I Ca 208/13

<p> <strong> <!-- -->Sygnatura akt I Ca 208)13</strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 28 listopada 2013 r.</p> <p>Sąd Okręgowy we Włocławku I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący : SSO Andrzej Witka-Jeżewski</p> <p>Sędziowie: SSO Mariusz Nazdrowicz (spr.)</p> <p>SSO Aneta Sudomir-Koc</p> <p>Protokolant : st. sekr. sąd. Halina Baszewska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 roku we Włocławku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">A. G.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">M. Ł.</span> </p> <p>o zniesienie współwłasności</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawcy</p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku</p> <p>z dnia 21 maja 2013 roku - sygn. akt. I N s 78/13</p> <p> <strong> <!-- -->postanawia:</strong> </p> <p>uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Włocławku pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>SSO <span class="anon-block">A. S.</span> – Koc SSO <span class="anon-block">A. W.</span> – <span class="anon-block">J.</span> SSO M.<span class="anon-block">N.</span> </p> <p>Sygn. I Ca 208/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 21 maja 2013r. określonym jako „częściowe” Sąd Rejonowy we Włocławku oddalił zgłoszone w ramach zniesienia współwłasności żądanie wnioskodawcy <span class="anon-block">A. G.</span> o zobowiązanie uczestniczki postępowania <span class="anon-block">M. Ł.</span> do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zwrotnego przeniesienia 15/100 części udziałów we współwłasności samochodu objętego postępowaniem wskutek odwołania ich darowizny. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej:</p> <p>W dniu 25 marca 2011r. wnioskodawca kupił samochód marki <span class="anon-block"> (...)</span> <span class="anon-block">nr rej. (...)</span> (rok produkcji 2009) za kwotę 28.000 zł, która została zapłacona gotówką. Jako nabywców wskazał siebie i uczestniczę postępowania. Rok później <span class="anon-block">A. G.</span> darował <span class="anon-block">M. Ł.</span> swój udział w przedmiotowym pojeździe w wysokości 15% o wartości 3600 zł.W piśmie z 4 stycznia 2013r. skierowanym do uczestniczki postępowania <span class="anon-block">A. G.</span> oświadczył, że na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc.</a> odwołuję tą darowiznę, a jako przyczynę tej decyzji wskazał rażącą niewdzięczność wobec jego osoby z uwagi na związanie się partnerki z innym mężczyzną, pomimo pozostawania w związku konkubenckim z darczyńcą. W stosunku do <span class="anon-block">M. Ł.</span> toczy się obecnie postępowanie przygotowawcze i jest ona podejrzana o to, że w dniu 1 kwietnia 2011r. we <span class="anon-block">W.</span> posłużyła się jako autentycznym dokumentem zaadresowanym do Starostwa Powiatowego we <span class="anon-block">W.</span>, a zawierającym pełnomocnictwo udzielone jej przez wnioskodawcę w dniu 31 marca 2011r. do rejestracji samochodu <span class="anon-block"> (...)</span>, który to sporządziła i podrobiła na nim podpis <span class="anon-block">A. G.</span> tj. o czyn z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 270;art. 270 § 1)">art. 270 § 1 kk</a>.</p> <p>Dokonując powyższych ustaleń Sąd I instancji podkreślił, że nie było konieczności prowadzenia postępowania dowodowego (poza dowodami z dokumentów), bowiem oceny zasadności żądania można było dokonać nawet przy założeniu, że twierdzenia wnioskodawcy są zgodne z rzeczywistością. Nawet bowiem przyjmując, że strony pozostawały w konkubinacie to zachowanie uczestniczki postępowania – wskazane jako podstawa odwołania darowizny – nie cechuje się „rażącą niewdzięcznością” w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc.</a> Zarzucane jej postępowanie (sugerowane zerwanie związku z wnioskodawcą i związanie się z innym mężczyzną) mieści się w ramach życiowych konfliktów, które nie uzasadniają odwołania darowizny. Nie miała ona żadnego prawnego ani nawet moralnego obowiązku pozostawania z <span class="anon-block">A. G.</span> w jakimkolwiek związku. Darczyńca może spodziewać się po obdarowanym okazania wdzięczności czy spełnienia oczekiwań, ale nie wszystkich. Obdarowany może samodzielnie, bez nacisków i wpływów osób trzecich decydować o swoim życiu, a w szczególności gdzie i z kim chce je spędzić. Zakończenie związku konkubenckiego z woli jednej z jego stron trudno uznać więc za zachowanie nieetyczne i mogące być ocenione jako wyjątkowo naganne. Sąd a quo podkreślił jednocześnie, że oceniając przesłanki odwołania darowizny jest związany przyczyną wskazaną w odwołaniu darowizny, co wyklucza dokonywanie ustaleń i ocen pod kątem innych czynów, które ewentualnie wypełniałyby znamiona rażącej niewdzięczności. Prawną podstawą orzeczenia był przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc</a> „ a contrario” , a w płaszczyźnie procesowej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 361)">art. 361 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 317;art. 317 § 1)">art. 317 § 1 kpc</a>.</p> <p>Apelację od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc</a> poprzez jego błędną wykładnię wskutek przyjęcia, iż związanie się przed jednego z konkubentów z innym partnerem w trakcie trwania związku z dotychczasowym nie stanowi rażącej niewdzięczności i w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego i niedokonania ustaleń w przedmiocie rudymentarnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie kwestionowanego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania względnie o jego zmianę i zobowiązanie wnioskodawczyni do złożenia oświadczenia woli o treści zgodnej z wnioskiem przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Uczestniczka postępowania nie zajęła stanowiska odnoście złożonego środka odwoławczego.</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył co następuje:</span> </strong> </p> <p>Apelacji nie sposób odmówić słuszności.</p> <p>W orzecznictwie za ugruntowany można przyjąć pogląd, że ocena, czy określone fakty mają dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie zależy nie tylko od tego, jakie są to fakty, lecz także – a nawet w pierwszej kolejności – od tego, jak sformułowana i rozumiana jest norma prawna, która w rozstrzyganej sprawie została zastosowana (przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z 10 lutego 2012r. II CSK 357/11 nie publ., LEX nr 1133804, wyroki tego Sądu: z 27 stycznia 2011r. I CSK 237/10 nie publ.; LEX nr 784987 i z 26 lipca 2000r. I CKN 975/98 nie publ., LEX 50825, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 18 lipca 2013r. I ACa 230/13 nie publ.. LEX nr 1349960). Inaczej mówiąc stan faktyczny w każdej sprawie jest oceniany w aspekcie przepisów prawa materialnego. Przepisy te wyznaczają więc zakres koniecznych ustaleń faktycznych, które powinny być dokonane i one też mają decydujące znaczenie dla oceny, czy określone fakty (jako przedmiot dowodu) mają wpływ na treść orzeczenia.</p> <p>W niniejszej sprawie powód domagał się zobowiązania pozwanej do złożenia określonego oświadczenia woli w następstwie odwołania darowizny wobec rażącej niewdzięczności obdarowanej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc.</a>). Słusznie Sąd I instancji zaakcentował, że przesłanka ta – ustawodawca posłużył się tu typowym zwrotem niedookreślonym – ma kwalifikowany charakter, odnoszący się do zachowań, które oceniając rozsądne ( przy uwzględnieniu miernika obiektywnego i subiektywnego ) muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę.</p> <p>Przy takim rozumieniu normy prawnej zawartej w przytoczonym przepisie w powiązaniu z poprzednimi uwagami w pełni zasadna jest konkluzja Sądu meriti, iż nie zawsze konieczne będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego pod kątem ustalenia, czy doszło do rażącej niewdzięczności. Decydują bowiem o tym fakty wskazane w pisemnym oświadczeniu, o jakim mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 kc.</a> (wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2013r. I ACa 419/13 nie publ., LEX nr 1353798 i z dnia 16 stycznia 2013r. I ACa 1111/12 nie publ., LEX nr 1264389) lub przytoczone w pozwie i zaistniałe nawet po złożeniu oświadczenia o odwołaniu darowizny (doręczeniu pozwu), lecz przed zamknięciem rozprawy, o ile tylko darczyńca powołał się na nie jako podstawę faktyczną powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2012r. I CSK 278/11 nie publ., LEX 1170209, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 3 października 2012r. I ACa 1297/11 nie publ., LEX nr 1254516; Sąd Okręgowy we Włocławku w składzie rozpoznającym apelację przychyla się do tego drugiego zapatrywania, skoro we wspomnianym oświadczenia nie ma obowiązku uzasadniania przyczyn odwołania darowizny, a podstawą wyroku jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy). Jeżeli już z tych faktów jednoznacznie wynika, że podstawy odwołania darowizny były błahe i w oczywisty sposób nie kwalifikujące się jako rażąca niewdzięczność w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 kc</a> (przykładowo incydentalna kłótnia czy nieprzyjazne spojrzenie) to prowadzenie postępowania dowodowego w takich przypadkach byłoby nie tylko całkowicie zbędne, ale ponadto generowało niepotrzebne koszty procesu.</p> <p>Zgodzić się także trzeba, że co do zasady zerwanie przez jedną ze stron związku konkubenckiego nie uzasadnia odwołania darowizny i jest to także sytuacja , gdzie postępowania dowodowego nie należy prowadzić. Obowiązek wdzięczności po stronie obdarowanego nie może rzutować na decyzje w przedmiocie ułożenia sobie życia, w tym również wyboru partnera życiowego. Sąd odwoławczy w pełni podziela dalsze argumenty Sądu Rejonowego na rzecz tego stanowiska. Zapatrywania tego nie neguje zresztą w swej apelacji wnioskodawca, a wręcz się z nim zgadza.</p> <p>Rzecz jednak w tym – co trafnie uwypuklił skarżący – że wywody Sądu I instancji nie korespondują ze wskazanymi we wniosku okolicznościami faktycznymi uzasadniającymi żądanie i tym samym mając jedynie teoretyczny charakter nie są przydatne do rozstrzygnięcia sprawy. <span class="anon-block">A. G.</span> wyraźnie przecież zaznaczył, że rażącej niewdzięczności uczestniczki postępowania dopatrywał się w fakcie związania się jej z innym mężczyzną w trakcie trwania ich związku. Nie ma to więc nic wspólnego z negatywnym odbiorem rozstania się partnerów, ale z uczciwością w sferze emocjonalnej. Jest to więc zupełnie inna jakościowo sytuacja niż przyjęta jako podstawa rozważań przez Sąd meriti.</p> <p>Takie zaś zachowanie może być już zdaniem Sądu Odwoławczego w okolicznościach konkretnej sprawy traktowane jako rażąca niewdzięczność ze wszystkimi płynącymi stąd konsekwencjami.</p> <p>Darowizna – co już zasygnalizowano – wytwarza pewien stosunek etyczny między darczyńcą i obdarowanym, wyrażający się w obowiązku wdzięczności. Postawa przeciwna (niewdzięczność wobec darczyńcy) godzi w poczucie etyczne i normalny układ stosunków międzyludzkich. Oczywiście warunkiem odwołania darowizny jest dopuszczenie się tylko rażącej niewdzięczności przez obdarowanego, a taką kwalifikowaną postać ma dopiero takie jego zachowanie, które w świetle istniejących reguł moralnych i prawnych świadczy o tym, że darczyńca odczuwa je wysoce ujemnie (wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 2000r. III CKN 926/98 nie publ., LEX nr 1220345). W wyroku tym Sąd Najwyższy podkreślił, że rażąca niewdzięczność występuje także wtedy, gdy obdarowany narusza obowiązki wynikające ze stosunków osobistych.</p> <p>Przejawem rażącej niewdzięczności może być niewątpliwie naruszenie przez małżonka obowiązku wierności. Uzasadnia to odwołanie darowizny dokonanej na rzecz tego małżonka przez współmałżonka (orzeczenie Sądu Najwyższego z 21 grudnia 1954 r. 1 CR 1623/54 <span class="anon-block"> (...)</span> 1955, nr 9. s.480, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2003r. V CKN 1829/00 nie publ., LEX nr 121728). W sferze prawnej naturalnie nie sposób postawić znaku równości między małżeństwem a konkubinatem. Jednak między faktycznymi partnerami niewątpliwie powstają określone więzi osobiste, nakładające na nich moralne obowiązki w zakresie pomocy, wsparcia i wreszcie wierności. W tym ostatnim przypadku niedochowanie jej należy co do skutków w zakresie możliwości odwołania darowizny traktować analogicznie jak przy wspomnianej zdradzie małżeńskiej. Niewierność partnera życiowego może być co najmniej równym stopniu – jeżeli nie większym - wysoce odczuwalna jak w związku sformalizowanym i być w związku z tym podstawą do odwołania darowizny.</p> <p>Z powyższych uwag wynika, że nielojalność uczuciowa w nieformalnym związku może być generalnie uznana za podstawę do odwołania darowizny i nie da się tego z góry wykluczyć. Zawsze o istnieniu lub nieistnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym przypadku konkretne okoliczności rozważane na tle zwyczajów panujących w określonych środowiskach społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 2005 r. I CK 112/05 nie publ., LEX nr 186998). Szczególnego znaczenia nabiera to jednak właśnie w sytuacji leżącej u podstaw niniejszej sprawy. Przy związku konkubenckim wymaga wyjaśnienia choćby jego charakter, długotrwałość i układ wzajemnych relacji między partnerami . Bez przeprowadzenia postępowania dowodowego nie jest jednak możliwa ocena, czy do rażącej niewdzięczności rzeczywiście doszło, a tym samym bez tego wszelkie definitywne rozstrzygnięcia są przedwczesne.</p> <p>W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy we Włocławku wydał postanowienie „częściowe” przed przeprowadzeniem niezbędnych dla rozstrzygnięcia żądania złożenia oświadczenia woli dowodów, których siłą rzeczy nie ocenił w uzasadnieniu swego orzeczenia. Dokonując ustaleń faktycznych oparł się na gruncie rzeczy okolicznościach bezspornych. Oznacza to, że zaistniała konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 kpc</a>, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Włocławku, który to Sąd orzeknie o kosztach postępowania apelacyjnego (tego rodzaju rozstrzygnięcie jest możliwe jedynie w orzeczeniu końcowym – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 kpc</a>, a takim nie jest postanowienie wydane na skutek apelacji od postanowienia wstępnego czy częściowego).</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji wyjaśni, czy wnioskodawca dopatruje się rażącej niewdzięczności uczestniczki postępowania także w fakcie wprowadzenia w błąd organów samorządowych przy przerejestrowaniu przedmiotowego samochodu i podrobieniu jego podpisu na stosownym pełnomocnictwie, za co została skazana prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego we Włocławku z 24 lipca 2013r. sygn. akt IIK 1003/13. W zależności od stanowiska skarżącego dokona ewentualnej kompleksowej oceny tego zachowania pod kątem zgłoszonego żądania. Rozważy także, czy celowe w ogóle będzie wydanie kolejnego postanowienia wstępnego (a nie częściowego, o czym za chwilę będzie mowa) z uwagi na stopień zaawansowania sprawy i okoliczność, że przedmiotem zniesienia współwłasności jest jedynie wspomniany <span class="anon-block"> (...)</span>. Samoistne rozstrzygnięcie sporu o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli przesądzi wprawdzie wiążąco o wielkości udziałów każdego ze współwłaścicieli we współwłasności samochodu, ale przecież cel ten zostanie również osiągnięty w razie zamieszczenia go w orzeczeniu znoszącym współwłasność.</p> <p>Sprawa pomiędzy współwłaścicielami o stwierdzenie obowiązku złożenia przez obdarowanego oświadczenia woli co do przeniesienia na darczyńcę przedmiotu odwołanej darowizny jest sporem o prawo własności w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 618;art. 618 § 1;art. 618 § 1 zd. 1)">art. 618 § 1 zdanie pierwsze kpc</a>. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010r III CZP 114/09 OSNC 2010/7-8/102). Skoro tak to w myśl tego przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 618 zd. 2)">zdanie drugie</a> Sąd może wydać postanowienie wstępne, a nie – jak błędnie to przyjął Sąd a quo – postanowienie częściowe.</p> <p>SSO.<span class="anon-block">A. S.</span>- Koc SSO.<span class="anon-block">A. W.</span>-<span class="anon-block">J.</span> SSO. M.<span class="anon-block">N.</span> </p> </div>