III AUa 312/12

<p>Sygn. akt: III AUa 312/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 7 listopada 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: SSA Janina Kacprzak (spr.)</p> <p>Sędziowie:SSA Maria Padarewska - Hajn</p> <p>SSA Mirosław Godlewski</p> <p>Protokolant: sekr. sądowy Patrycja Stasiak</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. w Łodzi</p> <p>sprawy<strong> <!-- --> <span class="anon-block">R. B. (1)</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">T.</span> </strong> </p> <p>o odpowiedzialność spadkobiercy z tytułu nieopłaconych składek,</p> <p>na skutek apelacji organu rentowego</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku</p> <p>z dnia 21 grudnia 2011 r., sygn. akt: VI U 906/11;</p> <p> <strong> <!-- -->uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i sprawę przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">T.</span> do ponownego rozpoznania. </strong> </p> <p>Sygn. akt: III AUa 312/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Płocku zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">T.</span> z dnia 1 czerwca 2011 r. orzekając, że <span class="anon-block">R. B. (1)</span>, jako ustawowy spadkobierca po zmarłym w dniu 26 lutego 2007 r. ojcu <span class="anon-block">P. B.</span>, nie jest zobowiązany do opłacenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do sierpnia 2003 r. w łącznej kwocie 804,86 zł.</p> <p>Wyrok sądu pierwszej instancji zapadł w następującym stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy: <span class="anon-block">P. B.</span>, zmarły 26 lutego 2007 r., za życia prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia zdrowotne. Na koncie płatnika składek figuruje zadłużenie w wysokości 804,06 zł za okres od maja do sierpnia 2003 r. Jedynym spadkobiercą <span class="anon-block">P. B.</span> jest jego syn <span class="anon-block">R. B. (1)</span> - dziedziczący z mocy ustawy, co zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Lipnie z dnia 30 sierpnia 2007 r., w sprawie I Ns 318/07. O śmierci ojca <span class="anon-block">R. B. (1)</span> dowiedział się 17 maja 2007 r. ( w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku omyłkowo wpisano rok 2011 ). W dniu 9 października 2007 r. <span class="anon-block">R. B. (1)</span> złożył przed notariuszem oświadczenie o przyjęciu spadku po zmarłym ojcu z dobrodziejstwem inwentarza.</p> <p>Decyzją z 1 czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że <span class="anon-block">R. B. (1)</span> jest zobowiązany do opłacenia po zmarłym <span class="anon-block">P. B.</span> należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do sierpnia 2003 r. w kwocie 804,86 zł, w tym z tytułu składek – 547,86 zł, z tytułu odsetek naliczonych na dzień 26 luty 2007 r. – 257 zł, z tytułu kosztów upomnień – 35,20 zł.</p> <p>Sąd pierwszej instancji powołując się m. in. na przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1026)">art. 1026 kc</a> oraz na uchwałę Sądu Najwyższego z 13 października 2010 r. w sprawie III CZP 64/10, uznał, że wobec skutecznego przyjęcia przez <span class="anon-block">R. B. (2)</span> spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie odpowiada on z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za zmarłego ojca.</p> <p>W apelacji organ rentowy zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, w szczególności <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 31)">art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> w zw. z art. 97 i art. 98 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez ustalenie, że <span class="anon-block">R. B. (1)</span> jako spadkobierca ustawowy po ojcu <span class="anon-block">P. B.</span> nie jest zobowiązany do opłacenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja do sierpnia 2003 r. w kwocie 804,86 zł. W uzasadnieniu apelacji organ rentowy podniósł, że sąd pierwszej instancji błędnie wskazuje datę 17 maja 2011 r. o dowiedzeniu się przez <span class="anon-block">R. B. (1)</span> o śmierci jego ojca, gdyż dowiedział się on o tym fakcie 17 maja 2007 r. Dalej wywiódł, że sąd pierwszej instancji błędnie powołał się na przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1026)">art. 1026 kc</a>, gdyż wszyscy spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w postępowaniu I Ns 318/07, w którym ustalono krąg spadkobierców po zmarłym <span class="anon-block">P. B.</span>, a sąd spadku w postanowieniu wydanym w tej sprawie stwierdził, że <span class="anon-block">R. B. (1)</span> nabył spadek po <span class="anon-block">P. B.</span> wprost. Zdaniem skarżącego <span class="anon-block">R. B. (1)</span> przyjął spadek po ojcu wprost, a późniejsze oświadczenie przed notariuszem o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie ma żadnej mocy prawnej, a akt notarialny został wydany bez podstawy prawnej. W ocenie skarżącego w momencie składania przez <span class="anon-block">R. B. (1)</span> oświadczenia przed notariuszem postanowienie o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku było już prawomocne.</p> <p>Powołując się na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie argumenty w niej zawarte znajdują uzasadnienie w materiale zgromadzonym w sprawie.</p> <p>Zgodzić się należy z organem rentowym, że sąd pierwszej instancji błędnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku datę 17 maj 2011 r. jako datę dowiedzenia się przez <span class="anon-block">R. B. (1)</span> o śmierci jego ojca, gdyż bezspornym w sprawie jest, że wiadomość ta dotarła do niego 17 maja 2007 r. Tej ostatniej daty organ rentowy nie kwestionuje, co wynika jednoznacznie z uzasadnienia apelacji. Dlatego też, po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1018;art. 1018 § 3)">art. 1018 § 3 kc</a> <span class="anon-block">R. B. (1)</span> mógł skutecznie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku lub o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza do 17 listopada 2007 r. przed sądem albo przed notariuszem. W takim też terminie złożył stosowne oświadczenie przed notariuszem w dniu 9 października 2007 r. Twierdzenie organu rentowego jakoby wcześniej złożył przed Sądem Rejonowym w Lipnie w sprawie I Ns 318/07 oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, nie znajduje potwierdzenia w materiale z tych akt – załączonych do sprawy. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">P. B.</span> złożyła osoba spoza kręgu spadkobierców, uzasadniająca interes prawny do złożenia wniosku tym, że wraz ze spadkodawca była współwłaścicielem pojazdu i bez ustalenia kręgu spadkobierców nie może wyrejestrować tego pojazdu. <span class="anon-block">R. B. (1)</span> był nieobecny na rozprawie, a zatem sąd nie mógł od niego odebrać żadnych oświadczeń. Co więcej o możliwości i terminie złożenia stosownego oświadczenia przed notariuszem został pouczony przez sąd spadku po wniesieniu przez niego apelacji od postanowienia o stwierdzeniu spadku wydanego w sprawie I Ns 318/07 ( k. 28 akt sprawy I Ns 318/07 ). Okoliczność, że po złożeniu oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza <span class="anon-block">R. B. (1)</span> cofnął apelację i postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. postępowanie apelacyjne zostało umorzone, nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ustala jedynie krąg spadkobierców, a w jego treści nie musi być zawarte stwierdzenie o przyjęciu spadku wprost, czy też z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że brak adnotacji w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku o sposobie przyjęcia spadku przez spadkobierców nie oznacza, że spadek został przyjęty wprost. Takie stanowisko zawarł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 13 października 2010 r., w sprawie III CZP 64/10 ( OSNC 2011/3/26 ). Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy zagadnienie nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie ma żadnego znaczenia dla samego stwierdzenia nabycia spadku i określenia zakresu dziedziczenia przez poszczególnych spadkobierców, jak też nie stanowi w tym postępowaniu kwestii prejudycjalnej. Spory związane z zakresem odpowiedzialności za długi spadkowe zarówno dłużnicy, jak i wierzyciele muszą rozwiązywać w drodze innych postępowań sądowych, np. w sprawie z powództwa wierzyciela z tytułu odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe.</p> <p>Sąd Apelacyjny w pełni podziela pogląd tam wyrażony, który prowadzi do wniosku, że <span class="anon-block">R. B. (1)</span> ze skutkiem prawnym złożył oświadczenie o przyjęciu spadku po <span class="anon-block">P. B.</span> z dobrodziejstwem inwentarza. Nie oznacza to jednak, jak to uznał sąd pierwszej instancji, że nie odpowiada on za długi spadkowe. Wręcz przeciwnie odpowiada za długi spadkodawcy, ale z ograniczeniem do wartości czynnej masy spadku.</p> <p>Zasady odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych regulują przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ()">ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa</a> (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.), a to w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 31;art. 32)">art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>. W szczególności mają tutaj zastosowanie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 97;art. 97 § 1;art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 2;art. 98 § 2 pkt. 1;art. 98 § 2 pkt. 2;art. 98 § 2 pkt. 5;art. 98 § 2 pkt. 7)">art. 97 § 1 i art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ordynacji podatkowej</a>. W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 97;art. 97 § 1)">art. 97 § 1</a> spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy, a zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 ordynacji podatkowej</a> do odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1031;art. 1031 § 2)">art. 1031 § 2 kc.</a> ustawy w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. W rozpoznawanej sprawie na datę wyrokowania przez sąd pierwszej instancji, a także w toku postępowania przed organem rentowym nie ustalono wartości czynnego spadku po <span class="anon-block">P. B.</span>, a tym samym zakresu odpowiedzialności <span class="anon-block">R. B. (1)</span> za dług określony w decyzji, dlatego też decyzja była przedwczesna.</p> <p>Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny w Łodzi na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477)">art. 477</a> ^{<!-- -->14a} <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kpc</a> uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego orzekając, jak w sentencji.</p> </div>