I Ns 290/84 ).</p> <p> <span class="anon-block">J. K. (2)</span> zmarł dnia 29 marca 2015 r. Spadek po nin nabyły wprost żona <span class="anon-block">J. K. (1)</span> i córka <span class="anon-block">M. K.</span> po ½ ( części ( akt poświadczenia dziedziczenia k. 9 - 12 ).</p> <p>Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt sprawy I Ns 290/84 tut. Sądu oraz aktu poświadczenia dziedziczenia po <span class="anon-block">J. K. (2)</span>.</p> <p>Sąd zważył, co następuje:</p> <p>Stosownie do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 679;art. 679 § 1)">art. 679 § 1 kpc</a>,<em> <!-- --> dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność</em>. ( § 2 )<em> <!-- --> Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. </em>( § 3 ) <em> <!-- -->W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.</em> </p> <p>W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przyznanie spadkowego gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w zakwestionowanym postanowieniu Sadu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanym w sprawie I Ns 290/84 na podstawie niekonstytucyjnych przepisów w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych, co wynika wprost z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. wydanego w sprawie P 4/99.</p> <p>Jak ustalono, <span class="anon-block">J. K. (2)</span> był wnioskodawcą w sprawie I Ns 290/84. <span class="anon-block">J. K. (2)</span> zmarł dnia 29 marca 2015 r., a zatem po wejściu w życie wskazanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, obowiązującego od dnia 14 lutego 2001 r. ( orzeczenie opublikowane Dz. U. z 2001 r. nr 11 poz. 91 ).</p> <p>Z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 wynika, że podstawę prawną orzeczenia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego wchodzącego w skład spadku po <span class="anon-block">K. K.</span> przez Skarb Państwa stanowił przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063;art. 1063 § 2)">art. 1063 § 2 kc.</a> </p> <p>W powołanym powyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m. in., że:</p> <p>1.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1059)">Art. 1059 kodeksu cywilnego</a> w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">ustawę – Kodeks cywilny</a> jest zgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 1;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust.1 i 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 31;art. 31 ust. 3)">art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a> w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych przed dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw, oraz jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 1;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 1 i 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 31;art. 31 ust. 3)">art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a> w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od tego dnia; a także jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 32;art. 32 ust. 1;art. 32 ust. 2;art. 64;art. 64 ust. 3)">art. 32 ust.1 i 2 i art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>;</p> <p>2.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">Art. 1063 kodeksu cywilnego</a> w brzmieniu ogłoszonym 18 maja 1964 r. ( Dz. U. Nr 16 poz. 93 ) i zmienionym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">ustawę – Kodeks cywilny</a> ( Dz. U. nr 27 poz. 252 ) jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 21;art. 21 ust. 1;art. 21 ust. 2;art. 64;art. 64 ust. 1;art. 64 ust. 3)">art. 21 ust.1 i 2 oraz art. 64 ust. 1 i 3</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 31;art. 31 ust. 3)">art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej</a>.</p> <p>Wyrok ten ma istotne znaczenie dla stosowania i wykładni przepisów regulujących dziedziczenie gospodarstw rolnych, przy czym Trybunał jednoznacznie określił w nim jakie skutki wynikają z takiego rozstrzygnięcia, w szczególności co do spadków otwartych przed ogłoszeniem tego wyroku. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1059;art. 1060;art. 1062;art. 1064;art. 1087)">artykułów 1059, 1060, 1062, 1064 i 1087 kc</a> odnosi się tylko do spraw spadkowych dotyczących spadków otwartych po dniu ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw jako po dniu jego wejścia w życie ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 190;art. 190 ust. 3)">art. 190 ust. 3 Konstytucji</a> ). Odmienne natomiast wnioski Trybunał Konstytucyjny wyprowadził jedynie co do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">art. 1063 kc</a> w brzemieniu obowiązującym do 6 kwietnia 1982 r. i przewidującym dziedziczenie gospodarstw rolnych przez Skarb Państwa, oceniając, że sprzeczność takiego rozwiązania z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> jest w tym przypadku tak widoczna i jednoznaczna, że uzasadnia to spowodowanie utraty mocy obowiązującej tego przepisu w pełnym zakresie.</p> <p> <strong> <!-- -->Mocą zatem wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Skarb Państwa utracił status spadkobiercy ustawowego gospodarstwa rolnego w stosunku do spadków otwartych przed dniem 6 kwietnia 1982 r., o ile nie doszło do stwierdzenia praw do spadku, chyba że Skarb Państwa dziedziczyłby na podstawie powszechnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460600328" title="Dekret z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328 ()">prawa spadkowego</a>.</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Obecne brzmienie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">art. 1063 kc</a>: <em> <!-- -->Jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych</em>, wynika ze zmiany wprowadzonej przez przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U.82.11.81) z dniem 6 kwietnia 1982 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> W związku z wyeliminowaniem Skarbu Państwa jako spadkobiercy ustawowego gospodarstwa rolnego i wejściem w życie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">art. 1063 kc</a> w jego obecnym brzmieniu, powołanym powyżej, w ustawie nowelizującej z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">ustawy – Kodeks cywilny</a>, w art. 15 tejże ustawy, przewidziane zostały roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. Osoba, która dziedziczyłaby po spadkodawcy gospodarstwo rolne, które przed dniem 6 kwietnia 1982 r. odziedziczył z ustawy Skarb Państwa ze względu na brak spadkobierców odpowiadających przesłankom dziedziczenia gospodarstwa rolnego, może żądać, aby Skarb Państwa przeniósł na nią nieodpłatnie własność nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Przeniesienie własności następuje za zwrotem poniesionych nakładów. Artykuł ten przewiduje zatem możliwość odzyskania nieruchomości ( ewentualnie uzyskania odszkodowania ) wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, które przed dniem 6 kwietnia 1982 r. odziedziczył z ustawy Skarb Państwa na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">art. 1063 kc</a> w brzmieniu obowiązującym przed tą datą.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->W ocenie Sądu, wbrew przekonaniu zatem wnioskodawczyni <span class="anon-block">M. K.</span>, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, a w szczególności do uchylenia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 7 listopada 1984 r. wydanego w sprawie I Ns 290/84 w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego i ponownego orzekania w tym zakresie.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Jak wskazano powyżej, powołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. wydanego w sprawie P 4/99 w zakresie w jakim dotyczy stwierdzenia niezgodności przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1063)">art. 1063 kc</a> w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 kwietnia 1982 r. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej</a> odnosi się do sytuacji, w których nie zapadło dotychczas orzeczenie w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa w trybie tego przepisu. W przypadku, gdy orzeczenie już zapadło i jest prawomocne, jak w sprawie I Ns 290/84, osoba, która dziedziczyłaby gospodarstwo rolne, bądź jej spadkobierca, ma roszczenie w stosunku do Skarbu Państwa stosownie do art. 15 ustawy z dnia 2 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Nie zachodzą natomiast w sprawie okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wynikającego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 679)">art. 679 kpc</a>; nie ma bowiem znaczenia, że wskutek zmiany stanu prawnego, wynikającego z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzekania w tej samej sprawie tj. o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">K. K.</span> w zakresie dziedziczenia gospodarstwa rolnego, po wejściu w życie wskazanego orzeczenia Trybunału, orzeczenie niewątpliwie miałoby inną treść.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Dodatkowo wskazać należy, że skoro wnioskodawczyni jako podstawę wniosku o zmianę postanowienia wskazuje treść powołanego powyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, to uznać należy, że termin do wystąpienia z wnioskiem na tej podstawie powinien rozpocząć się z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. z dniem 14 lutego 2001 r. Legitymowanym więc do wystąpienia z wnioskiem był ojciec wnioskodawczyni <span class="anon-block">J. K. (2)</span>, który zmarł dopiero w 2015 r. Skoro był wnioskodawcą w sprawie I Ns 290/84 Sądu Rejonowego w Ciechanowie, to z wnioskiem powinien wystąpić w terminie roku od wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 679;art. 679 § 1)">art. 679 § 1 <em> <!-- -->in fine</em> kpc</a> ).</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->W związku z powyższym Sad orzekł jak w sentencji postanowienia.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 kpc</a>. </strong> </p> </div>