I ACa 1217/12

<p>Sygn. akt I A Ca 1217/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 27 listopada 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Beata Wolfke - Kobzar</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Anna Guzińska</p> <p>SSA Iwona Biedroń (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>Justyna Łupkowska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">R. O.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">M. S.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy</p> <p>z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt I C 247/11</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">R. O.</span> domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego <span class="anon-block">M. S.</span> kwoty 6.507.000 zł na którą składają się kwota udzielonej pozwanemu pożyczki − 220.000 zł oraz umowne odsetki za zwłokę <br/>w wysokości 1% dziennie liczone od dnia 31.10.2003 r.</p> <p>Wyrokiem z dnia 18 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Legnicy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 220.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 31.10.2003 r. do dnia zapłaty, dalej idące powództwo oddalił oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 14.487,30 zł tytułem zwrotu kosztów procesu <br/>i nakazał pozwanemu aby uiścił na rzecz Skarbu Państwa kwotę 9.000 zł tytułem brakującej opłaty sądowej od uiszczenia której powód był zwolniony.</p> <p>Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne poczynione przez <br/>Sąd Okręgowy przedstawiały się następująco:</p> <p>Pozwany w związku z trudnościami <span class="anon-block"> (...) spółki (...)</span>, w której miał udziały, zwrócił się do powoda, z którym w przeszłości prowadził wspólne interesy, <br/>o udzielnie pożyczki.</p> <p>W dniu 10.10.2002 r. pomiędzy <span class="anon-block">C. M.</span> – córką powoda a pozwanym została zawarta umowa pożyczki na kwotę 260.000 zł na okres 10 miesięcy. Pożyczka miała być spłacona w określonych w umowie ratach i terminach. <br/>W przypadku zwłoki w zapłacie rat pożyczki pożyczkobiorca miał zapłacić pożyczkodawcy odsetki w wysokości 1% dziennie.</p> <p>Umowa była zabezpieczona wekslem własnym z wystawienia pozwanego oraz umową przewłaszczenia rzeczy ruchomych.</p> <p>W dniu 11.10.2002 r. na konto bankowe pozwanego wpłynęła od <span class="anon-block">C. M.</span> kwota 200.000 zł.</p> <p>Ponieważ pozwany spłacił pożyczkę tylko w nieznacznej części strony renegocjonowały jej warunki i w konsekwencji w dniu 30.07.2003 r. zawarły kolejną umowę pożyczki tym razem na kwotę 230.000 zł. Kwota pożyczki miała być zwrócona w trzech ratach, tj. 10.000 zł do dnia 30.08.2003 r., 10.000 zł do dnia 30.09.2003 r., 210.000 zł do dnia 30.10.2003 r. Strony umowy oświadczyły, że umowa z dnia 30.07.2003 r. będzie obowiązywać w miejsce umowy z dnia 10.10.2002 r. Umowa została zabezpieczona wekslem własnym z wystawienia pozwanego oraz umową przewłaszczenia rzeczy ruchomych. Pożyczkobiorca pokwitował odbiór kwoty pożyczki. Strony uzgodniły, że w przypadku zwłoki <br/>w zapłacie rat pożyczki, pożyczkobiorca zapłaci pożyczkodawcy odsetki za zwłokę <br/>w wysokości 1% dziennie. Pozwany zwrócił pożyczkodawcy jedynie pierwszą ratę <br/>w kwocie 10.000 zł.</p> <p>W dniu 15.01.2007 r. została zawarta umowa przelewu wierzytelności z tytułu umowy pożyczki oraz praw z weksla in blanco między <span class="anon-block">C. M.</span> a powodem, <br/>o czym pozwany został powiadomiony pismem z dnia 27.01.2007 r.</p> <p>Pozwany był wielokrotnie wzywany do zwrotu pożyczki. Powód w dniu 28.07.2011 r. wypełnił weksel podpisany przez pozwanego na kwotę 6.507.000 zł.</p> <p>Negocjacje stron, w trakcie których pełnomocnik pozwanego proponował zapłatę na rzecz powoda kwoty 250.000 zł nie przyniosły rezultatu.</p> <p>Pozwany został prawomocnie uniewinniony od zarzutu doprowadzenia <span class="anon-block">C. M.</span> do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości.</p> <p>Wysokość odsetek umownych liczonych w wysokości 1% dziennie od kwoty 230.000 zł za okres od dnia 1.10.2003 r. do dnia 23.03.2012 r. wynosi 6.747.400 zł, natomiast wysokość odsetek ustawowych liczonych za ten sam okres wynosi 228.711,10 zł.</p> <p>Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie jedynie w części.</p> <p>Sąd Okręgowy przyjął, że <span class="anon-block">C. M.</span> i powód zawarli umowę pożyczki kwoty 230.000 zł, a fakt przekazania kwoty pożyczki pozwany przyznał podpisując umowę z dnia 30.07.2003 r. Wobec niewykazania przez pozwanego, <br/>że zwrócił pożyczkodawcy poza kwotą 10.000 zł pozostałą kwotę pożyczki <br/>Sąd Okręgowy roszczenie o zapłatę kwoty 220.000 zł uwzględnił w oparciu <br/>o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 720)">art. 720 k.c.</a> </p> <p>Sąd Okręgowy uznał zastrzeżenie w umowie pożyczki umownych odsetek za zwłokę w zapłacie pożyczonej kwoty w wysokości 1% dziennie za sprzeczne <br/>z zasadami współżycia społecznego, a tym samym nieważne w świetle <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a> Zastrzeżone w umowie odsetki w wysokości 365% rocznie przekraczały prawie 30−krotnie odsetki ustawowe obowiązujące w chwili zawierania umowy. Sąd Okręgowy wskazał, że z uwagi na treść przepisów przejściowych ustawy zmieniającej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeks cywilny</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2(1))">art. 359 § 2^{<!-- -->1} k.c.</a> nie może mieć w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy on jedynie czynności prawnych dokonanych po wejściu w życie nowelizacji. Wobec czego Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie winien mieć zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2)">art. 359 § 2 k.c.</a> i w konsekwencji zasądził od kwoty pożyczki odsetki za opóźnienie w zapłacie w wysokości ustawowej, oddalając powództwo co do odsetek w pozostałej części.</p> <p>Powyższy wyrok w zakresie jakim powództwo zostało oddalone zaskarżył powód domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie na rzecz powoda kwoty 6.058.288,90 zł wraz z umownymi odsetkami za zwłokę w wysokości 1% dziennie od dnia 29.07.2011 r. do dnia zapłaty.</p> <p>Powód zarzucił błędne ustalenie przez Sąd Okręgowy, że zastrzeżenie <br/>w umowie odsetek umownych w wysokości 1% dziennie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zasadami współżycia społecznego co powoduje nieważność zapisów umowy w zakresie przekraczającym wysokość odsetek ustawowych poprzez odniesienie się do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353^{<!-- -->1} k.c.</a> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy nie są kwestionowane przez skarżącego, wobec czego Sąd Apelacyjny uznając, że mają one oparcie <br/>w materiale sprawy przyjął je za podstawę swojego rozstrzygnięcia.</p> <p>Oceniając na gruncie przyjętej podstawy faktycznej zarzuty apelacji uznać należało, że nie zasługują one na uwzględnienie.</p> <p>Apelujący swoją argumentację sprowadził do twierdzenia, że pozwany zgodził się na zapis umowy przewidujący, na wypadek zwłoki w zapłacie rat pożyczki, obowiązek zapłaty odsetek w wysokości 1% dziennie, a zatem winien postanowienia umowy wykonać.</p> <p>Tej argumentacji Sąd Apelacyjny nie podziela.</p> <p>Przewidziana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353^{<!-- -->1} k.c.</a> zasada swobody umów doznaje ograniczeń zarówno w zakresie treści, jak i celu umowy. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">Artykuł 353^{<!-- -->1} k.c.</a> wprowadza trzy granice tej wolności: ustawę, właściwość (naturę) stosunku prawnego i zasady współżycia społecznego. Podzielić należy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 23.06.2005 r. w sprawie sygn. akt II CK 742/04, iż zastrzeganie <br/>w umowie pożyczki między osobami fizycznymi odsetek w wysokości nadmiernej nie mającej uzasadnienia ani w wysokości inflacji ani w zyskach osiąganych w ramach normalnej, rzetelnie prowadzonej działalności gospodarczej może być sprzeczne <br/>z zasadami współżycia społecznego.</p> <p>Przyjęta w umowie wysokość stopy procentowej na poziomie 365% rocznie ma zdecydowanie lichwiarski charakter i nie przystaje do wynagrodzenia możliwego do osiągnięcia w uczciwym obrocie. Jest ona prawie 30−krotnie wyższa od obowiązującej w czasie zawierania umowy, stopy procentowej przewidzianej dla odsetek ustawowych, która wynosiła 12,25% rocznie. Skarżący nawet nie twierdził, że inflacja w czasie gdy zawierano umowę pożyczki uzasadniała tak wysokie odsetki umowne, bądź że możliwe było uzyskanie takiego oprocentowania depozytu <br/>w jakimkolwiek, legalnie działającym w Polsce banku. Powód nie twierdził też, aby odsetki na takim poziomie stosowane były na rynku kredytowym w czasie zawierania umowy pożyczki.</p> <p>Podkreślić przy tym należy, że pożyczka udzielona została na krótki okres – <br/>3 miesięcy i nie była oprocentowana, natomiast powód (a wcześniej pożyczkodawca) nie występował na drogę sądową z żądaniem zwrotu pożyczki przez wiele − bo aż <br/>8 lat. Gdyby żądanie powoda zostało uwzględnione odsetki umowne przekroczyłyby 6.300.000 zł. Byłaby to kwota w żadnym razie nieprzystająca do świadczenia powoda z umowy pożyczki, tj. do kwoty 220.000 zł, przysparzająca mu korzyści nie dających się uzasadnić żadnymi racjami.</p> <p>Tym samym niewątpliwym jest dla Sądu Apelacyjnego, że wysokość zastrzeżonych na rzecz pożyczkodawcy odsetek za opóźnienie w zapłacie godzi <br/>w porządek prawny i poczucie sprawiedliwości i z tych przyczyn postanowienia umowy w zakresie wysokości zastrzeżonych odsetek za opóźnienie muszą być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a tym samym nieważne w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a> </p> <p>Dodatkowo wskazać trzeba, że powód przedstawił w toku postępowania apelacyjnego opinię prawną wykonaną na jego zlecenie, którą należy traktować jako stanowisko samej strony, a z której jasno wynika, że jej autor bez szerokiego zresztą uzasadnienia, przyjął, że zastrzeżenie odsetek za opóźnienie w zapłacie na poziomie 365% rocznie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co wskazuje przynajmniej na niekonsekwencję powoda jeżeli chodzi o zajmowane stanowisko procesowe.</p> <p>Trafnie przyjął też Sąd Okręgowy, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2(1);art. 359 § 2(2))">art. 359 § 2^{<!-- -->1} i § 2^{<!-- -->2} k.c.</a>, wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2005 r. <br/>(Dz. U. Nr 157, poz. 1316), już tylko z tego względu, że ustawodawca nie przewidział ich wstecznego obowiązywania. Nie ma zatem powodu aby rozstrzygać występujące w doktrynie rozbieżności dotyczące możliwości stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2(1))">art. 359 § 2^{<!-- -->1} k.c.</a> wyłącznie do odsetek których źródłem jest czynność prawna.</p> <p>W realiach niniejszej sprawy uzasadnione było odwołanie się do <br/> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2)">art. 359 § 2 k.c.</a>, skoro przepisy obowiązujące w chwili zawierania umowy nie przewidywały odsetek maksymalnych oraz mechanizmu przewidzianego <br/>w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2(2))">art. 359 § 2^{<!-- -->2} k.c.</a>, przewidującego wprost wejście w miejsce postanowień umowy zastrzegających odsetki nadmierne odsetek maksymalnych. Odwoływanie się do wprowadzonych prawie trzy lata po zawarciu umowy pożyczki regulacji ustawowych wprowadzających odsetki maksymalne, nie znajduje żadnego prawnego uzasadnienia.</p> <p>Podzielić natomiast należy wyrażane w judykaturze stanowisko, że w razie stwierdzenia nieważności zastrzeżenia umownego, w wypadku opóźnienia <br/>w spełnieniu świadczenia pieniężnego, należą się odsetki ustawowe <br/>(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1969 r., II CR 430/69, <br/>OSNCP 1970, nr 9, poz. 152, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., <br/>II CKN 1097/00, OSNC 2004, nr 4, poz. 55, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2005, II CK 742/04).</p> <p>Przyjąć zatem należało, że postanowienie umowy pożyczki określające wysokość odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego było nieważne, w związku z tym zastosowanie winien mieć przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2)">art. 359 § 2 k.c.</a> </p> <p>Pogląd przedstawiony w opinii prawnej złożonej w toku sporu przez powoda, kwestionujący możliwość zastosowania w sprawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 2)">art. 359 § 2 k.c.</a> odwołuje się <br/>w przyjętej argumentacji do pokrzywdzenia powoda i postuluje przyjęcie odsetek wyższych niż ustawowe. Sąd Apelacyjny tego stanowiska nie podziela.</p> <p>W sytuacji uznania, postanowienia umowy zastrzegającego nadmierne odsetki za nieważne, bezpodstawne jest poszukiwanie mierników, które wskazywałyby, jakie odsetki są w określonym przypadku właściwe, gdyż ocena taka prowadziłaby <br/>do nie znajdującego oparcia w przepisach konstruowania treści stosunku zobowiązaniowego (tak też K. Zagrobelny w Komentarzu do Kodeksu cywilnego <br/>pod. red. E. Gniewka, Warszawa 2008, str. 864).</p> <p>Natomiast oceniając zarzut pokrzywdzenia powoda stwierdzić należy, że <br/>w sytuacji gdy powód uzyskał odsetki za opóźnienie w zapłacie za okres przekraczający 8 lat, a kwota odsetek przekroczyła wysokość udzielonej pożyczki, niewątpliwie do pokrzywdzenia powoda nie doszło.</p> <p>Mając powyższe na uwadze należało apelację powoda oddalić w oparciu <br/>o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego wydano stosownie do wyniku sporu w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 6;§ 6 pkt. 7;§ 13;§ 13 ust. 1;§ 13 ust. 1 pkt. 2)">§ 6 pkt 7 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.9.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a> (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).</p> <p>MR</p> </div>