I ACa 1109/12

<p>Sygn. akt I ACa 1109/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 21 listopada 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>Prezes SA Andrzej Niedużak (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Janusz Kaspryszyn</p> <p>SSA Franciszek Marcinowski</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Katarzyna Rzepecka</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">B. L.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">K. G.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu</p> <p>z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt I C 1185/11</p> <p> <strong> <!-- -->uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">O.</span> toczyła się sprawa z wniosku <br/> <span class="anon-block">B. L.</span> przeciwko <span class="anon-block">K. G.</span> o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span> obejmującej <span class="anon-block">działki nr (...)</span> <br/>o łącznej powierzchni 5,38 ha wraz z budynkiem mieszkalnym, dla której <br/>Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">K.</span> prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą nr KW (...)</span>. Sąd Rejonowy uznając, że nieruchomość została nabyta za środków pochodzących zarówno od wnioskodawczyni jak i od uczestnika postępowania, pozostających w trwającym od 1977 r. do 2000 r. konkubinacie, uwzględnił wniosek. Sąd ten postanowieniem z dnia 5 listopada 2008 r. ustalił, że wnioskodawczyni dokonała nakładów na będącą przedmiotem postępowania nieruchomość w wysokości 145.400 zł i zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kwotę 145.400 zł wraz <br/>z ustawowymi odsetkami, odraczając termin jej płatności do dnia 31 grudnia 2009 r.</p> <p>Na skutek apelacji <span class="anon-block">K. G.</span>, Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 listopada 2010 r. uchylił zaskarżone postanowienie <br/>i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w <span class="anon-block">O.</span> do ponownego rozpoznania. <br/>Sąd drugiej instancji wskazał na niedopuszczalność uwzględnienia wniosku <br/>o zniesienie współwłasności nieruchomości. Stwierdził, że żądanie <span class="anon-block">B. L.</span> powinno być rozpoznane w trybie postępowania procesowego. Za trafny uznał <br/>Sąd Okręgowy zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 321;art. 321 § 1)">art. 321 § 1 k.p.c.</a> polegającego na wydaniu orzeczenia co do podmiotu, który nie był objęty żądaniem.</p> <p>Po przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji, Sąd ten przekazał sprawę do rozpoznania w trybie procesowym oraz uznał się rzeczowo niewłaściwy <br/>i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu.</p> <p>Sąd Okręgowy we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r. oddalił powództwo i zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 7.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zdaniem Sądu do rozliczeń majątkowych pomiędzy osobami pozostającymi w trwałym związku faktycznym (konkubinacie) mogą mieć zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, nie zaś o wspólności ustawowej. O treści wyroku zadecydował jednak ostatecznie rozkład ciężaru dowodu. Ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy poczynił w oparciu o dowody zgromadzone przez Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">O.</span> w postępowaniu nieprocesowym.</p> <p>Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania powódka zmodyfikowała swoje pierwotne żądanie, na powództwo o zapłatę. Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew obowiązkowi wynikającemu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> nie wykazała aby zakup nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span> sfinansowała w połowie. Sąd oddalił wnioski dowodowe powódki, ponieważ zostały złożone po upływie czternastodniowego terminu zakreślonego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a>, zarządzenie w tej sprawie doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 11 października 2011 r.</p> <p>W złożonej apelacji powódka podniosła następujące zarzuty:</p> <p>I. naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powódka nie udowodniła swoich twierdzeń podczas gdy materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, w szczególności zeznania świadków i przesłuchanie stron potwierdza, że strony pozostawały <br/>w konkubinacie, w trakcie którego prowadziły wspólne inwestycje przeznaczając na nie wspólne środki, a taką wspólną inwestycją był zakup <em> <!-- -->½</em> części udziału <br/>w nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span>, a następnie nakłady poczynione na przedmiotową nieruchomość;</p> <p>II. naruszenie przepisów postępowania, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.</p> <p>1. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a> poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że <br/>wnioski dowodowe zgłoszone przez powódkę zostały złożone po terminie określonym zarządzeniem, w sytuacji gdy powódka pismo procesowe z dnia <br/>26 października 2011 r. wraz z wnioskami dowodowymi nadała tego samego dnia <br/>w urzędzie pocztowym, a więc dochowała przedmiotowego terminu, a pismo procesowe powódki z dnia 29 lutego 2012 r. nie zawierało żadnych nowych wniosków dowodowych;</p> <p>2. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316)">art. 316 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235)">art. 235 § k.p.c.</a> poprzez naruszenie zasady bezpośredniości i nie przeprowadzenie dowodów które uprzednio przeprowadził <br/>Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">O.</span> w sytuacji, gdy zmianie uległa podstawa żądania powódki, <br/>a ponadto co istotne jak wynika z przepisów postępowania cywilnego postępowanie dowodowe musi odbywać się przed sądem orzekającym, oprócz wyjątków opisanych w tym przepisie, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły;</p> <p>3. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wbrew zasadom wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że pozwany za środki własne dokonał zakupu <em> <!-- -->½</em> części udziału w nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span>, a następnie nakładów na przedmiotową nieruchomość w sytuacji gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego, <br/>w szczególności zeznania świadków, okoliczności zakupu przedmiotowej nieruchomości, wzajemna zależność finansowa stron, dochody stron, okoliczności brania kredytów i pożyczek, a także ich poręczania prowadzi do odmiennych ustaleń;</p> <p>4. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, wbrew zasadom wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego i uznanie, że strony prowadziły osobne inwestycje i dysponowały własnym budżetem w sytuacji gdy z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że zarówno powódka jak i jej brat <span class="anon-block">W. W.</span> poręczali kredyty i pożyczki brane przez pozwanego jak również, iż w okresie zakupu <em> <!-- -->½</em> części udziału <br/>w nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span>, a następnie nakładów dokonywanych na przedmiotową nieruchomość powódka zaciągała również pożyczki i kredyty;</p> <p>5. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a> poprzez zaniechanie wskazania na podstawie jakich dowodów Sąd I instancji przyjął, że:</p> <p>− dochody uzyskiwane przez pozwanego pozwoliły mu na sfinansowanie zakupu <br/> <em> <!-- -->½</em> części udziału w nieruchomości położonej w <span class="anon-block">P.</span>, a następnie nakładów na przedmiotową nieruchomość, a także spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek, <br/>a także jaki interes i cel miałyby strony w zaciąganiu i wzajemnym poręczaniu kredytów i pożyczek w okresie nabycia nieruchomości i czynienia na nią nakładów;</p> <p>6. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 322)">art. 322 k.p.c.</a> poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy, stosunki wzajemne stron uzasadniały jego zastosowanie;</p> <p>III. błąd w ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji poprzez uznanie, że zarządzenie zakreślające 14 − dniowy termin na podstawie <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a> został doręczony pełnomocnikowi powódki w dniu <br/>11 października 2011 r. w sytuacji gdy z akt sprawy wynika, że zarządzenie to zostało doręczone pełnomocnikowi powódki w dniu 12 października 2011 r., a więc powódka mogła zgłaszać wnioski dowodowe do dnia 26 października 2011 r.</p> <p>Wnioski apelacji zmierzały do:</p> <p>1) zmiany wyroku w zaskarżonej części i zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kwoty 145.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia <br/>01 lutego 2009 r. do dnia zapłaty;</p> <p>2) zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych za wszystkie instancje;</p> <p>ewentualnie</p> <p>3) uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w zaskarżonej części;</p> <p>4) zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych za wszystkie instancje.</p> <p>W odpowiedzi na apelację pozwany wnosił o jej oddalenie i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>W apelacji powódki trafnie podniesiono, że Sąd Okręgowy naruszył przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a> oraz przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 316)">art. 316 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235)">art. 235 k.p.c.</a> </p> <p>I. Sąd Okręgowy oddalił wszystkie wnioski dowodowe powódki uznając, że zostały złożone po upływie terminu wskazanego na podstawie obowiązującego w toku postępowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a> Pogląd ten jest błędny i to w stopniu oczywistym. Zobowiązanie do złożenia wniosków dowodowych doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 12 października 2011 r., a nie jak przyjął to Sąd w dniu <br/>11 października, zaś pismo obejmujące wnioski dowodowe, powódka złożyła w dniu 26 października 2011 r., a więc we właściwym terminie. Jeśli Sąd Okręgowy był innego zdania, to niezrozumiałe jest uwzględnienie wniosku nowo ustanowionego pełnomocnika powódki o odroczenie rozprawy. Na tej kolejnej rozprawie Sąd ograniczył się do oddalenia wniosków dowodowych powódki z powodu przekroczenia terminu wyznaczonego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 207;art. 207 § 3)">art. 207 § 3 k.p.c.</a>, po czym wydał wyrok.</p> <p>II. Sąd Okręgowy mimo oddalenia wszystkich wniosków dowodowych, bez wydania jakiegokolwiek pozytywnego postanowienia dowodowego, przytoczył w pisemnym uzasadnieniu wyroku obszerny stan faktyczny sprawy z powołaniem się na wyniki postępowania dowodowego przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">O.</span>. Jest to zabieg niedopuszczalny. Postępowanie przed Sądem Okręgowym nie było kontynuacją postępowania przed Sądem Rejonowym. Oba te postępowania toczyły się w różnych trybach postępowania. Przypomnieć trzeba, że niewłaściwy tryb postępowania stanowi bezwzględną przesłankę nieważności postępowania. Brany jest przez sąd pod uwagę z urzędu, na każdym etapie postępowania (por. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 202)">art. 202 k.p.c.</a>). Poza oceną Sądu Apelacyjnego pozostaje treść orzeczenia Sądu Okręgowego drugiej instancji, jednak Sąd pierwszej instancji był zobligowany mieć wskazane zasady na uwadze i respektować je. Nie oznacza to, że skorzystanie z dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w okolicznościach tej sprawy było niemożliwe. Wymagałoby jednak wydania odpowiedniego postępowania dowodowego. Jak to juz powiedziano, postępowanie przed Sądem Okręgowym procedującym w procesie nie było kontynuacją postępowania nieprocesowego przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">O.</span>.</p> <p>Oddalenie przez Sąd Okręgowy pierwszej instancji wszystkich wniosków dowodowych powódki oraz brak dopuszczenia jakichkolwiek innych dowodów oznacza, że wyrok w całości pozbawiony jest podstawy faktycznej. W takich okolicznościach, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> wyrok ten należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p>MR</p> </div>