I ACa 624/12

<p>Sygn. akt I ACa 624/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 24 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="214"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący :</p> </td> <td> <p>SSA Zofia Kawińska-Szwed (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie :</p> </td> <td> <p>SA Mieczysław Brzdąk</p> <p>SO del. Tomasz Ślęzak</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant :</p> </td> <td> <p>Anna Wieczorek</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. w Katowicach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w (...)</span> </p> <p>w <span class="anon-block">R.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">M. K.</span>, <span class="anon-block">A. D.</span>, <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">J. D.</span> </p> <p>o zapłatę i uznanie czynności prawnej za bezskuteczną</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach</p> <p>z dnia 2 maja 2012 r., sygn. akt I C 781/11</p> <p>1)  oddala apelację;</p> <p>2)  zasądza od powódki na rzecz pozwanych <span class="anon-block">M. K.</span>, <span class="anon-block">A. D.</span> i <span class="anon-block">A. K.</span> 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 624/12</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block">M. K.</span> kwoty 182.999,80 zł z odsetkami od 29 grudnia 2010 roku, uznanie za bezskuteczną w stosunku do powódki umowy darowizny zawartej 2 września 2011 roku pomiędzy <span class="anon-block">M. K.</span> a <span class="anon-block">A. K.</span> dla zaspokojenia roszczenia o zapłatę kwoty 182.999,80 zł, ponadto o zasądzenie od <span class="anon-block">M. K.</span> i <span class="anon-block">A. K.</span> solidarnie kwoty 511.613,52 zł z odsetkami od 29 grudnia 2010 roku oraz o zasądzenie od <span class="anon-block">A. D.</span> i <span class="anon-block">J. D.</span> solidarnie kwoty 91.999,90 zł z ustawowymi odsetkami od 29 grudnia 2010 roku.</p> <p>W uzasadnieniu powódka podniosła, że była właścicielką nieruchomości położonej w <span class="anon-block">R.</span>. Położone na tej nieruchomości budynki były uszkodzone wskutek działalności górniczej <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> </p> <p>Powódka wystąpiła o naprawienie szkód górniczych. Do usunięcia szkód miało dojść na przełomie 2008 i 2009 roku.</p> <p>Umową z 2 czerwca 2008 roku powódka sprzedała nieruchomość pozwanym i zawiadomiła <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> o przeniesieniu roszczenia o naprawę szkód górniczych na kupujących.</p> <p>Nabywcy nieruchomości wystąpili do <span class="anon-block"> (...)</span> o naprawienie szkód i uzyskali dwa korzystne dla siebie wyroki w sprawach o sygnaturach XX Cgg 32/10 i XX Cgg 40/10 Sądu Okręgowego w Katowicach. Powódka domaga się obecnie zasądzenia na swoją rzecz kwot, jakie pozwani otrzymali z tytułu odszkodowań od <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Pozwani wzbogacili się kosztem powódki, przywłaszczając sobie należne powódce odszkodowanie.</p> <p>Żądanie uznania za bezskuteczną umowę darowizny pomiędzy <span class="anon-block">M. K.</span> jest uzasadnione gdyż zawarcie tej umowy spowodowało, że <span class="anon-block">M. K.</span> stał się niewypłacalny. <span class="anon-block">A. K.</span> jest żoną <span class="anon-block">M. K.</span>. Przedmiot darowizny stanowił jedyny majątek darczyńcy.</p> <p>Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania.</p> <p>Przyznali, że nabyli od powódki opisaną w pozwie nieruchomość i uzyskali korzystne dla siebie wyroki w sprawach XX Cgg 32/10 i XX Cgg 40/10.</p> <p>Zarzucili, że uzyskane przez nich odszkodowanie za szkody górnicze, które powstały na nieruchomości jest im należne i nie jest bezpodstawne.</p> <p>Na rozprawie dnia 2 maja 2012 roku likwidator powodowej <span class="anon-block"> spółki – (...)</span> – wyjaśnił, że szkody górnicze wystąpiły w 2007 roku i nie powiększyły się. Przed sprzedażą nieruchomości powódka nie usuwała tych szkód. Żadne prace remontowe nie były wykonywane. Cena sprzedaży nieruchomości była ustalona w taki sposób, że uwzględniono to, że obiekty są zniszczone. Szkody górnicze były uwzględnione przy wycenie nieruchomości w związku z jej sprzedażą.</p> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu.</p> <p>Powództwo uznał Sąd za bezzasadne, gdyż nie ma podstawy prawnej pozwalającej na jego uwzględnienie.</p> <p>Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w tym o świadczeniu nienależnym nie pozwalają także na uwzględnienie powództwa.</p> <p>Powodowie uzyskali odszkodowanie w oparciu o wyroki, które zapadły w sprawach o naprawienie szkód górniczych i są podstawą otrzymanych przez pozwanych świadczeń. Nie można zatem przyjąć ani bezpodstawności wzbogacenia, ani nienależności świadczenia, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (księga 3)">tytule piątym księgi trzeciej kodeksu cywilnego</a>.</p> <p>Ponadto nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że pozwani uzyskali jakąkolwiek korzyść majątkową kosztem powódki. Cena sprzedaży nieruchomości uwzględniała bowiem stan techniczny budynków dotkniętych szkodami górniczymi.</p> <p>Wyrok zaskarżyła apelacją powódka, która zarzuciła naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 kc</a> przez nieuprawnione przyjęcie, że pozwani nie wzbogacili się bezpodstawnie kosztem powódki, podczas gdy z bezspornych ustaleń faktycznych Sądu I instancji wynika, że nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie i domaga się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanych kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych.</p> <p>Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:</p> <p>Aktem notarialnym z 2 czerwca 2008 r. zawartym przed notariuszem <span class="anon-block">K. S.</span> rep. A Nr <span class="anon-block">(...)</span> w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">R.</span>, działający imieniem <span class="anon-block"> (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">R.</span>, prezes zarządu <span class="anon-block">T. B.</span> zawarł umowę sprzedaży nieruchomości opisanych w § <span class="anon-block">(...)</span>umowy z pozwanymi za łączną kwotę 2.700.000 zł. W umowie strony nie wskazały w opisie przedmiotu sprzedaży zakresu szkód górniczych i nie wypowiedziały się co do uprawnienia nabywcy do ewentualnego dochodzenia ich naprawy. Poza sporem pozostaje, że o naprawienie szkód strona powodowa wystąpiła do <span class="anon-block"> (...) Oddział KWK (...)</span> i pismem z 26 marca 2008 roku <span class="anon-block"> (...)</span> wskazała jako termin naprawienia szkód górniczych przełom 2008 i 2009 roku. W zakreślonym terminie szkody nie zostały naprawione. Pozwani po nabyciu nieruchomości wystąpili do <span class="anon-block">(...)</span> o naprawienie szkód. Powódka pismem z 23 września 2009 roku, w odpowiedzi na pismo <span class="anon-block">(...)</span> z 17 września 2008 r. poinformowała, że nieruchomość wraz z budynkami przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span> w <span class="anon-block">R.</span> sprzedała pozwanym, którzy są uprawnieni do otrzymania odszkodowania z tytułu szkód wyrządzonych ruchem zakładu górniczego.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block">M. K.</span> umową darowizny z 2 września 2011 roku darował swój udział w spornej nieruchomości, wynoszący ½ części, żonie, pozwanej <span class="anon-block">A. K.</span> (k. 24 – 30).</p> <p>Wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z 29 września 2010 roku w sprawie XXD Cgg 32/10 zasądzono tytułem odszkodowań na rzecz pozwanego <span class="anon-block">M. K.</span> kwotę 182.999,80 zł, <span class="anon-block">M.</span> i <span class="anon-block">A. Z.</span> 91.499,90 zł oraz <span class="anon-block">J.</span> i <span class="anon-block">A. D.</span> 91.499,90 zł.</p> <p>Na rzecz <span class="anon-block">A.</span> i <span class="anon-block">M. K.</span> wyrokiem z 29 grudnia 2010 r. sygn. akt XX Cgg 40/10 zasądzono nadto odszkodowanie za szkody w nieruchomości przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span> w <span class="anon-block">R.</span> w kwocie 511.613,52 zł. Powódka domaga się zasądzenia kwot z wyżej wymienionych wyroków na swoją rzecz wywodząc zaistnienie bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych kosztem powódki.</p> <p>Ustalenia faktyczne nie są między stronami sporne.</p> <p>W tak ustalonym stanie faktycznym, rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego uznać należy za prawidłowe zarówno co do oceny podstawy materialno prawnej wskazanej przez powódkę, jak i jej odniesienia do niespornego stanu faktycznego.</p> <p>Przesłanką roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest uzyskanie korzyści majątkowej kosztem innej osoby bez podstawy prawnej. Innymi słowy nikt nie może wzbogacić się kosztem drugiej osoby bez należytego usprawiedliwienia prawnego.</p> <p>Niewątpliwe jest, że do majątku pozwanych weszła korzyść majątkowa z tytułu wypłaty odszkodowania za szkody górnicze powstałe w nieruchomości przed jej sprzedażą. Pozostaje do rozważenia, czy przejście wartości w postaci odszkodowań do majątku pozwanych a nie powódki było wynikiem zdarzenia nie mającego usprawiedliwienia prawnego.</p> <p>Wstępnie należy podnieść okoliczność, że strony w akcie sprzedaży nieruchomości nie wykluczyły przejścia uprawnienia nabywców nieruchomości do domagania się, od sprawcy szkód w nabytym mieniu, odszkodowań. Przeciwnie powódka potwierdziła przejście uprawnienia wraz z nabyciem nieruchomości w piśmie powódki z 23 września 2009 r. Doszło zatem do skutecznego przejścia uprawnienia do dochodzenia roszczenia. W tej sytuacji zarzut, że między stronami nie zawarto umowy przelewu nie może odnieść skutku. Pismo powódki z 23 września 2009 r. w sposób dostateczny wyjaśnia wolę stron w zakresie skutków zawartej umowy sprzedaży nieruchomości, czego nie niweczy brak umowy przelewu. W judykaturze ugruntowane zostało stanowisko, że tytułem prawnym, a więc usprawiedliwieniem prawnym, które wyklucza zaistnienie bezpodstawnego wzbogacenia jest przepis ustawy, orzeczenie sądu, decyzja administracyjna, czynność prawna, czy też jednostronna czynność przysparzająca.</p> <p>Pozwani uzyskali na swoją rzecz odszkodowania wyrokami sądowymi, które są prawomocne i nie zostały wzruszone.</p> <p>Podnoszone w apelacji okoliczności, że strony nie są objęte w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 365)">art. 365 kpc</a> tzw. rozszerzoną prawomocnością nie zwalnia Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, w myśl tego przepisu, z obowiązku liczenia się z wydanymi orzeczeniami wyżej wskazanymi.</p> <p>Zatem w niniejszej sprawie obowiązkiem Sądu Okręgowego było uwzględnienie faktu wydania orzeczenia. W konsekwencji w okolicznościach sprawy brak jest po stronie pozwanej przesłanek do przypisania jej bezpodstawności wzbogacenia w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 kc.</a> </p> <p>Dalszą konsekwencją jest także brak podstawy faktycznej do uwzględnienia żądania uznania umowy darowizny między małżonkami <span class="anon-block">K.</span> za bezskuteczną w stosunku do powódki.</p> <p>Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a> orzekł jak w sentencji.</p> <p>Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 kpc</a>.</p> </div>