I ACa 700/13

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt: I ACa 700/13</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 29 listopada 2013 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="173"/> <col width="438"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Krzysztof Depczyński </strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SA Anna Miastkowska (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SO del. Dariusz Limiera</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>stażysta Agata Jóźwiak</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. w Łodzi</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> z siedzibą w <span class="anon-block">K.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">N. P. (1)</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji pozwanej</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu</p> <p>z dnia 30 stycznia 2013 r. sygn. akt I C 1533/12</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 roku wydanym w sprawie <span class="anon-block"> (...) sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">K.</span> przeciwko <span class="anon-block">N. P. (1)</span> o zapłatę, Sąd Okręgowy w Kaliszu utrzymał w mocy nakaz zapłaty z dnia 22 czerwca 2012 roku wydany w sprawie I Nc 49/12 w części w stosunku do pozwanej i nie obciążył jej kosztami postępowania.</p> <p>Orzeczenie to zostało oparte na ustaleniach, które Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne.</p> <p>Sąd I instancji stwierdził między innymi, iż stronę powodową łączyły z firmą <span class="anon-block">P.</span> w <span class="anon-block">B.</span>, prowadzoną przez męża siostrzenicy <span class="anon-block">N. P. (1)</span>, umowy o ustanowieniu autoryzowanego agenta sprzedaży detalicznej towarów oznaczonych znakiem towarowym <span class="anon-block"> (...)</span> dotyczące dwóch sklepów w <span class="anon-block">B.</span> i w <span class="anon-block">Ł.</span>. <span class="anon-block">G. P.</span> nie rozliczał się z należności z tytułu utargów kasowych i jego zadłużenie na dzień 7 czerwca 2011 roku wynosiło 242.901,89 złotych.</p> <p> <span class="anon-block">G. P.</span> uznał dług do tej wysokości.</p> <p>W dniu 7 kwietnia 2013 roku powodowa spółka zawarła z <span class="anon-block">G. P.</span> i z <span class="anon-block">N. P.</span> umowę kumulatywnego przystąpienia do długu. Pozwana stwierdziła, że przystępuje do długu w powyższej kwocie wraz z ewentualnymi dalszymi roszczeniami i należnościami ubocznymi oraz, że zgadza się na rozszerzenie grona dłużników. Tego samego dnia pozwana ustanowiła na rzecz powódki hipotekę umowną do kwoty 300.000 złotych na będącym jej własnością udziale w nieruchomości.</p> <p>Pismem z dnia 11 kwietnia 2011 roku powódka złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy dotyczącej sklepu w <span class="anon-block">B.</span> (umowa dotycząca sklepu w <span class="anon-block">Ł.</span> została rozwiązana we wcześniejszym terminie).</p> <p>Pismem z dnia 11 lipca 2012 roku pozwana złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w umowie kumulatywnego przystąpienia do długu z dnia 7 kwietnia 2011 roku , powołując się na podstęp przedstawiciela strony powodowej. Pozwana utrzymywała kontakty z <span class="anon-block">G. P.</span> i z jego żoną, była też zorientowana w sytuacji finansowej <span class="anon-block">G. P.</span>.</p> <p>Dokonując rozważań na temat charakteru prawnego umowy kumulatywnego przystąpienia do długu, Sąd I instancji podkreślił, iż skutkiem tego rodzaju zobowiązania jest pojawienie się, z woli stron, dodatkowego dłużnika ponoszącego solidarną odpowiedzialność wraz z dłużnikiem głównym wobec wierzyciela.</p> <p>W związku z czym wierzyciel może kierować wobec obu dłużników – głównego i kumulatywnego, roszczenie o zapłatę.</p> <p>Pozwana <span class="anon-block">N. P.</span> skutecznie zawarła umowę kumulatywnego przystąpienia do długu, przy czym przeciw żądaniu pozwu przeciwstawiła twierdzenie, iż w dacie dokonywania tej czynności działała pod wpływem kwalifikowanego błędu w postaci podstępu. W ocenie Sądu Okręgowego oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych przystąpienia do długu z powyższego powodu nie było skuteczne. Sąd ten uznał bowiem, że pozwana nie dochowała rocznego terminu do złożenia powyższego oświadczenia ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88;art. 88 § 2)">art. 88 § 2 k.c.</a>). Umowa o kumulatywnym przystąpieniu do długu została zawarta w dniu 7 kwietnia 2011 roku, a już w dniu 11 września 2011 roku powódka rozwiązała umowę agencyjna z pozwaną. Dla kontynuacji, której pozwana miała dowolność na przystąpienie do długu ciążącym na <span class="anon-block">G. P.</span> i na ustanowieniu hipoteki. Wobec bliskich kontaktów pozwanej z siostrzenicą i jej mężem oraz wiedzy <span class="anon-block">N. P.</span> co do sytuacji finansowej <span class="anon-block">G. P.</span> Sąd Okręgowy przyjął, że pozwana dowiedziała się o rozwiązaniu umowy agencyjnej najpóźniej do końca kwietnia 2011 roku, natomiast oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli, w którym powołała się na podstępne zapewnienie przedstawiciela powódki o kontynuacji umowy agencyjnej w przypadku przystąpienia przez nią do długu, zostało złożone dopiero w dniu 11 lipca 2012 roku.</p> <p>Ponadto Sąd powołał się na przyczyny, dla których współpraca handlowa powódki z <span class="anon-block">G. P.</span> została zakończona, miał też na uwadze fakt, że umowa o kumulatywnym przystąpieniu do długu była precyzyjna i nie zawierała treści wprowadzającej w błąd. Ostatecznie uznał, że przedmiotowe doświadczenie pozwana złożyła po terminie, a nadto nie działała pod wpływem błędu wywołanego podstępnie przez stronę powodową.</p> <p>W apelacji od powyższego wyroku pozwana podniosła, że była pozbawiona obrony swoich praw – Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę mimo nadesłanego wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 16 stycznia 2013 roku z powodu choroby ( wniosek miał w jej imieniu złożyć pozwany <span class="anon-block">G. P.</span>), ponadto skarżąca powołała się na podstępne zapewnienie przedstawiciela powoda iż, w razie przystąpienia do długu i ustanowienia hipoteki strona powodowa będzie kontynuować współpracę handlową z <span class="anon-block">G. P.</span>, zakwestionowała również wysokość zadłużenia ciążącego na <span class="anon-block">G. P.</span>.</p> <p>W konkluzji pozwana domagała się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył , co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja nie była zasadna.</p> <p>Nie można było podzielić zarzutu, że skarżąca była przed Sądem I instancji pozbawiona możności obrony swych praw. Pozwana była powiadomiona o terminie rozprawy datowanej na dzień 16 stycznia 2013 roku. Z wnioskiem o odroczenie tej rozprawy zwrócił się jedynie <span class="anon-block">G. P.</span> uzasadniając wniosek stanem zdrowia (do wniosku załączone zostało zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż cierpi na chorobę infekcyjną) . Wbrew sugestiom skarżącej, wniosek powyższy nie dotyczył jej osoby i nie wskazywał na przyczyny, dla których nie mogła stawić się do Sądu.</p> <p>Wniosek <span class="anon-block">G. P.</span> nie został uwzględniony a decyzja ta pozostawała bez wpływu na sytuację procesową pozwanej. Postępowanie przed Sądem Okręgowym nie było zatem dotknięte nieważnością.</p> <p>Pozbawione waloru skuteczności były też pozostałe zarzuty apelacji sprowadzające się do naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 82)">art. 82 i nast. k.c.</a> Skarżąca powołała się bowiem na argumenty związane z podejmowaniem czynności prawnych pod wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez stronę powodową.</p> <p>Kwestie te były przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego, który omówił znaczenie prawne oświadczenia <span class="anon-block">N. P.</span> z dnia 7 kwietnia 2011 roku oraz ustosunkował się do pisma pozwanej z dnia 11 lipca 2012 roku, zawierającego oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli o przystąpieniu do długu przyjmując ostatecznie, że oświadczenie to zostało złożone z uchybieniem terminu, o którym mowa jest w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88;art. 88 § 2)">art. 88 § 2 k.c.</a> </p> <p>Sąd Apelacyjny, po ponownym przeanalizowaniu okoliczności sprawy stanowisko to podzielił.</p> <p>Należało mieć bowiem na względzie pisemne wyjaśnienie pozwanej, w którym w sposób jednoznaczny wynikało, iż była ona zorientowana w problemach finansowych <span class="anon-block">G. P.</span> wynikających na tle współpracy handlowej ze strona powodową. Pozwana od dłuższego czasu udzielała wsparcia finansowego <span class="anon-block">G. P.</span> i jego żonie, przekazując na ich rzecz znaczne środki pieniężne oraz udzielając poręczenia za dług <span class="anon-block">G. P.</span> z 2010 roku.</p> <p>Pozwana była też zorientowana na temat rozmów toczących się między <span class="anon-block">G. P.</span> a przedstawicielem strony powodowej na temat zadłużenia istniejącego w 2011 roku, w trakcie których <span class="anon-block">G. P.</span> miał uzyskać obietnicę kontynuowania współpracy w przypadku przystąpienia przez pozwaną do długu i ustanowienia przez nią hipoteki na udziale we własności nieruchomości.</p> <p>Z <span class="anon-block">G. P.</span> i jego żoną łączyły pozwana bliskie więzy rodzinne.</p> <p>W związku z powyższym w pełni uprawniona była konstatacja Sądu I instancji, iż pozwana dowiedziała się o wypowiedzeniu przez powoda umowy agencyjnej bezpośrednio po przesłaniu dłużnikowi pisma w tym przedmiocie i dokonaniu spisu inwentarza w sklepie prowadzonym przez <span class="anon-block">G. P.</span>.</p> <p>Pozwana, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, najpóźniej do końca kwietnia 2011 r. dowiedziała się o czynnościach powoda w tym też terminie mogła więc powziąć świadomość o wprowadzeniu jej w błąd co do treści oświadczenia o przystąpieniu do długu z dnia 7 kwietnia 2011 roku.</p> <p>Od tego czasu biegł przewidziany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88;art. 88 § 2)">art. 88 § 2 k.c.</a> termin, dla uchylenia się od skutków prawnych powyższego oświadczenia. Skoro pismo w przedmiocie uchylenia zostało złożone w dniu 11 lipca 2012 roku (po doręczeniu pozwanej odpisu pozwu w niniejszej sprawie) , należało przyjąć, że powódka nie zachowała rocznego terminu od wykrycia błędu, a zatem jej uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia wygasło.</p> <p>Ponadto należało zważyć, na co nie bez racji powołał się Sąd Okręgowy, iż w rozpatrywanym przypadku trudno było mówić by pozwana działała pod wpływem błędu a zwłaszcza błędu wywołanego podstępnie przez przedstawiciela strony powodowej.</p> <p>Pozwana z racji wykształcenia i wykonywanego zawodu powinna zdawać sobie sprawę ze skutków oświadczenia o przystąpieniu do długu, tym bardziej, że treść tego oświadczenia była przejrzysta i dokładnie określała zakres odpowiedzialności pozwanej.</p> <p>Zapewnienie o kontynuacji współpracy gospodarczej z <span class="anon-block">G. P.</span> nie dotyczyło bezpośrednio pozwanej i nie było do niej skierowane, zostało też uwarunkowane brakiem innych niż znane na dzień 7 kwietnia 2011 roku zadłużeń <span class="anon-block">G. P.</span> wobec urzędu skarbowego. Strona powodowa wypowiedziała umowę agencyjną po uzyskaniu wiedzy na temat dalszych tego rodzaju zadłużeń i zajęciu przez urząd skarbowy wierzytelności przysługującej <span class="anon-block">G. P.</span> wobec powoda, co czyniło współpracę handlową nieopłacalną.</p> <p>Nie mogły również odnieść skutku zarzuty apelacji kwestionujące wysokość zadłużenia <span class="anon-block">G. P.</span>. Pozwana nie powołała się na tego rodzaju okoliczności w zarzutach od nakazu zapłaty, nie przedstawiła nadto jakichkolwiek dowodów na ich poparcie.</p> <p>Ostatecznie Sąd Apelacyjny uznał, iż nie doszło w rozpatrywanym przypadku do obrazy przepisów prawa materialnego. Dlatego działając na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalił apelację. Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd ten zastosował rozwiązanie przewidziane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> pozwalające na odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej spór kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przy ocenie przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu jak i będące „na zewnątrz” procesu, dotyczące zwłaszcza stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Kierując się tymi ostatnimi przesłankami Sąd II instancji miał na względzie okoliczność, iż pozwana jest osobą starszą i nie posiada oprócz emerytury innych źródeł dochodów, na jej utrzymaniu pozostaje bezrobotny syn, chorujący na zespół uzależnienia alkoholowego, pozwana jest też poważnie zadłużona.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego uzasadnia to odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami postępowania.</p> </div>