I ACa 1175/12

<p>Sygn. akt I ACa 1175/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 11 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Józef Wąsik</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Jerzy Bess</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->SSA Wojciech Kościołek</span> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Beata Lech</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. w Krakowie na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">A. S.</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej w Wadowicach</p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie</p> <p>z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I C 2001/11</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; </strong> </p> <p>3.  <strong> <!-- -->przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata <span class="anon-block">A. K.</span> kwotę 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) w tym 1.242 zł podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. </strong> </p> <p>Sygn. akt I A Ca 1175/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">A. S.</span> wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Rejonowej w Wadowicach z żądaniem zapłaty kwoty 500 000 zł, wskazując u podstaw faktycznych, iż toczące się z jego udziałem postępowania karne były prowadzone w ten sposób, że powód był lekceważony, co naruszało jego dobra osobiste. Postępowania były umarzane lub odmawiano wszczęcia postępowania, mimo że w sposób oczywisty były naruszane prawa powoda, a działania sprawców wyczerpywały znamiona przestępstwa. Dotyczy to spraw karnych prowadzonych przez Prokuraturę Rejonową w Wadowicach o sygn. akt 1 Ds. <span class="anon-block">(...)</span>2 Ds. <span class="anon-block">(...)</span>, Ds.<span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu zostało podniesione, że ewentualne roszczenia wynikające z prowadzenia sprawy 2 Ds. <span class="anon-block">(...)</span> uległy przedawnieniu. Niezależnie od tego wskazano, że wszystkie sprawy były prowadzone prawidłowo.</p> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił powództwo i obciążył powoda kosztami procesu na rzecz pełnomocnika pozwanego w osobie Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.</p> <p>U podstaw faktycznych wskazał Sąd Okręgowy na następujące okoliczności;</p> <p>Sprawa 2 Ds. <span class="anon-block">(...)</span>to postępowanie wszczęte wskutek zawiadomienia <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">D. G.</span>. W trakcie przesłuchania w tej sprawie, powód najpierw złożył zeznania, podpisał protokół, a potem zabrał z biurka protokół, zmiął go i zabrał (k.62-63). Potem wyszedł z komisariatu, wrócił i najpierw groził policjantom, a potem dopuścił się czynnej napaści na policjantów i obrażał ich. Powód był ponownie przesłuchiwany (k.67-68) potem odbyło się postępowanie w przedmiocie zastosowania tymczasowego aresztowania (k.69-70) i zastosowano tymczasowe aresztowanie (k.71-72). Sprawa zakończyła się skazaniem powoda zarówno za przestępstwo popełnione na szkodę <span class="anon-block">B.</span> i <span class="anon-block">D. G.</span> jak i za przestępstwo, którego dopuścił się względem policjantów (k.80-97). W trakcie tego postępowania powód nie był lekceważony przez pracowników Prokuratury Rejonowej w Wadowicach.</p> <p>Sprawa zakończyła się utrzymaniem w mocy wyroku Sądu Rejonowego przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 2.10.2008r. (k.98-112). Sprawa była prowadzona prawidłowo.</p> <p>W sprawie 1 Ds. <span class="anon-block">(...)</span>powód złożył zawiadomienie o popełnionym przestępstwie – składanie fałszywych zeznań przez <span class="anon-block">B. G.</span>.</p> <p>W trakcie prowadzonego postępowania powód został przesłuchany w charakterze świadka. Prokuratura w <span class="anon-block">W.</span> odmówiła wszczęcia postępowania (k.46). Prokuratura analizowała zeznania, które były przedmiotem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Powód złożył zażalenie na postanowienie prokuratury. Sąd nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy postanowienie Prokuratury (k.47). Sprawa była prowadzona prawidłowo.</p> <p>W sprawie Ds. <span class="anon-block">(...)</span>zawiadomienie przez powoda Prokuratury dotyczyło zniszczenia ogrodzenia. Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania (k.50). Powód złożył zażalenie, które nie zostało uwzględnione przez Sąd, który utrzymał w mocy postanowienie prokuratora (k.51). Postanowieniem z dnia 19.04.2011r. prokurator na nowo podjął postępowanie (k.53). Po przeprowadzeniu dalszych czynności ponownie odmówiono wszczęcia postępowania (k.56). Powód złożył zażalenie, które nie zostało uwzględnione (k.56)</p> <p>Sąd Okręgowy pominął dowód z przesłuchania powoda, albowiem przeprowadzenie tego dowodu było zbędne. Wszystkie okoliczności konieczne do wyjaśnienia sprawy zostały wyjaśnione za pomocą dokumentów.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie nie doszło do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda, co wyklucza zasadność roszczenia.</p> <p>W szczególności postępowanie funkcjonariuszy publicznych w sprawach objętych pozwem było prawidłowe. Funkcjonariusze działali na podstawie prawa i w granicach prawa. Analizując akta opisanych przez powoda spraw Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby powód był lekceważony lub traktowany w sposób niewłaściwy. Wszystkie jego wnioski, zarzuty były rozpatrywane z należytą powagą.</p> <p>Odnosząc się szczegółowo do dokumentów, które zostały wskazane i z których miało wynikać postępowanie naruszające dobra osobiste powoda wskazał Sąd Okregowy, że większość z tych dokumentów to decyzje procesowe z uzasadnieniami (k.46-48, 50-51, 53, 80-112). Część z nich była objęta kontrolą instancyjną. Część dokumentów to protokoły przesłuchań (k.62-63, 67-68), jeden protokół posiedzenia (k.69-70). Z tych dokumentów nie wynika – zdaniem Sądu Okręgowego - nic co mogłoby sugerować naruszenie dóbr osobistych powoda. Należy podkreślić, że niekorzystna decyzja procesowa sama w sobie nie oznacza bezprawnego naruszenia dóbr osobistych. Z kolei fakt, że miedzy zdarzeniami z 2007r. (które opisano pozwem), a datą wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie upłynęły trzy lata usprawiedliwia w tym zakresie zarzut strony pozwanej o przedawnieniu części roszczenia powoda.</p> <p>Sąd Okręgowy zasądził do powoda na rzecz strony pozwanej koszty procesu na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>Apelację od wyroku złożył powód zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo oraz obciążającej go kosztami postępowania.</p> <p>Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił;</p> <p>- naruszenie prawa materialnego, a to art. 445§ 1 w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23;art. 24)">art.23 i 24 k.c.</a> przez ich niezastosowanie i nie zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 500 000zł tytułem zadośćuczynienia;</p> <p>- obrazę przepisów prawa procesowego, a to: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 k.p.c.</a> ; 98 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (§ 1)">§ 1 k.p.c.</a> i 102k.p.c. przez ich błędne zastosowanie albo niezastosowanie.</p> <p>Na tych podstawach domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie zmiany orzeczenia i uwzględnienia powództwa.</p> <p>Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i o zasadzenie kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył;</p> <p>apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu z konsekwencjami w postaci obciążenia powoda kosztami postępowania odwoławczego na rzecz strony pozwanej.</p> <p>Należy wskazać, że w każdej sprawie o ochronę dóbr osobistych przedmiotem oceny sądu są dwie podstawowe okoliczności, a to: czy pokrzywdzony może powołać się na prawnie chronione dobro osobiste, jak również, czy sprawca może powołać się na okoliczności usprawiedliwiające jego wkroczenie w zakres cudzego prawa lub dobra. Dopiero pozytywna dla pokrzywdzonego i negatywna dla sprawcy odpowiedź na odpowiednie z obu pytań otwiera drogę do wyjaśniania okoliczności związanych ze skutkami w sferze zdrowia pokrzywdzonego, jak i innych wartości życia psychicznego pokrzywdzonego, które wymagałyby pieniężnej rekompensaty. A z taką sytuacją w sprawie nie mamy do czynienia, co wyklucza zasadność zarzutu apelacji pominięcia dowodów na okoliczności związane ze skutkami naruszenia dobra osobistego powoda. W szczególności Sąd I instancji wyjaśnił podstawowe dla sprawy okoliczności związane z prowadzonymi postępowaniami przygotowawczymi. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że w opisanych pozwem sprawach podejmowane były czynności procesowe organu prokuratorskiego w granicach określonych prawem (pochodziły od osoby prawnie upoważnionej do określonego działania); że działanie to było rzeczowe, obiektywne i ostrożne; miało także odpowiednią formę i brak jest świadectw, by zmierzało ono do dyskryminacji, czy szykany powoda. W szczególności stanowiące dokument urzędowy protokoły przesłuchań i orzeczenia wraz z uzasadnieniami nie usprawiedliwiają oceny powoda zaprezentowanej pozwem. A zatem – w ocenie Sadu Apelacyjnego - uznać należy, ze bezprawność zachowania pozwanego została wyłączona skutecznie przez działanie pozwanego w ramach porządku prawnego.</p> <p>Fakt, że w subiektywnym przekonaniu powoda jest inaczej - oceny prawnej zdarzeń opisanych pozwem nie zmienia, gdyż jak trafnie zwraca uwagę Sąd I instancji dla przypisania odpowiedzialności cywilnej istotne znaczenie posiada ocena obiektywna. A w tym aspekcie należy stwierdzić, że sam fakt prowadzenia w ramach prawem przewidzianego trybu postępowania karnego ( a co wynika z treści zaoferowanych dowodów w postaci protokołów i orzeczeń wraz z ich uzasadnieniami) przeciwko określonej osobie lub z inicjatywy tej osoby, którego efektem jest naruszenie dotychczasowego stanu psychicznego tej osoby (przy przyjęciu najszerszej z możliwych wykładni pojęcia dobra osobistego) nie jest zachowaniem bezprawnym, co wyklucza ochronę prawną tej osoby w ramach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23;art. 24)">art.23 i 24 k.c.</a> Także negatywne dla powoda wyniki opisanych postępowań nie stwarzają podstaw dla przyjęcia odpowiedzialności pozwanego, skoro jest to działanie zgodne z prawem, a nadto prawo to stwarzało (zresztą wykorzystane przez powoda) podstawy dla kontroli prawidłowości podjętych rozstrzygnięć prokuratorskich w odpowiednim trybie i przez określony organ władzy państwowej. Stwierdzenie to - wyklucza wręcz dopuszczalność oceny prawidłowości w ramach niniejszego postępowania wydanych orzeczeń, a jedyną okolicznością mogącą stanowić przedmiot oceny mogła być kwestia konkretnego zdarzenia (jako ekscesu) świadczącego o szykanie (dyskryminacji) powoda. Takiego zdarzenia powód wszakże nie wskazał, a i analiza treści zaoferowanych dokumentów urzędowych takiej oceny nie usprawiedliwia. Sąd Apelacyjny za własne uznał ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. W konsekwencji powyższego nie ma też podstaw dla rozważania przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445)">art. 445</a> czy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> (brak bezprawności wyklucza winę).</p> <p>Także zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> i niezastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> nie jest usprawiedliwiony. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 108)">art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Fakt, że powód jest osobą niezamożną, przebywa w zakładzie karnym i nie posiada oszczędności stały się przyczyną przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych na mocy postanowienia z dnia 17 listopada 2010 r. (k.12 akt Sądu Rejonowego w Wadowicach sygn. akt I Co <span class="anon-block">(...)</span>) i spowodowały, że prowadzenie procesu nie wiązało się dla powoda z koniecznością ponoszenia opłat i wydatków. Zwolnienie to jednak, jak wynika z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 108)">art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a>, nie uchyla odpowiedzialności za wynik sporu w stosunku do przeciwnika procesowego. Oznacza to, że przyczyny usprawiedliwiające ubieganie się przez stronę o zwolnienie od kosztów sądowych nie wystarczą, by wyłączyć działanie ustanowionej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> reguły, że ten kto przegrał spór zwraca koszty procesu temu, czyje racje zostały uznane za słuszne. Sąd może uwolnić stronę od obowiązku zwrotu kosztów procesu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, jeśli stwierdzi, że zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony". Okoliczności, które uprawniają do zastosowania tego przepisu, ocenia sąd, i ocena ta następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07 niepubl.).</p> <p>Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja pozaprocesowa. Trzeba mieć również na uwadze, że zakres zastosowania unormowania z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> ogranicza wykładnia funkcjonalna, nakazująca go stosować wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach.</p> <p>W przedmiotowej sprawie powód wskazuje, że za nieobciążaniem kosztami postępowania przemawia sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa, oraz specyfika niniejszej sprawy. Taka argumentacja, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy (typowej i łączącej się wyłącznie z subiektywnym przekonaniem powoda o własnej racji z pominięciem argumentów innych osób), a także stanu majątkowego powoda nie uzasadniają traktowania sytuacji powoda jako szczególnie uzasadnionej w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> Co więcej przyjecie za usprawiedliwione stanowisko powoda czyniłoby z wyjątku zasadę, gdyż każdy kto znajdowałby się w podobnej do powoda ( a typowej dla orzecznictwa) sytuacji znajdowałby usprawiedliwienie w żądaniu zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. II CZ 88/09). Okoliczności te zachowały także swoją doniosłość przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> przy braku nowych faktów mogących wpływać na nieuwzględnienie wniosku procesowego strony pozwanej (złożonego w odpowiedzi na apelację).</p> <p>Mając na uwadze powyższe orzekł Sąd Apelacyjny jak w wyroku na podstawie wskazanych przepisów oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> </div>