II AKa 201/13

<p>Sygn. akt <strong> <!-- -->II AKa 201/13</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 listopada 2013 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="175"/> <col width="442"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Janusz Jaromin</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Bogumiła Metecka-Draus</p> <p>SO del. do SA Małgorzata Puczko (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st. sekr. sądowy Jorella Atraszkiewicz</p> </td> </tr> </table> <p>przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Barbary Rzuchowskiej</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">J. S.</span> </strong> </p> <p>o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie</p> <p>z powodu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim</p> <p>z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II Ko 408/13</p> <p>I.  zmienia wyrok w zaskarżonej części w ten sposób, że podwyższa zasądzone na rzecz <span class="anon-block">J. S.</span> zadośćuczynienie do kwoty 20 000 (dwudziestu tysięcy) złotych;</p> <p>II.  koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.</p> <p> <em> <!-- --> Małgorzata Puczko Janusz Jaromin Bogumiła Metecka-Draus </em> </p> <p>Sygn. akt II AKa 201/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Pełnomocnik <span class="anon-block">J. S.</span> wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy 3 500 złotych tytułem odszkodowania i 50 000 złotych tytułem zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania w okresie od 16 lutego 2007r. do dnia 26 lutego 2007r. w sprawie VDs32/04 Prokuratury Okręgowej w Szczecinie.</p> <p>Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 9 września 2013r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz <span class="anon-block">J. S.</span> 3500 złotych tytułem odszkodowania i 10 000 złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku. W pozostałym zakresie wniosek oddalił.</p> <p>Wyrok zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy w części dotyczącej wysokości zadośćuczynienia.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 1)">art. 438 pkt 1 kpk</a> pełnomocnik zarzucił wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552§4 kpk</a> poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że przyznana przez Sąd Okręgowy w Gorzowie kwota 10 000zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest sumą odpowiednią w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji kiedy zasądzona kwota jest rażąco niska i dalece nieodzwierciedlająca stopnia pokrzywdzenia wnioskodawcy oraz utraty przez <span class="anon-block">J. S.</span> dobrego imienia wskutek zastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania i konsekwencji z tego faktu wynikających, w sytuacji kiedy jest to jeden z najistotniejszych czynników, na którym wnioskodawca opiera swoje roszczenie, który stanowi nadto element składowy pojęcia krzywdzenia we wskazanym przepisie.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 427;art. 427 § 2)">art. 427§ 2 kpk</a> skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i podwyższenie zasądzonego zadośćuczynienia do kwoty żądanej przez wnioskodawcę.</p> <p>Sąd zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się częściowo zasadna w zakresie podniesionego zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, którego implikacją było zaniżenie wysokości zasądzonego zadośćuczynienia.</p> <p>Należy zauważyć, że odszkodowanie sensu largo, przysługujące na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552§4kpk</a> wychodzi poza obowiązek naprawienia szkody materialnej, ma ono bowiem wyrównać poniesione straty majątkowe, ale także zrekompensować szkody niemajątkowe. Szkoda niemajątkowa łączy się z krzywdą w sferze doznań psychicznych oczywiście niesłusznie tymczasowo aresztowanego, może wyrażać się w uczuciu poniżenia, utracie dobrego imienia, w cierpieniach fizycznych i psychicznych podczas odbywania tymczasowego aresztowania (vide S. Stachowiak: Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">Kodeksie postępowania karnego</a>, Prokuratura i Prawo 1990r. Nr 1). Stąd , skoro zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie ma w efekcie zrekompensować krzywdy moralne i fizyczne wiążące się z naruszeniem przez Państwo jednego z podstawowych praw człowieka- prawa do wolności, to nie może mieć ono charakteru symbolicznego.</p> <p>Trzeba zauważyć, że w praktyce sądowej występuje ogromna różnorodność stanów faktycznych oraz czynników determinujących wysokość zadośćuczynienia. W tej sytuacji należy mieć na względzie indywidualny charakter krzywdy i dochodzone roszczenie. Zatem ustalając wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę sąd powinien opierać się na przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, a kryteria w sprawie muszą być stricte indywidualne. Winny być one zatem adekwatne do rozmiaru cierpień i uciążliwości oraz rodzaju i stopnia dolegliwości dla osoby izolowanej, wynikających z oczywiście niesłusznego tymczasowego aresztowania, a także adekwatne do długotrwałości stosowania najsurowszego środka zapobiegawczego. Należy zakreślić subiektywne granice krzywdy wynikającej ze skutków jakie wywołało tymczasowe aresztowanie dla dobrego imienia poszkodowanego, dla jego pozycji w środowisku, uwzględnić jego przeżycia psychiczne, negatywne skutki dla aresztowanego.</p> <p>Wysokość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę generalnie nie jest łatwa do precyzyjnego określenia, to kwota z jednej strony, która musi przedstawić</p> <p>odczuwalną wartość ekonomiczną, zaś z drugiej powinna być utrzymana w rozsądnych granicach. Zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia trafnie łączy bowiem wysokość zadośćuczynienia z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, gdyż zarówno ocena, czy jest ono realne jaki i czy nie jest nadmierne, pozostaje w związku z poziomem życia. Zasada ta ma tylko uzupełniający charakter w stosunku do kwestii zasadniczej, jaką jest rozmiar szkody niemajątkowej i nie może podważać kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia (vide wyroki SN z 12 września 2002r. IVCKN 1266/00 nie publ., z dnia 30 stycznia 2004r. ICK 131/03 OSNC 2005/2/40, A. Szponar Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Warszawa 1999r.).</p> <p>Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że wysokość zadośćuczynienia niewątpliwie określana jest przez Sąd w sposób uznaniowy i uwzględniający szereg różnych okoliczności mających wpływ na ustalenie skutków tymczasowego aresztowania, ale dopiero globalnie ujęte skutki winny stanowić o takim ukształtowaniu wysokości zadośćuczynienia, by nie miało ono jedynie symbolicznego charakteru, a odzwierciedlało adekwatnie doznaną krzywdę, nie będąc nadmierne i nie naruszając kompensacyjnej funkcji przy uwzględnieniu poziomu życia w kraju. ( vide postanowienie SN z 11 lutego 1983r., IVKZP 121/82, OSNGP 1984/6/60, postanowienie SN z 24czerwca 1993r.IIIKRN 99/93, Lex nr22083, wyrok SA w Krakowie z 8 czerwca 2005r.IIAKa 102/05, KZS 2005/6/49.</p> <p>W powyższym świetle, w ocenie Sądu Apelacyjnego przyznana przez Sąd Okręgowy w przedmiotowej sprawie kwota 10 000 złotych nie odzwierciedla wszystkich ujemnych następstw tymczasowego aresztowania jakie były udziałem <span class="anon-block">J. S.</span>, jego doznań i przeżyć, nie uwzględnia poziomu życia wnioskodawcy, zaś w konsekwencji nie rekompensuje słusznie należnych roszczeń wnioskodawcy z tytułu zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma bowiem wynagrodzić poszkodowanemu doznane krzywdy. Jednocześnie należy zaznaczyć, że domaganie się przez skarżącego zadośćuczynienia w kwocie 50 000 złotych jest nadmierne w stosunku do doznanych skutków, długości izolacji i poziomu życia wnioskodawcy oraz przeciętnego życia w kraju.</p> <p>Należy podkreślić, że wnioskodawca był tymczasowo aresztowany przez 10 dni z przekonaniem o swojej niewinności, prowadził nieposzlakowany tryb życia, był osobą znaną i szanowaną, osadzenie go w areszcie wywołało ogromną traumę, poczucie krzywdy i niesprawiedliwości. Ponadto został osadzony z osobą, od której w myśl postanowienia sądu stosującego środek zapobiegawczy miał być odizolowany, co zwiększało jego poczucie niesprawiedliwości i krzywdy. Miał świadomość, że o jego aresztowaniu pisze prasa, co dodatkowo godziło w jego dobre imię, powodowało negatywne skutki w jego wizerunku, charakter korupcyjny zarzutu, jego ciężar gatunkowy narażał wnioskodawcę na infamię w środowisku zawodowym, na ostracyzm w środowisku, w którym żył i pracował. Świadomość ta potęgowała poczucie krzywdy. Podkreślenia wymaga, że początkowy okres tymczasowego aresztowania, a z racji na długość izolacji z takim okresem mamy do czynienia, powoduje szok i większą traumę. W wypadku <span class="anon-block">J. S.</span> był on niewątpliwie większy z racji na przekonanie o nie popełnieniu zarzucanego mu czynu. Okoliczności te nie zostały przez Sąd pierwszej instancji właściwie ocenione, ponadto niezbyt trafnie ocenił Sąd obawy wnioskodawcy, że areszt będzie trwał 3 miesiące, jeżeli nie uda mu się zebrać kwoty poręczenia. Sąd I instancji założył w uzasadnieniu, że obawy były na pewno mniejsze niż osoby, wobec której stosowano tymczasowe aresztowanie bez możliwości zmiany na poręczenie majątkowe. Wnioskodawca w sposób transparentny wyeksponował swoje odczucia z tym związane w zeznaniach, nie miał gwarancji, że żona uzbiera wymaganą kwotę, a zatem wpłata poręczenia była w jego ocenie zdarzeniem niepewnym, a miał świadomość perspektywy długotrwałości trwania aresztowania, co z kolei implikowałoby jego nieobecność na ślubie córki. Niewątpliwie zwiększało to jego traumę. Poza tym przy kształtowaniu wysokości zadośćuczynienia o ile Sąd dostrzegł i dał temu wyraz w uzasadnieniu, że krzywda doznana przez <span class="anon-block">J. S.</span> musi zostać potraktowana szczególnie, w sposób odbiegający od typowych kryteriów, to nie odniósł się, wręcz pominął niezwykle ważny czynnik przy kształtowaniu wysokości zadośćuczynienia - poziom życia wnioskodawcy i przeciętny poziom życia w kraju. W ocenie Sądu Apelacyjnego skoro zadośćuczynienie ma stanowić kompensatę doznanych krzywd, to musi ono stanowić odczuwalną wartość ekonomiczną, a tej roli nie spełnia kwota 10 000 złotych przy uwzględnieniu przeciętnego poziomu życia i warunków życia wnioskodawcy, który jak wynika z ustaleń Sądu pierwszej instancji w ciągu tylko 10 dni utracił wynagrodzenie w kwocie 3500 złotych, czyli tylko w tym czasie utracił dochód w wysokości nieznacznie niższej od przeciętnego wynagrodzenia w kraju, co przemawia za wysokim poziomem życia wnioskodawcy, wyższym niż przeciętnym.</p> <p>Reasumując, skoro Sąd pierwszej instancji nie ocenił właściwie wszystkich czynników wpływających na wysokość zadośćuczynienia, stąd niezbędna stała się korekta zaskarżonego orzeczenia.</p> <p>W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uwzględniając częściowo w tym zakresie zasadność wniesionej apelacji uznał, że funkcję kompensacyjną wypełni suma zadośćuczynienia w kwocie 20 000 złotych i dlatego dokonał modyfikacji zaskarżonego wyroku. Jednocześnie zgłoszone w apelacji skarżącego żądanie zasądzenia kwoty 50 000 złotych było wygórowane i nieuzasadnione z racji na rozmiar krzywd i długość trwania tymczasowego aresztowania.</p> <p>Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny orzekł o utrzymaniu w mocy pozostałej części wyroku.</p> <p>Orzeczenie o kosztach sądowych za postępowanie odwoławcze znajduje uzasadnienie w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 2)">art. 554§ 2kpk</a>.</p> </div>