III AUa 1156/13

<p> <strong> <!-- --> <p> <strong> <!-- --> <table> <colgroup> <col width="101"/> <col width="293"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt </strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->III AUa 1156/13</strong> </p> </td> </tr> </table> </strong> </p> </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia <strong> <!-- -->18 grudnia 2013 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="103"/> <col width="187"/> <col width="486"/> </colgroup> <tr> <td> </td> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Mirosław Szwagierczak (spr.)</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td rowspan="2"> <p> <strong> <!-- -->SSA Ewa Madera</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SSA Alicja Podczaska</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> </td> </tr> <tr> <td> </td> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Anna Budzińska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu <strong> <!-- -->18 grudnia 2013 r. </strong> </p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">C. C.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- -->Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">R.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o przyznanie jednorazowego ekwiwalentu w wysokości 120.000 zł </strong> </p> <p>na skutek apelacji wnioskodawcy</p> <p>od wyroku <strong> <!-- -->Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu</strong> </p> <p>z dnia <strong> <!-- -->13 czerwca 2013 r. </strong>sygn. akt <strong> <!-- -->III U 327/13</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->u c h y l a zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">R.</span> z dnia 12 lutego 2013 r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu. </em> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III AUa 1156/13</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 12 lutego 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział <br/>w <span class="anon-block">R.</span> odmówił <span class="anon-block">C. C.</span>„prawa do wypłaty jednorazowego ekwiwalentu za przepracowany 15 – letni okres pracy” – gdyż przepisy „nie przewidują możliwości przyznania żadnych odszkodowań ani ekwiwalentów za przepracowane lata pracy – w związku z czym brak jest podstaw prawnych do przyznania wypłaty takich świadczeń”.</p> <p>Na skutek odwołania <span class="anon-block">C. C.</span>sprawę rozpoznał Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu, który wyrokiem z 13 czerwca 2013 r. oddalił odwołanie.</p> <p>Sąd Okręgowy swoje orzeczenie oparł na następujących ustaleniach <br/>i wnioskach;<span class="anon-block">C. C.</span>, <span class="anon-block">ur. (...)</span> złożył w dniu 5.04.2011r. wniosek<br/>o przyznanie prawa do emerytury. Do wniosku dołączył dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia i służbę wojskową w wymiarze 15 lat i 15 dni łącznie. Decyzją<br/>z dnia 13.04.2011r. organ rentowy wskazując na treść przepisów art. 27 i 28 ustawy<br/>z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury.</p> <p>Odwołanie wnioskodawcy zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego<br/>w Tarnobrzegu w sprawie III U 665/11.</p> <p>Na staż ubezpieczeniowy wnioskodawcy składają się:</p> <p>- okres od 2.07.1964r. do 30.04.1966r. zatrudnienie w <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>,</p> <p>- okres od 23.06.1966r do 1.07.1967r. – zatrudnienie w <span class="anon-block"> Hucie (...)</span>,</p> <p>- okres od 7.07.1967r. do 28.02.1977r. – zatrudnienie w <span class="anon-block"> Zakładach (...) S.A.</span>,</p> <p>- okres od 2.01.1971r. do 16.12.1972r. - służba wojskowa,</p> <p>- okres od 3.11.1977r. do 31.05.1980r. - zatrudnienie w <span class="anon-block"> (...)</span> (okoliczności bezsporne).</p> <p>Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w dniu 7.12.2011r. w sprawie III AUa 704/11 oddalił apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 22.09.2011r. Skarga kasacyjna wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie<br/>z 7.12.2011r. została odrzucona – postanowienie z 3.10.2012r. sygn. akt III U K 25/12.</p> <p>Sąd zważył, że prawomocnym wyrokiem z dnia 22.09.2011r. sygn. akt III U 665/11 Sąd Okręgowy oddalając odwołanie stwierdził, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek wynikających z przepisów art. 27 i 28 ustawy emerytalno – rentowej.</p> <p>Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy emerytalno – rentowej, świadczenia określone w ustawie obejmują:</p> <p>1.  emeryturę,</p> <p>2.  rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową,</p> <p>3.  rentę rodzinną,</p> <p>4.  dodatek pielęgnacyjny,</p> <p>5.  dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej,</p> <p>6.  zasiłek pogrzebowy.</p> <p>Ponieważ w cytowanym przepisie art. 3 ustawy emerytalno – rentowej wymienione są wszystkie świadczenia przysługujące z ubezpieczenia społecznego <br/>z racji ziszczenia się ryzyka socjalnego, tzn. osiągnięcia wieku emerytalnego, niezdolności do pracy w ramach istniejącego stosunku prawnego pomiędzy ubezpieczonym a ZUS. Nie zostało wymienione świadczenie w postaci ekwiwalentu za lata pracy w sytuacji, gdy były one niewystarczające do przyznania emerytury – konstatuje Sąd Okręgowy, oddalając odwołanie na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477^{<!-- -->14} § 1 kpc</a>, gdyż brak jest podstaw do jego uwzględnienia.</p> <p>W apelacji od tego wyroku, nie precyzując zarzutów,<span class="anon-block">C. C.</span>domagał się „wypłaty ekwiwalentu za 15 lat pracy dlatego, że zakład pracy płacił za mnie ubezpieczenie do ZUS”.</p> <p>Organ rentowy nie odniósł się do apelacji.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:</em> </strong> </p> <p>Apelacja jest zasadna, aczkolwiek z przyczyn zasadniczo różnych od twierdzeń apelanta.</p> <p>1/ W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ()">kodeksu postępowania administracyjnego</a> chyba, że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 180)">art. 180 kpc</a>).</p> <p>Oznacza to, że przepisy o ubezpieczeniach społecznych mają pierwszeństwo przed przepisami Kodeksu jedynie o tyle, o ile zawierają odrębności w stosunku do uregulowań zawartych w Kodeksie (patrz: art. 124 ustawy z dn. 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 1234)">art. 1234 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a>). W pozostałym zakresie organ rentowy obowiązany był do stosowania wprost przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ()">Kodeksu postępowania administracyjnego</a>.</p> <p>2/ Zgodnie z przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 83)">art. 83</a> s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydano decyzję w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych i ubezpieczeniu rodzinnym, o emeryturach i rentach dotyczące odszkodowań przysługujących <br/>w razie wypadków pracowniczych oraz chorób zawodowych, a także sprawy dotyczące innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 180;art. 180 § 2)">art. 180 § 2 kpa</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 476;art. 476 § 2;art. 476 § 3)">art. 476 § 2 i 3 kpc</a>).</p> <p>Problematykę zaopatrzenia emerytalno – rentowego reguluje ustawa <br/>z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W zakresie przedmiotowym ustawa ta reguluje warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowego (art.1 ustawy). Z kolei świadczenia określone w ustawie obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny, dodatek dla sieroty zupełnej, zasiłek pogrzebowy (art. 3).</p> <p>3/Przedmiotem postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych są sprawy indywidualne z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym wszczęcie postępowania w sprawie, która nie jest sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych (w/w szerokim znaczeniu) prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania oraz jego umorzenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 105)">art. 105 kpa</a>).</p> <p>4/ Żądanie p. <span class="anon-block">C. C.</span>przyznania mu „prawa do wypłaty jednorazowego ekwiwalentu za przepracowany 15-letni okres pracy, w kwocie 120.000 zł” nie podlegało i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji organu rentowego, gdyż nie jest to sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zaś postępowanie wszczęte takim żądaniem powinno ulec umorzeniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 105;art. 105 § 1)">art. 105 § 1 kpa</a> (bez względu na powody dla których p. <span class="anon-block">C. C.</span> wystąpił <br/>z takim żądaniem).</p> <p>Inaczej mówiąc; żądanie wnioskodawcy nie dotyczy sprawy, która co do jej istoty podlega rozstrzygnięciu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych <br/>w formie decyzji zaskarżalnej odwołaniem do Sądu Ubezpieczeń Społecznych (patrz: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 83)">art. 83</a> s.u.s. oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(9))">art. 477^{<!-- -->9} kpc</a>). Prawo do „jednorazowego ekwiwalentu w kwocie 120.000 zł” istnieje tylko w przekonaniu wnioskodawcy i już dlatego postępowanie wywołane wnioskiem z dnia 23 stycznia 2013 r. (v. – k. 49 akt ZUS) dotknięte jest bezprzedmiotowością. Li tylko dopełnieniem tej konstatacji jest stwierdzenie, że (ewentualne) prowadzenie sprawy o charakterze cywilnym, która nie została przekazana do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przesądza o bezprzedmiotowości postępowania (por. wyrok NSA z 25.05.1983 r., SA/Wr 185/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 37). Wszak Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest instytucją upoważnioną do wypłacania „zadośćuczynienia”, czy „innych świadczeń cywilnych” ale jest państwową jednostką organizacyjną powołaną w celu realizacji przepisów o ubezpieczeniach społecznych (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 66;art. 68)">art. 66 i art. 68</a> s.u.s. oraz por. odpowiednio uzasadnienie wyroku S.A. w Rzeszowie z dnia 18 grudnia 2013 r. – sygn. III AUa 1149/13).</p> <p>5/W świetle tego co powiedziano wyżej należy przyjąć, iż decyzja <br/>z 12 lutego 2013 r. jest czynnością prawną nieistniającą (por. uchwała (7) SN <br/>z 18.11.1982 r. – III CZP 26/82 oraz E. Sladkowska: „Wydanie decyzji administracyjnej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa <br/>w ogólnym postępowaniu administracyjnym” – Lex 2013). Co uzasadnia odmowę jej respektowania, gdyż przedmiot , który ją podjął nie miał zdolności do merytorycznego prowadzenia postępowania.</p> <p>Trzeba przy tym pamiętać, że sąd ubezpieczeniowy w postępowaniu <br/>w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, skupia się przede wszystkim na wadach decyzji wynikających z naruszenia prawa materialnego, zaś wady formalne decyzji organu rentowego bierze pod rozwagą w stopniu, które decyzję tę dyskwalifikują jako przedmiot odwołania (por. uchwała SN z 3.02.2012 r. – II UK 271/11).</p> <p>I dlatego odwołanie <span class="anon-block">C. C.</span>od decyzji z dnia 17.02.2013 r. winno ulec odrzuceniu z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 199;art. 199 § 1;art. 199 § 1 pkt. 1)">art. 199 § 1 p. 1 kpc</a> (patrz: post. SN <br/>z 19.06.1990 r. – II UKN 105/98) – bez zajęcia merytorycznego stanowiska co do zasadności (bezzasadności) żądania wnioskodawcy w świetle norm prawa ubezpieczeń społecznych. A skoro Sąd I instancji wydał wyrok, mimo braku przesłanki procesowej, to postępowanie jest nieważne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 1)">art. 379 pkt 1 kpc</a>), co Sąd II instancji musiał wziąć pod rozwagę z urzędu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (§ 1;art. 378)">§ 1 art. 378 kpc</a>).</p> <p>Stwierdzenie nieważności postępowania (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 kpc</a>) uzasadnia zastosowanie, w rozpatrywanym przypadku, ust. 477^{<!-- -->14a} <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kpc</a>, na podstawie którego to przepisu uchylono zaskarżony wyrok jak i poprzedzającą go decyzję organu rentowego – skupiając się na wadach tej decyzji wynikających z naruszenia prawa materialnego, gdyż sąd nie ma tu możliwości badania wprost tej decyzji wedle przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 ()">Kodeksu postępowania administracyjnego</a>.</p> <p>W sprawie mamy doczynienia z tzw. nieaktem, czyli czynnością prawną nieistniejącą. Stąd dla uchylenia jego skutków nie zachodzi konieczność, zdaniem Sądu Apelacyjnego, stwierdzenia jego wadliwości <br/>w trybie administracyjnym, a jedynie konieczność usunięcia go z porządku prawnego (na co zezwala wyżej cyt. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477)">art. 477</a> ^{<!-- -->14a} <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kpc</a>).</p> <p>Reasumując orzeczono jak w sentencji.</p> </div>