I Ns 200/24

<p>Sygn. akt I Ns 200/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 28 listopada 2024 r.</p> <p>Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak</p> <p>Protokolant sądowy Andżelika Raczkowska</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2024 r. w <span class="anon-block">C.</span> </p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">J. K.</span> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> </p> <p>I stwierdza, że spadek po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> s. <span class="anon-block">A.</span> i <span class="anon-block">J.</span> z d. <span class="anon-block">S.</span>, <span class="anon-block">PESEL (...)</span>, zmarłym w dniu 26 lutego 2014 r. w <span class="anon-block">C.</span>, ostatnio stale zamieszkałym w <span class="anon-block">N.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span>, na podstawie ustawy nabyli wprost żona <span class="anon-block">I. K.</span> z d. <span class="anon-block">D.</span> (córka <span class="anon-block">J.</span> i <span class="anon-block">P.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">N.</span>) w ¼ ( jednej czwartej ) części oraz dzieci <span class="anon-block">J. K.</span> (syn <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">I. J.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">C.</span>), <span class="anon-block">R. L.</span> (córka <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">I. J.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">C.</span>), <span class="anon-block">P. K.</span> (syn <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">I. J.</span> <span class="anon-block">ur.(...)</span> w <span class="anon-block">P.</span>), <span class="anon-block">A. K.</span> (syn <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">I. J.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">C.</span>) i <span class="anon-block">R. K. (2)</span> (syn <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">I. J.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">C.</span>) po 3/20 ( trzy dwudzieste ) części;</p> <p>II pozostawia wnioskodawcę i uczestników postępowania przy poniesionych kosztach postępowania związanych z ich udziałem w sprawie.</p> <p>sędzia Lidia Grzelak</p> <p>Sygn. akt I Ns 200/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">J. K.</span> złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Ciechanowie o stwierdzenie, że spadek po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> zmarłym dnia 26 lutego 2014 r. w <span class="anon-block">C.</span> na podstawie ustawy nabyła żona <span class="anon-block">I. K.</span> w ¼ części oraz zstępni <span class="anon-block">J. K.</span>, <span class="anon-block">R. L.</span>, <span class="anon-block">P. K.</span>, <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">R. K. (2)</span> po 3/20 części. W związku z przedstawieniem w toku postępowania testamentu holograficznego z dnia 10 września 2013 r. wnioskodawca pozostawił podstawę dziedziczenia do uznania sądu.</p> <p>Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">I. K.</span> wnosiła o stwierdzenie, że nabyła spadek po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> na podstawie wskazanego powyżej testamentu.</p> <p>Uczestnicy postępowania <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">R. L.</span> przyłączyli się do wniosku uczestniczki postępowania <span class="anon-block">I. K.</span>.</p> <p>Uczestnicy postępowania <span class="anon-block">P. K.</span> i <span class="anon-block">R. K. (2)</span> nie zajęli stanowiska w sprawie.</p> <p>Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</p> <p> <span class="anon-block">R. K. (1)</span> zmarł dnia 26 lutego 2014 w <span class="anon-block">C.</span>. Ostatnio stale zamieszkiwał w <span class="anon-block">N.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span>. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim z <span class="anon-block">I. K.</span> z d. <span class="anon-block">D.</span>. <span class="anon-block">R. K. (1)</span> miał pięcioro dzieci: córkę <span class="anon-block">R. L.</span> oraz czterech synów: <span class="anon-block">J. K.</span>, <span class="anon-block">P. K.</span>, <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">R. K. (2)</span>. Nie miał innych dzieci, w tym pozamałżeńskich, przysposobionych lub zmarłych przed jego śmiercią ( bezsporne ).</p> <p>Nikt nie zrzekł się dziedziczenia po <span class="anon-block">R. K. (1)</span>, nie odrzucił spadku, ani nie został uznany za niegodnego dziedziczenia ( bezsporne ).</p> <p>W dniu 10 września 2013 r. <span class="anon-block">R. K. (1)</span> sporządził testament własnoręczny, w którym do dziedziczenia powołał żonę <span class="anon-block">I. K.</span>, precyzując, że zapisuje jej ziemię orną w czterech działkach. Testament został otwarty i ogłoszony w dniu 19 października 2024 r. w Sądzie Rejonowym w Ciechanowie w sprawie I Ns 200/24 ( testament holograficzny k. 58, protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu k. 59 ).</p> <p> <span class="anon-block">R. K. (1)</span> i <span class="anon-block">I. K.</span> byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego w <span class="anon-block">N.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span> na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej. W skład gospodarstwa rolnego wchodziły trzy nieruchomości, dla których Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste:</p> <p>- <span class="anon-block">KW (...)</span>, nieruchomość stanowi <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> o powierzchni 0,1836 ha;</p> <p>- <span class="anon-block">KW (...)</span>, nieruchomość składa się z czterech <span class="anon-block">działek nr (...)</span> o łącznej powierzchni 3,54236 ha;</p> <p>- <span class="anon-block">KW (...)</span>, nieruchomość stanowi <span class="anon-block">działkę nr (...)</span> o powierzchni 1,8917 ha ( działka siedliskowa – budynki gospodarcze ) ( odpisy z ksiąg wieczystych k. 45 – 55, oświadczenie uczestników postępowania k. 61 ).</p> <p>Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, w tym aktów stanu cywilnego w zakresie ustalenia pokrewieństwa stron ze spadkodawcą, testamentu oraz protokołu jego otwarcia i ogłoszenia, jak również zapewnienia spadkowe i zeznań złożonych przez uczestników postępowania <span class="anon-block">I. K.</span> ( k. 60 – 61 ), <span class="anon-block">A. K.</span> ( k. 61 ) oraz <span class="anon-block">R. L.</span> ( k. 61 ).</p> <p>Powyższe dowody są w pełni wiarygodne. Podkreślić należy, że żadna ze stron nie kwestionowała ważności testamentu <span class="anon-block">R. K. (1)</span> sporządzonego w formie testamentu holograficznego. Problem w niniejszej sprawie dotyczy kwestii wykładni tego testamentu.</p> <p>Sąd zważył, co następuje:</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 926)">art. 926 kodeksu cywilnego</a> powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 926 § 1)">§ 1</a> ). Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 926 § 2)">§ 2</a> ).</p> <p>Orzekając w zakresie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> Sąd miał nadto na uwadze, że rozporządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 941)">art. 941 kc</a> ).</p> <p>Testament własnoręczny ( holograficzny ) to najprostsza forma testamentu ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 949;art. 949 § 1)">art. 949 § 1 kc</a> ). Wymagania ustawowe ograniczone są do: własnoręcznego spisania treści testamentu, podpisania sporządzonego pisma i – w zasadzie - opatrzenie go datą. Wymaganie spisania testamentu w całości przez testatora pismem ręcznym ma charakter <em> <!-- -->ad solemnitatem</em>, podobnie jak inne wymagania formalne testamentu. Konieczność własnoręcznego spisania całego testamentu ma na celu umożliwienie testatorowi swobodnego rozporządzenia swym majątkiem na wypadek śmierci oraz zapewnienie autentyczności testamentu.</p> <p>Własnoręczność sporządzenia testamentu oraz jego podpisania przez spadkodawcę <span class="anon-block">R. K. (1)</span> nie była sporna pomiędzy stronami postępowania. Strony były zgodne co do faktu sporządzenia testamentu własnoręcznego przez spadkodawcę w dniu 10 września 2013 r.</p> <p>Kwestią problematyczną pomiędzy stronami była skuteczność tego testamentu w zakresie powołania spadkobiercy jakim jest żona spadkodawcy <span class="anon-block">I. K.</span>.</p> <p>Sąd orzekający w niniejszej sprawie ustalił, że testament własnoręczny z dnia 10 września 2013 r. sporządzony przez spadkodawcę <span class="anon-block">R. K. (1)</span> nie wywołuje skutków prawnych.</p> <p>Jak wskazano powyżej, brak jest podstaw do dokonania ustalenia nieważności testamentu <span class="anon-block">R. K. (1)</span> z dnia 10 września 2013 r.</p> <p>Jak wskazano powyżej, zasadnicza treść testamentu <span class="anon-block">R. K. (1)</span> polega na tym, że spadkodawca do dziedziczenia powołał swoją żonę <span class="anon-block">I. K.</span> precyzując w testamencie, że jest to majątek trwały w postaci ziemi ornej ( cztery działki ). Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">I. K.</span> wskazała natomiast, że spadkodawca, w jej ocenie zapisał jej działkę o powierzchni 1,89 ha tj. jedną działkę zabudowaną, na której znajdują się zabudowania wyłącznie gospodarcze.</p> <p>Jak wskazano powyżej, gospodarstwo rolne położne w <span class="anon-block">N.</span> gmina <span class="anon-block">G.</span> wchodziło w skład majątku wspólnego małż. <span class="anon-block">K.</span>. Składał się z sześciu działek geodezyjnych, wchodzących w skład trzech nieruchomości, co wynika wprost z przedłożonych odpisów z ksiąg wieczystych. Działki mają charakter rolny; zabudowania gospodarcze znajdują się wyłącznie na <span class="anon-block">działce nr (...)</span>. W tym kontekście brak jest możliwości ustalenia jaka była w istocie wola spadkodawcy: czy zapisy testamentu dotyczyły powołania do spadku w zakresie tej nieruchomości, w skład której wchodzą cztery działki czy też jakiś innych, skoro wszystkie stanowią ziemię orną. Uczestniczka postępowania <span class="anon-block">I. K.</span> wskazywała, że mąż miał zapisać jej <span class="anon-block">działkę oznaczoną nr (...)</span>, co w żaden sposób nie odnosi się do kwestii ilości działek wskazanych w testamencie. Nie złożyła również żadnych wniosków dowodowych mogących mieć wpływ na kwestię wykładni testamentu z dnia 10 września 2013 r. Wskazane okoliczności nie pozwalają zatem, zdaniem Sądu, na ocenę czy spadkodawca <span class="anon-block">R. K. (1)</span> powołał do spadku swoją zonę w istocie w całości czy też uczynił ją jedynie zapisobiorcą. Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 961)">art. 961 kc</a>, jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów. Dla oceny tego faktu należałoby w pierwszej kolejności ustalić, które konkretnie działki zapisał spadkodawca w testamencie, a następnie, dokonując wartościowego porównania tych działek i całego spadku ocenić, czy wskazane w testamencie działki wyczerpują prawie cały spadek.</p> <p>Niewątpliwie, reguły interpretacyjne w zakresie wykładni testamentu nakazują, tak tłumaczyć testament, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 948;art. 948 § 1;art. 948 § 2)">art. 948 § 1 i 2 kc</a> ). Kwestia wykładni testamentu była przedmiotem licznych orzeczeń Sądu Najwyższego. W postanowieniu z dnia 17 listopada 2023 r. wydanym w sprawie II CSKP 906/22 Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładając testament należy stosować wykładnię subiektywno - indywidualną, która decydujące znaczenie przypisuje sposobowi rozumienia oświadczenia woli przez samego testatora. Trudności z wykładnią testamentu w żadnym wypadku nie stanowią podstawy do stwierdzenia jego nieważności ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 1)">art. 945 § 1 kc</a> ). Sąd dokonując wykładni testamentu powinien uwzględnić zarówno treść dokonanych rozporządzeń, jak i okoliczności zewnętrzne w stosunku do testamentu, o ile mogą być pomocne do ustalenia rzeczywistej woli spadkodawcy wyrażonej w testamencie, w tym właściwości samego spadkodawcy z uwzględnieniem jego świadomości prawnej, jego motywy, zachowanie, wypowiedzi co do testamentu. Tak przeprowadzona wykładnia nie może jednak prowadzić do niedopuszczalnego uzupełnienia testamentu o treści, których on nie zawiera ewentualnie wprowadzenia zmian lub modyfikacji rozporządzenia ostatniej woli. Zakres wykładni podlega ograniczeniu jej przedmiotem, którym jest oświadczenie woli spadkodawcy zawarte w testamencie, a nie jego zamysłów w nim nie zmaterializowanych. Zakres wykładni testamentu ogranicza się do oświadczenia woli spadkodawcy zawartego w testamencie, a nie jego zamysłów w nim nie zmaterializowanych. Pogląd ten stanowi kontynuację linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, który wskazywał wielokrotnie, że w sytuacji gdy sformułowania testamentu są nieprecyzyjne, konieczna jest jego interpretacja w sposób prowadzący do jak najpełniejszego ustalenia i urzeczywistnienia woli zmarłego ( <em> <!-- -->interpretatio in favorem testamenti</em> ). Celowi temu służyć mogą wszelkie - pozostające w związku z treścią testamentu okoliczności - które pozwolą na usunięcie niejasności zawartych w treści testamentu, o ile nie prowadzą one do uzupełnienia lub modyfikacji woli testatora. Przedmiotem wykładni testamentu może być tylko tłumaczenie (wyjaśnienie) treści istniejącego tekstu testamentu, natomiast co do tego, czego tekst testamentu w ogóle nie zawiera, wykładnia testamentu nie wchodzi w rachubę, nie istnieje bowiem przedmiot wykładni ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2021 r. w sprawie I CSK 371/21, postanowienie Sądu najwyższego z dnia 13 maja 2021 r. w sprawie III CSKP 77/21, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2020 r. w sprawie IV CSK 125/20 ).</p> <p>Powyższe rozważania, prowadzą – w ocenie Sądu – do przyjęcia, że brak jest możliwości ustalenia jaka była wola spadkodawcy: czy powołał swoją żonę do dziedziczenia jako spadkobiercę do całości spadku czy też jedynie uczynił ją zapisobiercą.</p> <p>W związku z powyższym, Sąd dokonał ustalenia porządku dziedziczenia na podstawie ustawy. Sąd stwierdził zatem, że spadek po <span class="anon-block">R. K. (1)</span> na podstawie ustawy nabyli żona <span class="anon-block">I. K.</span> w 1/4 części oraz zstępni: córka <span class="anon-block">R. L.</span> i synowie <span class="anon-block">J. K.</span>, <span class="anon-block">P. K.</span>, <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">R. K. (2)</span> po 3/20 części. Zgodnie bowiem z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 931;art. 931 § 1)">art. 931 § 1 kc</a> w pierwszej kolejności powołane do spadku są dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.</p> <p> O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 kpc</a>.</p> </div>