I ACa 1010/12

<p> <strong> <!-- --> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 1010/12 </strong> </p>Sygn. akt I ACa 1010/12 </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 14 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:</p> <p>Przewodniczący:SSA Lidia Sularzycka</p> <p>Sędziowie:SA Ewa Kaniok (spr.)</p> <p>SO (del.) Anna Szymańska-Grodzka</p> <p>Protokolant:sekr. sąd. Monika Likos</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. w Warszawie</p> <p>na rozprawie sprawy z powództwa <span class="anon-block">B. T.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">A. K.</span> </p> <p>o uznanie za niegodnego dziedziczenia</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</p> <p>z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II C 68/12</p> <p>1.  oddala apelację;</p> <p>2.  zasądza od <span class="anon-block">B. T.</span> na rzecz <span class="anon-block">A. K.</span> kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym;</p> <p>3.  przyznaje adwokatowi <span class="anon-block">J. R.</span> ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 2700 (dwa Tysiące siedemset) złotych powiększoną o podatek VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.</p> <p> <strong> <!-- -->I ACa 1010/12</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block"> (...)</span> </strong> </p> <p>Pozwem z dnia 21.12.2011 r. <span class="anon-block">B. T.</span> wniosła o uznanie <span class="anon-block">A. K.</span> za niegodną dziedziczenia po <span class="anon-block">J. S.</span> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 928;art. 928 § 1)">art. 928 § 1 kc</a>).</p> <p> <span class="anon-block">A. K.</span> wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że wygasło prawo do żądania uznania za niegodną dziedziczenia, gdyż powództwo zostało wniesione po 3 latach od śmierci spadkodawczyni, czyli po upływie zawitego terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc.</a> Pozwana podniosła także zarzut braku istnienia przesłanek do uznania jej osoby za niegodną dziedziczenia<em> <!-- -->.</em> </p> <p>Wyrokiem z dnia 30.05.2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie:</p> <p>- w punkcie I. oddalił powództwo;</p> <p>- w punkcie II. zasądził od <span class="anon-block">B. T.</span> na rzecz <span class="anon-block">A. K.</span> kwotę 100 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;</p> <p>W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał:</p> <p> <span class="anon-block">J. S.</span> zmarła w dniu 16.12.2007 r.</p> <p>Postanowieniem z dnia 30.10.2008 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie, sygn. akt VI Ns 317/08, stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">J. S.</span> na podstawie ustawy nabyły córki: <span class="anon-block">A. K.</span> oraz <span class="anon-block">B. T.</span> po ½ części każda z nich.</p> <p>Postanowieniem z dnia 11.03.2011 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Śródmieścia w Warszawie, sygn. akt VI Ns 414/09, oddalił wniosek <span class="anon-block">J. T.</span> o zmianę w/w postanowienia z dnia 30.10.2008 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po <span class="anon-block">J. S.</span>. Postanowienie to zostało zaskarżone apelacją, która nie została jeszcze rozpoznana.</p> <p>Zdaniem Sądu Okręgowego <span class="anon-block">B. T.</span> wytoczyła powództwo po upływie zawitego terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc</a>, który stanowi, że uznania spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia można żądać w ciągu roku od dnia, w którym powód dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem lat trzech od otwarcia spadku. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 924)">art. 924 kc</a> datą otwarcia spadku jest data śmierci spadkodawcy. <span class="anon-block">J. S.</span> zmarła w dniu 16.12.2007 r., a powódka złożyła pozew w dniu 21.12.2011 r., t.j. po upływie 3-letnego terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc.</a> </p> <p>Powyższe - w ocenie Sadu I instancji - skutkuje koniecznością stwierdzenia, iż roszczenie o uznanie <span class="anon-block">A. K.</span> za niegodną dziedziczenia wygasło. Powództwo <span class="anon-block">B. T.</span> nie może zatem zostać uwzględnione.</p> <p>Sąd Okręgowy miał na uwadze, że <span class="anon-block">B. T.</span> złożyła wcześniej pozew o uznanie <span class="anon-block">A. K.</span> za niegodną dziedziczenia po <span class="anon-block">J. S.</span>, jednak na mocy prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 09.09.2011 r., sygn. akt II C 220/11, został on zwrócony, a więc nie wywołał skutków prawnych.</p> <p>O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 kpc</a> uznając, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające nie obciążanie powódki, w przeważającej części, obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej - co stanowiło podstawę obniżenia zasądzonych od powódki na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego z kwoty 3.600 zł do kwoty 100 zł (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 6;§ 6 pkt. 6)">§ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu</a> /Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm./).</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka <span class="anon-block">B. T.</span> zaskarżając go w całości.</strong> </p> <p> <span class="anon-block">B. T.</span> nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iż jej roszczenie wygasło na skutek upływu terminów wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc.</a> Zdaniem apelującej pozew złożony w sprawie Sądu Okręgowego w Warszawie o sygn. akt II C 220/11, wywołał skutek prawny w postaci przerwania biegu terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc.</a> </p> <p>Apelująca wniosła o uchylenie kwestionowanego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.</p> <p>Pismem procesowym z dnia 26.07.2012 r. <span class="anon-block">A. S.</span> wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od powódki kosztów procesu (k. 88).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->apelacja jest nieuzasadniona.</strong> </p> <p>Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i rozważania prawne poczynione przez sąd I instancji i przyjmuje je za własne.</p> <p>Z żądaniem uznania za niegodnego dziedziczenia można wystąpić w ciągu roku od dnia dowiedzenia się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem trzech lat od otwarcia spadku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc</a>). Termin trzyletni biegnie zawsze od daty otwarcia spadku i w każdym przypadku - niezależnie od chwili dowiedzenia się o przyczynie niegodności - uprawnienie do wytoczenia powództwa wygasa z upływem lat trzech od daty otwarcia spadku.</p> <p>Terminy wynikające z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc</a> mają charakter terminów zawitych prawa materialnego, stąd też do ich biegu nie można stosować, nawet w drodze analogii, przepisów o terminach przedawnienia (v. wyrok SN z dnia 30.01.1998, r., I CKN 448/97, LEX nr 56817). Sąd Apelacyjny, podobnie jak Sąd I instancji, aprobuje pogląd, że z uwagi na umieszczenie omawianych terminów w grupie terminów służących do ukształtowania prawa nie jest dopuszczalne nieuwzględnienie upływu tych terminów nawet poprzez wykorzystanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> (v. wyrok SA w Katowicach z dnia 01.08.2007 r., V ACa 269/07, Biul. SAKa 2008/1/24; Wyrok SN z dnia 19.05.2004 r., I CK 671/03, LEX nr 585676; A. Kidyba, E. Niezbecka, Komentarz do art. 929 Kodeksu cywilnego - Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, Wolters Kluwer, Warszawa 2012 r., stan prawny: 15.11.2011).</p> <p> <span class="anon-block">J. S.</span> zmarła w dniu 16.12.2007 r., przez co ostateczny termin do wytoczenia powództwa o uznanie za niegodną dziedziczenia po niej <span class="anon-block">A. K.</span> upłynął w dniu 17.12.2010 r., tj. z upływem trzech lat od daty otwarcia spadku. <span class="anon-block">B. T.</span> wniosła pozew w sprawie w dniu 21.12.2011 r. (v. k. 1), a zatem z uchybieniem opisanego terminu, będącego terminem prawa materialnego.</p> <p>W tej sytuacji słusznie sąd I instancji oddalił powództwo.</p> <p>Zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 k.c.</a> jest chybiony.</p> <p>Apelująca bezskutecznie podnosi, że pozew, jaki złożyła w dniu 15.12.2010 r., zarejestrowany przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt II C 220/11, spowodował przerwanie biegu terminu wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc.</a> </p> <p>Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczeń z dnia 30.01.1998 r. i 10.03.1993 r. „<em> <!-- -->Do terminów tych nie można (…), nawet w drodze ostrożnej analogii, stosować przepisów o przedawnieniu roszczeń majątkowych.</em>”, a wiec także instytucji przerwania biegu przedawnienia (v. wyrok SN z dnia 30.01.1998 r., I CKN 448/97, LEX nr 56817; uzasadnienie uchwały SN z dnia 10.03.1993 r., III CZP 8/93, OSNCP 1993/153). Roszczenie o uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia jest roszczeniem o ukształtowanie prawa, także nie mogą do dochodzenia tego roszczenia mieć wprost zastosowania przepisy o przedawnieniu roszczeń (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117;art. n)">art. 117 i n. kc</a>), a więc także <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123)">art. 123 k.c.</a>, którego naruszenie zarzuca apelująca.</p> <p>Zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 928;art. 928 § 1)">art. 928 § 1 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 k.c.</a> jest nieuzasadniony tym bardziej, że na mocy prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 09.09.2011 r. pozew w sprawie II C 220/11 został zwrócony. Skutek prawomocnego zwrotu pozwu został opisany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 130;art. 130 § 2)">art. 130 § 2 kpc</a>, który stanowi, że pismo procesowe, które zostało zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem do sądu. Zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego z dnia 09.09.2011 r., sygn. akt II C 220/11, wydane zostało we wstępnej fazie postępowania, w którym podejmowane czynności zmierzają do usunięcia przeszkody uniemożliwiającej jego prowadzenie. Przedmiotem zarządzenia Przewodniczącego, wydanego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 130;art. 130 § 1)">art. 130 § 1 kpc</a>, jest usunięcie braków formalnych pozwu, które jest pismem wszczynającym postępowanie rozpoznawcze. Zarówno więc ono, jak też zwrot pozwu, są czynnościami, które zaistniały przed powstaniem zawisłości sporu. Na tym etapie postępowania nie można więc mówić, że doszło do skutecznego przerwania biegu terminu w znaczeniu wynikającym z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123;art. 123 § 1;art. 123 § 1 pkt. 1)">art. 123 § 1 pkt 1 kc</a>, skoro na skutek zwrotu pozwu postępowanie nie zostało podjęte - poza czynnościami przygotowawczymi.</p> <p>Powyższe ma znaczenie jedynie marginalne, bowiem, do biegu terminów z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 929)">art. 929 kc</a> zasadniczo nie znajduje zastosowania instytucja przerwania biegu przedawnienia opisana w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 123)">art. 123 kc</a>, jako terminów zawitych prawa materialnego.</p> <p>W opisanym stanie rzeczy apelacja <span class="anon-block">B. T.</span>, jako nieuzasadniona, podlega oddaleniu - o czym Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie 1 wyroku w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach postępowania za drugą instancję Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98 § 6;art. 98 § 6 pkt. 6)">§ 6 pkt 6</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 13;§ 13 ust. 1;§ 13 ust. 1 pkt. 2)">§ 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a> (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.) zgodnie z wynikiem sporu.</p> </div>