III AUa 374/12

<p>Sygn. akt III AUa 374/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 13 listopada 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach</strong> </p> <p>Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Ewa Piotrowska (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Marek Żurecki</p> <p>SSA Maria Małek - Bujak</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Sebastian Adamczyk</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012 r. w Katowicach</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">K. W.</span> (<span class="anon-block">K. W.</span> )</p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> </p> <p>przy udziale zainteresowanego: <span class="anon-block"> (...) S. A.</span> w <span class="anon-block">T.</span> </p> <p>o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą</p> <p>na skutek apelacji ubezpieczonego <span class="anon-block">K. W.</span> </p> <p>i apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w Katowicach z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt X U 1024/11</p> <p> <strong> <!-- -->1. z apelacji organu rentowego zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie <br/>w całości, </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->2. oddala apelację ubezpieczonego. </strong> </p> <p>/-/ SSA M. Żurecki /-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA M. Małek-Bujak </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>Sygn. akt III AUa 374/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 roku Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach w punkcie 1 zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">R.</span> z dnia 29 marca 2011 roku, ustalającą, że w okresie od dnia 12 marca 2008 roku do dnia 30 września 2008 roku ubezpieczony <span class="anon-block">K. W.</span> nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">T.</span>, stwierdzając, że ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą zawartą z <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">T.</span> we wrześniu 2008 roku, a w punkcie 2 <br/>w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił, że </strong>ubezpieczony w spornym okresie od dnia 12 marca 2008 roku do dnia 30 września 2008 roku zgłoszony został do ubezpieczeń z tytułu pracy nakładczej przez <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> - z tego tytułu wykazane zostały następujące podstawy wymiaru składek w 2008 roku: od marca do czerwca - 28,00 zł, w lipcu i sierpniu - 0,00 zł, we wrześniu - 805,67 zł. Ubezpieczony prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą <br/>i z tego tytułu w okresie zawartej umowy o pracę nakładczą dokonał zgłoszenia tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.</p> <p>Sąd I instancji wskazał, że jest mu wiadome z urzędu, że <span class="anon-block"> (...) Sp. z o. o.</span> <br/>z siedzibą w <span class="anon-block">K.</span> (jego następcą prawnym od dnia 12 marca 2008r. jest <span class="anon-block"> (...) S.A.</span>) powierzał jako nakładca wykonawcom, w tym odwołującemu się, pracę polegającą na przygotowaniu, kopertowaniu, adresowaniu i wysyłce materiałów reklamowych dostarczonych przez nakładcę. W tym zakresie zawierał umowy na czas nieokreślony. Praca wykonywana na podstawie umowy nie stanowiła wyłącznego ani głównego źródła utrzymania wykonawców. Z tytułu wykonywania umowy ubezpieczonemu przysługiwało wynagrodzenie, które strony ustaliły na kwotę 3,50 zł brutto za skompletowanie i wysłanie jednej przesyłki reklamowej. Minimalna miesięczna ilość pracy została w umowie ustalona przez strony na 145 kompletów reklamowych. Zmieniona ona została aneksami do umów. Materiałów do wykonania pracy dostarczać miał nakładca. Wykonawca został zobowiązany do rozliczenia się z wykonanej pracy w danym miesiącu - do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, poprzez dostarczenie nakładcy raportu z wykonanej pracy.</p> <p>W umowach zawieranych od maja 2008r. zmieniono ilość wykonywanej pracy <br/>z minimum 145 kompletów przesyłek reklamowych do 20 kompletów miesięcznie <br/>i podwyższono stawkę wynagrodzenia z 3,50 zł za kolportowanie jednej przesyłki reklamowej do 19,00 zł za jeden komplet - co pozwalało na uzyskanie wynagrodzenia <br/>w wysokości 380,00 zł - co miało gwarantować wykonawcy 50% najniższego wynagrodzenia.</p> <p>Ubezpieczonego w spornym okresie łączyła umowa o pracę nakładczą z <span class="anon-block">(...)</span>. Jednocześnie dane jego firmy zostały umieszczone w bazie danych za co uiszczał <span class="anon-block">(...)</span> miesięczny abonament. Tytułem pracy nakładczej uzyskiwał niskie wynagrodzenia, jednocześnie dzięki wyborowi umowy nakładczej jako tytułu do ubezpieczeń społecznych uzyskiwał oszczędności rzędu kilkuset złotych miesięcznie.</p> <p> <strong> <!-- -->W oparci o dokonane ustalenia Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił odwołanie ubezpieczonego. </strong> </p> <p>Mając na względzie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz. U. z 1976r. <br/>nr 3, poz. 19 z późn. zm.), <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 18;art. 18 ust. 1)">art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> oraz cel ubezpieczeń społecznych, a w szczególności zapewnienie w przyszłości prawa do świadczeń, należy uznać, że nakładca zobowiązany jest zapewnić zarówno w umowie jak i faktycznie wykonawcy taką ilość pracy, która zapewni osiągnięcie przychodu co najmniej w wysokości 50% najniższego wynagrodzenia, natomiast wykonawca powinien umowę wykonać zgodnie <br/>z jej treścią, co zapewni osiągnięcie przychodu w wysokości wyżej ustalonej (zgodnie <br/>z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20022001679" title="Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - Dz. U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1679 (art. 25)">art. 25 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę</a> (Dz. U. nr 200, poz. 1679 z późn. zm.).</p> <p>W rozpoznawanej sprawie, we wrześniu 2008 roku wykonawca umowy o pracę nakładczą, zgodnie z danymi wykazanymi w raportach imiennych składanych do ZUS, otrzymał wynagrodzenie za wykonaną pracę w kwocie 805,67 zł - a zatem w kwocie odpowiadającej co najmniej połowie najniższego wynagrodzenia, zatem w ocenie Sądu I instancji we wrześniu 2008 roku umowa łącząca ubezpieczonego z <span class="anon-block">(...)</span> korzystała <br/>z przymiotu umowy prawnie doniosłej, w której strony uzgodniły i realizowały rozmiar wykonywanej pracy nakładczej w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości <br/>co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia za pracę.</p> <p>Natomiast w odniesieniu do kwestii objęcia ubezpieczonego ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą w pozostałym spornym okresie Sąd I instancji, uznając uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikające z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 68;art. 68 ust. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1 a)">art. 68 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) dające w konsekwencji temu organowi uprawnienie do badania, czy określona umowa, stanowiąca tytuł do ubezpieczenia społecznego, była faktycznie wykonywana na warunkach w niej wymienionych oraz czy nie została zawarta <br/>w celu obejścia prawa, podkreślił, że zawarcie umowy w celu obejścia prawa (tj. np. w celu obejścia przepisów o podleganiu ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą) nie może rodzić skutków prawnych i stanowić podstawy do uznania, że osoba która zawarła taką umowę podlega ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2004r., sygn. akt III AUa 485/2003, publ. OSA 2005, z. 5, poz. 14).</p> <p>Sąd Okręgowy stwierdził, że w pozostałym spornym okresie wykonawca umowy <br/>o pracę nakładczą, zgodnie z danymi wykazanymi w raportach imiennych składanych do ZUS, otrzymał wynagrodzenie za wykonaną pracę w kwocie nie przekraczającej 28,00 zł <br/>i dlatego uznał, że umowa o pracę nakładczą pomiędzy ubezpieczonym a <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> <br/>z siedzibą w <span class="anon-block">T.</span> została zawarta w celu obejścia przepisów o podleganiu jednocześnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 <br/>pkt 4 ustawy systemowej), za czym przemawia wykonywanie przez ubezpieczonego niewielkiej ilości pracy oraz to, że zagwarantowana w umowie ilość pracy, która umożliwiała mu uzyskanie 50% najniższego wynagrodzenia, nie została w tym okresie nigdy wykonana, <br/>a wykonawca nie uzyskał wynagrodzenia miesięcznego w wysokości odpowiadającej <br/>co najmniej połowie ustawowego najniższego wynagrodzenia.</p> <p>Sąd I instancji podkreślił również, że zawarcie umowy o pracę nakładczą wyłącznie w celu niepłacenia wyższych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej stanowi obejście prawa w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a>, a w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów o pracę nakładczą osób prowadzących jednocześnie działalność gospodarczą nie chodzi o to czy literalna treść umów o pracę nakładczą nie naruszała przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a>, lecz o to jak umowy te były realizowane i czy stanowiły podstawę ubezpieczeń społecznych. Dlatego nawet formalnie poprawna realizacja umowy może zmierzać do obejścia prawa.</p> <p>Równoległym tytułem ubezpieczenia odwołującego się była prowadzona przez niego działalność gospodarcza, a podstawa ubezpieczenia społecznego z tego tytułu stanowi wyższą kwotę niż podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy nakładczej <br/>w okresie od dnia 12 marca 2008 roku do dnia 31 sierpnia 2008 roku.</p> <p>Dlatego Sąd uznał, że zawarcie przez strony umowy o pracę nakładczą nie miało na celu wykonania jej postanowień, lecz w okresie od dnia 12 marca 2008 roku do dnia <br/>31 sierpnia 2008 roku zmierzało tylko do umożliwienia wykonawcy wyboru umowy o pracę nakładczą jako tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, opłacania składki na ubezpieczenie w niższej wysokości niż należna z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.</p> <p>Tym samym umowa o pracę nakładczą miała w tym okresie na celu obejście prawa, <br/>tj. art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej, co skutkuje - zgodnie <br/>z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego</a> - jej nieważnością w okresie od dnia 12 marca 2008 roku do dnia 31 sierpnia 2008 roku.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od wyroku wnieśli organ rentowy oraz pełnomocnik ubezpieczonego. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Organ rentowy</strong> zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w punkcie 1, zarzucając temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 2;art. 6 ust. 1 pkt. 5)">art. 6 ust. 1 pkt 2 i 5</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 9;art. 9 ust. 2)">art. 9 ust. 2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (t.j. Dz. U. z 2009 roku, nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w potwierdzeniu prawa ubezpieczonego, w odniesieniu do września 2008 roku do wyboru tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu pracy nakładczej, w sytuacji gdy zawarta w celu obejścia prawa umowa o pracę nakładczą nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą.</p> <p>Uznanie przez Sąd Okręgowy zawartej przez ubezpieczonego umowy o pracę nakładczą za zawartą w celu obejścia ustawy a zatem bezwzględnie nieważną prowadzić powinno do przyjęcia, iż ubezpieczony nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalno-rentowym z tytułu umowy o pracę nakładczą przez cały okres na jaki została zawarta. Rezultatem takiego przyjęcia powinno być oddalenie odwołania ubezpieczonego <br/>w całości.</p> <p> <strong> <!-- -->Pełnomocnik ubezpieczonego </strong>zaskarżył wyrok w pkt 2 i zarzucił temu wyrokowi:</p> <p>1/ błąd w ustaleniach faktycznych w związku z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegający na przyjęciu, że:</p> <p>- odwołujący się zawarł umowę o pracę nakładczą z zamiarem nie wykonywania określonej w umowach minimalnej ilości pracy i uzyskiwania w ten sposób co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia za pracę, podczas gdy w rzeczywistości wykonywał pracę <br/>z całości przekazanego mu przez nakładcę materiału, jednak ilość dostarczanego odwołującemu się miesięcznie materiału nie pozwalała na osiągnięcie przez niego co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia za pracę, a na co odwołujący się nie miał żadnego wpływu;</p> <p>- stronom zawartej umowy o pracę nakładczą przyświecał jedynie zamiar uzyskania drugiego tytułu podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, a w rezultacie możliwość wyboru ubezpieczenia, a nie zamiar zawarcia i faktycznej realizacji umowy, która była zawarta dla pozoru, podczas gdy w istocie zamiarem ubezpieczonego było uzyskanie dodatkowego źródła zarobkowania, bowiem z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskiwała niewielkie dochody;</p> <p>- ubezpieczony nie był zainteresowany dodatkowym zarobkowaniem w ramach pracy nakładczej, podczas gdy dochody osiągane przez niego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w zestawieniu z jej obciążeniami uzasadniały poszukiwanie przez odwołującego się dodatkowego źródła zarobkowania,</p> <p>2/ obrazę przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie: <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a> poprzez przyjęcie, że zawarta umowa o pracę nakładczą była zawarta jedynie dla pozoru, co skutkuje jej nieważnością, a także błędną wykładnię <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 (§ 3;§ 3 ust. 1)">§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz.U.76.3.19 z późn zm.),</p> <p>3/ naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 <br/>§ 1 k.p.c.</a> poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, stojącą w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego.</p> <p>W oparciu o podniesione zarzuty pełnomocnik ubezpieczonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania w całości i stwierdzenie, <br/>że ubezpieczony w okresie od 12 marca 2008 roku do 31 sierpnia 2008 roku podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy <br/>o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem składek <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">T.</span> względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja ubezpieczonego podlega oddaleniu, natomiast uzasadniona jest apelacja organu rentowego.</p> <p>Stan faktyczny sprawy jest ustalony starannie i niesporny między stronami. Przedmiotem sporu natomiast jest kwestia, czy umowa o pracę nakładczą zawarta pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek rodzi obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym jak to przewiduje przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 2)">art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia <br/>13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych</a> i w związku z czym, czy ubezpieczony prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą posiadał prawo wyboru tytułu ubezpieczenia jak to przewiduje przepis art. 9 ust. 2 tej ustawy.</p> <p>Na wstępie należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 11)">art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach <br/>i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz.U. nr 153, poz. z 2009 roku) jako okres składkowy po spełnieniu pewnych warunków:</p> <p> <em> <!-- -->1) wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:</em> </p> <p> <em> <!-- -->a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,</em> </p> <p> <em> <!-- -->b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu,</em> </p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->jeżeli w tych okresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie <br/>w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksu pracy</a>.</em> </strong> </p> <p>Umowa o pracę nakładczą stanowiła zatem historycznie, podstawę zaliczenia do „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia” (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400267" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 267 (art. 11)">art. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin</a> - Dz. U. nr 40 poz. 267 ze zm.), <br/>a następnie od wejścia w życie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19911040450" title="Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1991 r. Nr 104, poz. 450 ()">ustawy z dnia 17 października 1991 roku <br/>o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw</a> (Dz. U. nr 104 poz. 450 ze zm.) do „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740160091" title="Rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 kwietnia 1974 r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracowników w rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1974 r. Nr 16, poz. 91 ()">rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17.04.1974 r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracowników <br/>w rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin</a> (Dz. U. nr 16 poz. 91) uchylone przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz. U. <br/>z 1976r. Nr 3, poz. 19) obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązki <br/>i uprawnienia nakładców.</p> <p>Między innymi w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 77(4) § 3)">§ 3</a> ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej <em> <!-- -->na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 77(4);art. 77(4) pkt. 1)">art. 77^{<!-- -->4} pkt 1 Kodeksu pracy</a>, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.</em> </p> <p>Podsumowując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - <strong> <!-- -->tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50% najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu</strong>. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale, nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracowników, gdyż nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnym i rentowym.</p> <p>Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej, gdyż <span class="underline"> <!-- -->bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 31.12.1975 r. powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia.</span> </p> <p>Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2008 roku w sprawie III UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia <br/>31 grudnia 1975 roku w sprawie uprawnień pracowniczych (...) stanowi „<em> <!-- -->warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”</em> </p> <p>Niedotrzymanie tego warunku, i to nie tylko w sensie formalnym, czyli zawarcia tego postanowienia w umowie, <strong> <!-- -->lecz również faktycznym</strong>, czyli wykonywania pracy w wymiarze skutkującym osiąganie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez względu na zamiar stron zawierających umowę powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 2)">art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>.</p> <p>Również w wyroku z dnia 9 stycznia 2008 roku, w sprawie o sygn. III UK 74/07 Sąd Najwyższy uznał, że wykładnia funkcjonalna i systemowa przepisów prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku o doniosłości prawnej tylko takiej umowy <br/>o pracę nakładczą, w której strony uzgodniły i realizowały rozmiar wykonanej pracy nakładczej w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Co więcej Sąd Najwyższy wskazał, że pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie której jej strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych cech tego zobowiązania dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, nie stanowi uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę nakładczą. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy podniósł, że bezdyskusyjne jest stosowanie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksu cywilnego</a> do oceny waloru prawnego umowy o pracę nakładczą. Wskazał, że oznacza to, iż przepisy w/w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą przenoszą na te osoby określone uprawnienia pracownicze, co w pozostałym zakresie nienormowanym w tym rozporządzeniu wykonawczym nie stanowi przeszkody do stosowania wprost przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksu cywilnego</a> przy ocenie zobowiązań z umowy o pracę nakładczą. Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że uzyskiwane we wskazanym okresie wynagrodzenie nie przekroczyło kwoty 36 złotych miesięcznie, co pozwalało postawić uprawnioną tezę, że strony z góry zatem przewidziały, iż wykonawca nie wykona w pełni minimalnego zobowiązania wynikającego z umowy, a nakładca nie będzie nawet <br/>w minimalnym stopniu korzystał z jego pracy.</p> <p>Jak wskazuje powyższe, orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w analogicznym stanie faktycznym jak w przedmiotowej sprawie, dlatego Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela zapatrywania prawne wyrażone w powyżej zacytowanych rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego.</p> <p>Wprawdzie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2010 roku, w sprawie <br/>o sygn. I UK 261/09 Sąd ten sformułował tezę, że gdy umowa jest przez strony wykonywana, nie może być mowy o pozorności, co jednak nie wyklucza możliwości badania, czy zawarcie umowy nie zmierzało do obejścia prawa, jednakże szczątkowe, niemal symboliczne wykonywanie umów o pracę nakładczą przez strony w istocie było zachowaniem pozorów jej realizacji, co prowadzi do konstatacji właśnie o pozorności tej umowy.</p> <p>Mając powyższe na względzie należało uznać, że wobec nie wykazania przez ubezpieczonego wszystkich ustawowych elementów umowy o pracę nakładczą, o których była mowa powyżej nie można uznać, że umowa ta była faktycznie wykonywana, nawet przy uwzględnieniu, że ubezpieczonemu jednorazowo udało się osiągnąć kwotę wynagrodzenia przekraczającą połowę najniższego wynagrodzenia za pracę.</p> <p>Tym samym umowę tę, jako pozorną, należało uznać za nieważną <strong> <!-- -->w całości</strong> oraz nie rodzącą jakichkolwiek skutków prawnych w sferze ubezpieczeń społecznych.</p> <p>Tym samym wobec pozorności umowy uznać należało, że ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o pracę nakładczą w całym okresie objętym umową o pracę nakładczą i dlatego - uznając za zasadną apelację organu rentowego - Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie w całości oraz oddalił apelację ubezpieczonego.</p> <p>/-/ SSA M. Żurecki /-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA M. Małek-Bujak </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>JM</p> </div>