I ACa 698/12

<p>Sygn. akt I ACa 698/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 22 listopada 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="214"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący :</p> </td> <td> <p>SSA Małgorzata Wołczańska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie :</p> </td> <td> <p>SA Elżbieta Karpeta (spr.)</p> <p>SA Ewa Jastrzębska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant :</p> </td> <td> <p>Justyna Wnuk</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. w Katowicach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">M. R. (1)</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach</p> <p>z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 298/11</p> <p>I.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:</p> <p>1)</p> <p>1)  pozbawia wykonalności wobec <span class="anon-block">M. R. (1)</span> tytuł wykonawczy w postaci aktu notarialnego z dnia 15 czerwca 2007r., sporządzonego w kancelarii notarialnej <span class="anon-block">W. K.</span> w <span class="anon-block">B.</span>, repertorium A nr <span class="anon-block">(...)</span>, któremu klauzulę wykonalności nadał Sąd Rejonowy w Bielsku – Białej postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009r. w sprawie o sygnaturze akt I Co 3781/09, a w pozostałym zakresie powództwo oddala;</p> <p>2)  zasądza od pozwanej na rzecz powoda 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów procesu;</p> <p>3)  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 6793 (sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt trzy) złote tytułem opłaty od pozwu, od ponoszenia której powód był zwolniony;</p> <p>II.  oddala apelację w pozostałym zakresie;</p> <p>III.  zasądza od pozwanej na rzecz powoda 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;</p> <p>IV.  nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 6793 (sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt trzy) złote tytułem opłaty od apelacji, od ponoszenia której powód był zwolniony.</p> <p>Sygn. akt I ACa 698/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo <span class="anon-block">M. R. (1)</span>, kierowane przeciwko <span class="anon-block"> (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">W.</span> o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z 15 czerwca 2007 roku zawartego w <span class="anon-block">B.</span> przed notariuszem <span class="anon-block">W. K.</span>, repertorium <span class="anon-block">(...)</span> wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 13 sierpnia 2009 roku w sprawie I Co 3781/09 w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności na akt notarialny.</p> <p>Stan faktyczny w istotnej dla rozstrzygnięcia sporu części nie był między stronami sporny i przedstawiał się następująco.</p> <p>Powód <span class="anon-block">M. R. (2)</span> i <span class="anon-block">W. G. (1)</span>, jako wspólnicy spółki cywilnej zawarli dnia 28 lutego 2007 roku z pozwaną <span class="anon-block"> Spółką z o.o. (...)</span> umowę najmu lokalu użytkowego położonego w Centrum <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">R.</span>.</p> <p> <span class="anon-block">M. R. (2)</span> i <span class="anon-block">W. G. (1)</span> w związku ze zobowiązaniem się do uiszczenia wynajmującemu opłat związanych z najmem lokalu poddali się rygorowi egzekucji w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 777)">art. 777 k.p.c.</a> wprost z aktu notarialnego z dnia 15 czerwca 2007 roku zawierającego oświadczenie o poddaniu się rygorowi egzekucji. Akt został spisany przed notariuszem <span class="anon-block">W. K.</span> w <span class="anon-block">B.</span>. Zgodnie z treścią tego dokumentu wynajmujący może wystąpić wielokrotnie o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności, co do każdorazowego naruszenia przez najemcę obowiązku zapłaty wymienionych świadczeń, najpóźniej do dnia 31 grudnia 2014 roku.</p> <p>Umową przelewu praw i obowiązków z umowy najmu zawartą 1 kwietnia 2008 roku pomiędzy pozwaną a powodem i <span class="anon-block">W. G. (1)</span> strony tej umowy postanowiły, że <span class="anon-block">M. R. (1)</span> i <span class="anon-block">W. G. (2)</span> zwani w tej umowie cedentem przenoszą na <span class="anon-block">W. G. (1)</span> zwanego w umowie cesjonariuszem wszystkie prawa i obowiązki wynikające z umowy najmu lokalu użytkowego.</p> <p>Umowa z 1 kwietnia 2008 roku zawarta została pod warunkiem doręczenia przez <span class="anon-block">W. G. (1)</span> wynajmującemu, w terminie 60 dni gwarancji, o której mowa w § <span class="anon-block">(...)</span> umowy najmu oraz aktu notarialnego dobrowolnego poddania się egzekucji co do zapłaty kwot wynikających z umowy najmu i wydania lokalu. O warunku tym stanowi § <span class="anon-block">(...)</span> umowy z 1 kwietnia 2008 roku.</p> <p>Warunki te nie zostały spełnione.</p> <p>Po zawarciu wyżej wymienionej umowy w lokalu prowadził swą działalność gospodarczą <span class="anon-block">W. G. (1)</span>. Powstało zadłużenie, które skutkowało wypowiedzeniem umowy najmu i wezwaniem powoda i <span class="anon-block">W. G. (1)</span> do spłaty zadłużenia.</p> <p>Pozwana skorzystała też z uprawnień wynikających z oświadczenia o poddaniu się rygorowi egzekucji zawartego w akcie notarialnym z 15 czerwca 2007 roku.</p> <p>Oceniając przywołane okoliczności Sąd Okręgowy uznał, że powód nie wykazał, że nie istnieje obowiązek stwierdzony tytułem egzekucyjnym, czyli aktem notarialnym z dnia 15 czerwca 2007 roku, któremu Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej nadał klauzulę wykonalności (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 840;art. 840 § 1;art. 840 § 1 pkt. 1)">art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.</a>).</p> <p>Umowa przelewu praw i obowiązków z umowy najmu z 1 kwietnia 2008 roku zawarta była pod warunkiem szczegółowo opisanym w § <span class="anon-block">(...)</span>, a warunek ten nie został spełniony. Zgodnie z wykładnią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> warunek stanowi integralną, a więc nierozłączną część czynności prawnej, której dotyczy. Jego istotą jest uzależnienie powstania lub ustania skutków czynności prawnej od określonego zdarzenia. Warunek ma więc charakter konstytutywny. Zdarzenie, którego dotyczy musi być przyszłe, a jego nastąpienie niepewne. Skutki czynności prawnej dokonanej pod warunkiem następują automatycznie z chwilą ziszczenia się warunku. Jednak w razie nieziszczenia się warunku skutki te nie następują. Tak stało się w niniejszej sprawie. Umowa przelewu praw i obowiązków z umowy najmu z 1 kwietni 2008 roku jest bezskuteczna wobec nieziszczenia się warunku, o którym mowa w § <span class="anon-block">(...)</span> Tym samym, zdaniem Sądu Okręgowego, powód pozostaje stroną umowy najmu lokalu użytkowego i ponosi – wspólnie z <span class="anon-block">W. G. (1)</span> – odpowiedzialność za należności związane z tą umową. Należności te mogą być egzekwowane w oparciu o oświadczenie o poddaniu się rygorowi egzekucji, czyli w oparciu o akt notarialny z 15 czerwca 2007 roku, któremu została nadana klauzula wykonalności. Z tych względów powództwo o pozbawienie wykonalności tego tytułu wykonawczego ocenione zostało przez Sąd Okręgowy jako bezzasadne i oddalone, a na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> zasądził Sąd zaskarżonym wyrokiem na rzecz pozwanej od powoda 3617 zł. tytułem kosztów procesu.</p> <p>W apelacji od tego wyroku powód zarzucał błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że powód nie wykazał nieistnienia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym oraz przez uznanie, że stroną umowy najmu pomimo zawarcia umowy cesji nadal pozostaje powód jako wspólnik spółki cywilnej. Zarzucał apelujący również naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> na skutek uznania zapisu § <span class="anon-block">(...)</span> umowy cesji jako warunku, przez niezastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 60)">art. 60 k.c.</a> przez nieuwzględnienie, że faktyczne zachowanie stron po dacie zawarcia umowy cesji świadczyło o zmianie strony najemcy, przez niezastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93)">art. 93 k.c.</a> dopuszczającego przyjęcie fikcji prawnej ziszczenia się warunku z umowy cesji, a także naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> poprzez udzielenie ochrony pozwanemu, który wbrew dobrym zasadom kupieckim i pewności obrotu gospodarczego domaga się świadczenia pieniężnego od podmiotu niezobowiązanego. Nadto zarzucał apelujący naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a> przez brak wskazania w uzasadnieniu dowodów, na których się oparł Sąd i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, w zakresie nie udowodnienia przez powoda braku istnienia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym.</p> <p>Domagał się powód zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył co następuje.</p> <p>Nie były uzasadnione zarzuty apelacji dotyczące błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszenia prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a> Jak słusznie bowiem wskazał Sąd Okręgowy w motywach swego orzeczenia stan faktyczny, przedstawiony przez powoda jako uzasadnienie żądania pozwu, nie był przez pozwanego kwestionowany i wynikał ze złożonych do akt kopii dokumentów. Istotą sporu w niniejszej sprawie była natomiast ocena prawna niespornych okoliczności. W tym zaś zakresie zgodzić należy się z zarzutami apelacji, wskazującymi na naruszenie przepisów prawa materialnego.</p> <p>Słusznie akcentuje apelacja problem zakwalifikowania zastrzeżenia umownego określonego w § <span class="anon-block">(...)</span>umowy przelewu praw i obowiązków z umowy najmu z dnia 1 kwietnia 2008r. jako warunku w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> W powołanym § <span class="anon-block">(...)</span> umowy z 1 kwietnia 2008r. jej strony postanowiły, że umowa zawarta jest pod warunkiem doręczenia wynajmującemu (tj. pozwanemu) przez cesjonariusza (tj. <span class="anon-block">W. G. (1)</span>) w terminie 60 dni przewidzianych w umowie najmu zabezpieczeń, w tym gwarancji bankowej i aktu notarialnego dobrowolnego poddania się egzekucji, co do zapłaty kwot wynikających z umowy najmu i wydania lokalu. Zdaniem apelującego zastrzeżenie takie uzależniało powstanie skutku prawnego w postaci zawarcia umowy wyłącznie od woli i zachowania jednej ze stron, a to stanowiło tzw. warunek potestatywny, czyli warunek zależny od woli stron. Z poglądem tym należy się zgodzić, jednakże wskazać jednocześnie należy, że w doktrynie i orzecznictwie jako zbyt daleko idący uznano pogląd, że warunek nie może zależeć wyłącznie od woli zobowiązanego, ponieważ sprawia to, że zobowiązanie w takim wypadku w ogóle nie powstaje. Chociaż warunkiem w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> nie mogą być zdarzenia objęte treścią zobowiązania dłużnika, których spełnienie uzależnione jest całkowicie od jego woli, to do tej kategorii warunków czysto potestatywnych nie należą tzw. warunki mieszane. Zdarzenia należące do tej kategorii polegają na połączeniu świadomego działania strony z faktem od niej niezależnym np. z działaniem osoby trzeciej. Określone w § <span class="anon-block">(...)</span> umowy z 1 kwietnia 2008r. uzyskanie przez <span class="anon-block">W. G. (1)</span> i dostarczenie wynajmującemu gwarancji bankowej należy zdecydowanie zakwalifikować jako warunek mieszany, tj. realizujący hipotezę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> Z kolei złożenie przez dłużnika oświadczenia przed notariuszem o poddaniu się rygorowi egzekucji stanowi zdarzenie uzależnione całkowicie od jego woli, stąd można zgodzić się z poglądem wyrażonym w apelacji, że zastrzeżenie z § <span class="anon-block">(...)</span> umowy w tym zakresie zawiera warunek potestatywny, aczkolwiek zauważyć również należy, że dostarczenie oświadczenia dłużnika o poddaniu się rygorowi egzekucji nie stanowi zdarzenia objętego treścią zobowiązania dłużnika, gdyż jest to środek ułatwiający wierzycielowi wyegzekwowanie jego praw w razie uchylania się przez dłużnika od spełnienia świadczenia. Z tego względu jednoznaczne zakwalifikowanie tego zastrzeżenia jako czysto potestatywnego i wykluczenie możliwości uznania go za warunek w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 89)">art. 89 k.c.</a> jest dyskusyjne. Nie ma jednak potrzeby stanowczego rozstrzygnięcia tego zagadnienia, gdyż całkowicie uzasadniony okazał się – w ocenie Sądu Apelacyjnego – zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93)">art. 93 k.c.</a> przez jego niezastosowanie. Rację bowiem ma apelujący, gdy podnosi, że strona umowy z dnia 1 kwietnia 2008r. <span class="anon-block">W. G. (1)</span> jako wstępujący w ogół praw i obowiązków najemcy (tj. wspólników <span class="anon-block"> spółki cywilnej (...)</span>) zainteresowany był w nieziszczeniu się warunku określonego w § <span class="anon-block">(...)</span> umowy, gdyż skutkiem prawnym tej umowy było zwolnienie z dotychczasowego zobowiązania jednego ze <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span> czyli powoda. <span class="anon-block">W. G. (1)</span> natomiast zarówno jako wspólnik tej spółki cywilnej jak również jako wstępujący w prawa i obowiązku najemcy uprawniony był do korzystania z najmowanego lokalu, czyli sfera jego uprawnień w tym zakresie nie uległaby uszczupleniu, gdyby umowa z 1 kwietnia 2008r. nie doszła do skutku. Nie ulega wątpliwości i nie było kwestionowane w niniejszym procesie, że po zawarciu umowy z 1 kwietnia 2008r. jedynie <span class="anon-block">W. G. (1)</span> korzystał z lokalu pozwanego jako najemca, prowadząc w tym lokalu własną działalność gospodarczą, nie stanowiącą kontynuacji działalności prowadzonej przez spółkę cywilną, którą tworzył wraz z powodem. Także pozwany konsekwentnie uznawał jako najemcę swego lokalu <span class="anon-block">W. G. (1)</span> i jedynie jemu przesyłał faktury określające należności z umowy najmu. Z opisanych względów należało ocenić, że zachowanie <span class="anon-block">W. G. (1)</span> jako strony umowy z 1 kwietnia 2008r. polegające na niespełnieniu zobowiązania do dostarczenia pozwanemu wymienionych w § <span class="anon-block">(...)</span> tej umowy zabezpieczeń jej wykonania było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dlatego zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93;art. 93 § 1)">art. 93 § 1 k.c.</a> uznał Sąd Apelacyjny, że nastąpiły skutki takie jakby warunek się ziścił (fikcja prawna ziszczenia się warunku), co sprawia że umowa przejęcia praw i obowiązków z dnia 1 kwietnia 2008r. doszła do skutku mimo niewypełnienia przez <span class="anon-block">W. G. (1)</span> obowiązków, które na siebie przyjął w postanowieniu § <span class="anon-block">(...)</span> tej umowy. Skoro umowa ta zwalniała powoda ze statusu strony umowy najmu jako <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>, to słusznie wywodził powód, że jego zobowiązanie do zapłaty należności czynszowych za okres po 1 kwietnia 2008r. nie powstało.</p> <p>Z tych względów na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> zaskarżony wyrok należało zmienić przez uwzględnienie powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci opisanego w wyroku aktu notarialnego.</p> <p>Powód dochodził pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w całości, podczas gdy tytuł wykonawczy został wydany także przeciwko drugiemu <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>. Ponieważ nie był on strona niniejszego postępowania uznać należało, że powód nie posiadał legitymacji czynnej do żądania pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w odniesieniu do <span class="anon-block">W. G. (1)</span>, stąd powództwo i apelacja w tym zakresie podlegały oddaleniu na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>Koszty postępowania pierwszo i drugoinstancyjnego na rzecz powoda zostały zasądzone od pozwanego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art. 99 k.p.c.</a> </p> <p>Na mocy art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w wysokości opłaty od apelacji, od ponoszenia której powód był zwolniony.</p> </div>