I ACa 679/12

<p>Sygn. akt I ACa 679/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 28 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="164"/> <col width="22"/> <col width="438"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SSA Irena Ejsmont - Wiszowata</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p>SA Jadwiga Chojnowska (spr.)</p> <p>SO del. Dariusz Małkiński</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>:</p> </td> <td> <p> Urszula Westfal </p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Białymstoku</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">(...)</span>- <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block"> (...) Spółki jawnej w (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">R. K.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zapłatę</strong> </p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie</p> <p>z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. akt V GC 16/12</p> <p>I.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: </strong> </p> <p>a)  <strong> <!-- -->zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 32.347,26 (trzydzieści dwa tysiące trzysta czterdzieści siedem i 26/100) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 1 grudnia 2011 r.; </strong> </p> <p>b)  <strong> <!-- -->oddala powództwo w pozostałej części; </strong> </p> <p>c)  <strong> <!-- -->znosi wzajemnie między stronami koszty procesu; </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->oddala apelację w pozostałym zakresie; </strong> </p> <p>III.  <strong> <!-- -->znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za drugą instancję. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">(...)</span>– <span class="anon-block"> (...) Spółka Jawna w (...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> wnosiła o zasądzenie od <span class="anon-block">R. K.</span> kwoty 114.833 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu. W uzasadnieniu podała, iż w toku likwidacji likwidator ustalił, że pozwana, będąca wspólnikiem likwidowanej spółki, pobierała z konta spółki różne kwoty i nie rozliczyła się z sumy będącej przedmiotem powództwa.</p> <p> <span class="anon-block">R. K.</span> wnosiła o oddalenie powództwa. Twierdziła, że pobierane kwoty stanowiły zaliczkę na poczet zysku i dopiero po rozliczeniu wartości udziałów można te zaliczki odliczyć, czego likwidator nie uczynił. Zarzuciła, że wspólnicy zgodnie ustalili, że będą pobierali zaliczki i taka praktyka trwała od kilku lat. Powołała się też na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 77;art. 77 § 1)">art. 77 § 1 k.s.h.</a>, który wskazuje, że likwidatorzy powinni zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki, a następnie ustalić udziały kapitałowe wspólników. Podnosiła też zarzut potrącenia kwoty 34.991,36 zł z tytułu spłaty zobowiązań spółki z konta osobistego.</p> <p>Powódka uznała zarzut potrącenia za bezzasadny bo tę spłatę w swych wyliczeniach już uwzględniła. Ponadto podnosiła, że w sprawie karnej pozwana zeznała, że pobierane pieniądze traktowała jako wynagrodzenie. Ponadto podniosła, że drugi wspólnik kwestionował już w 2009 r. pobieranie i zatrzymywanie pieniędzy przez pozwaną, o czym świadczy doniesienie o popełnieniu przestępstwa.</p> <p>Sąd Okręgowy oddalił powództwo i obciążył powódkę kosztami procesu.</p> <p>Orzeczenie oparł na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej.</p> <p>W dniu 21 września 2005 r. <span class="anon-block">O. M.</span> i pozwana zawarli umowę spółki jawnej. Wspólnicy byli parą i do 2009 r. spółka funkcjonowała zgodnie. Strony umówiły się, że pozwana będzie mogła pobierać pieniądze z firmy na pokrycie kosztów utrzymania bo firma miała zysk. Pozwana pobierała pieniądze i starała się zawsze takie same kwoty przesyłać wspólnikowi. Wspólnik nie protestował, gdy pozwana wysyłała mu pieniądze i akceptował to, że w ten sposób dzielą się zyskami spółki.</p> <p>W styczniu 2009 r. stosunki między wspólnikami się zepsuły i wyrokiem z dnia 2 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie spółkę rozwiązał.</p> <p>Na żądanie pozwanej likwidator powodowej spółki w likwidacji w dniu 6 grudnia 2011 r. złożył sprawozdanie z likwidacji.</p> <p>Aktualnie, wedle oświadczenia powódki, wszystkie zobowiązania spółki zostały zapłacone, wierzytelności ściągnięte z wyjątkiem tych, które dotyczą obojga wspólników i <span class="anon-block"> spółki (...)</span>, przeciwko której toczy się egzekucja.</p> <p>Istota rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie – zdaniem Sądu - sprowadzała się do ustalenia czy pobierane przez pozwaną pieniądze były zaliczką na poczet zysku i czy wspólnicy na pobieranie takich zaliczek wyrazili zgodę. Prawo bowiem nie przewiduje w przypadku spółki jawnej, by do wypłaty zysku niezbędna była uchwała wspólników (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2009 r., III CSK 290/08). Oznacza to, że w razie nieosiągnięcia zysku wspólnik, który za zgodą wszystkich pozostałych wspólników pobrał kwotowe zaliczki na poczet udziału w zysku, nie ma obowiązku zwracać do kasy spółki jakiejkolwiek kwoty tytułem rozliczenia tej zaliczki. Rozliczenie zaliczki następuje w kolejnym okresie obrachunkowym, w którym spółka osiągnie zysk. Z tego względu nie można mówić o istnieniu jakiejkolwiek wierzytelności spółki wobec wspólnika z tytułu pobranych legalnie, zgodnie z wolą wszystkich wspólników, zaliczek na poczet udziału w zysku. Takie zaliczki, pobrane przez wszystkich wspólników i nierozliczone z zysku w kolejnych latach, zaliczane są do wartości majątku spółki obliczanego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 65;art. 65 § 1)">art. 65 § 1 k.s.h.</a> w celu określenia udziału kapitałowego wspólników. Nie ma więc spółka roszczenia o zwrot tych zaliczek. Wpływają one natomiast na wartość udziału, która w konsekwencji może być ujemna, co spowoduje obowiązek dopłaty do kasy spółki różnicy pomiędzy kwotą pobranych zaliczek a przypadającym wspólnikowi zyskiem.</p> <p>Na podstawie przedłożonych dokumentów i zeznań pozwanej, które zostały uznane za logiczne, spójne i konsekwentne, zarówno w niniejszym postępowaniu, jak i w sprawach Sądu Rejonowego w Biskupcu, sygn. akt II K 22/10 i tutejszego Sądu, sygn. akt V GC 67/09, Sąd uznał za udowodnione, że pozwana i jej wspólnik zgodnie ustalili, iż będą pobierali zaliczki na poczet zysku i uzgodnienia te realizowali. Okoliczność, zarzucana przez pełnomocnika powoda, jakoby pozwana nazywała to wynagrodzeniem jest bez znaczenia, bo pozwana wskazywała, że połączone to było z faktem przynoszenia zysku przez spółkę. Różnica w nazewnictwie wynikać może z nieznajomości pojęć prawnych, które są różne dla spółek kapitałowych, dla spółek osobowych, na potrzeby prawa pracy, czy umów cywilnoprawnych.</p> <p>Zdaniem Sądu powódka nie zaoferowała w tej materii żadnego kontrdowodu, np. w postaci zeznań drugiego wspólnika, więc Sąd nie miał żadnych podstaw do odmowy wiarygodności zeznaniom pozwanej.</p> <p>W ocenie Sądu likwidator uwzględni pobierane na poczet zysku zaliczki dokonując ostatecznego podziału majątku przypadającego poszczególnym wspólnikom do wypłaty lub dopłaty, gdy wartość udziału likwidacyjnego będzie ujemna.</p> <p>Sąd nie dopatrzył się przesłanek do zastosowania, wskazanych przez powoda, przepisów dotyczących umowy zlecenia.</p> <p>O kosztach postępowania orzekł po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>Wyrok ten apelacją zaskarżyła powódka zarzucając wadliwe przyjęcie, że pobierane przez pozwaną spółkę środki pieniężne były zaliczką na poczet wypłat z zysku, do których pozwana była uprawniona i naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 65)">art. 65 k.s.h.</a> przez przyjęcie, że wystąpienie ujemnego udziału kapitałowego po stronie pozwanej nie daje podstaw likwidatorowi do żądania pobranych środków przez pozwaną. Skarżąca wnosiła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Przy piśmie z dnia 12 grudnia 2012 r. przedłożyła odpisy wyciągów z rachunku bankowego o stanie środków finansowych likwidowanej spółki.</p> <p>Pozwana wnosiła o oddalenie apelacji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie.</strong> </p> <p>Rozpoznając sprawę ponownie w oparciu o dowody przeprowadzone w sprawie przez Sąd I instancji, w tym uwzględniając treść dowodu z przesłuchania pozwanej w charakterze strony, Sąd Apelacyjny uznał, że <span class="anon-block">R. K.</span>, wypłacając środki pieniężne z konta <span class="anon-block">(...)</span>– <span class="anon-block"> (...) Spółka Jawna</span> (przy pomocy karty bankomatowej, jak i w formie obrotu bezgotówkowego) pobierała je w celu realizacji zobowiązań spółki wobec różnych podmiotów, jak i na poczet przyszłego zysku spółki. Charakterystyczne w tym zakresie są wypowiedzi pozwanej dotyczące zachowań obu wspólników w czerwcu 2009 r. (działania mające na celu „wybranie” środków pieniężnych z konta firmowego spółki). Dowodzą one, że środki pobrane w warunkach opisywanych przez pozwaną nie mogły być traktowane jako pobrane zaliczki na poczet zysku. Wielkość środków pieniężnych wypłaconych w styczniu i lutym 2009 r. może świadczyć o tym, że istotnie były one pobierane na poczet przyszłego zysku (w części były one przekazywane drugiemu wspólnikowi). Jeżeli chodzi o pobranie środków pieniężnych rzędu 25.000, 17.000 czy 18.000 EURO to mając na uwadze nawet same twierdzenia pozwanej o spłacaniu nimi zobowiązań spółki, a także zwrócenie spółce 22.300 EURO, trudno przyjąć, że zostały one wypłacone na poczet przyszłego zysku.</p> <p>W pozwie wskazano kwotę, którą przyjęto jako rozliczoną, przedkładając stosowną dokumentację księgową, która ostatecznie nie została zakwestionowana przez pozwaną.</p> <p>Sąd Okręgowy dopuścił dowód z określonych dokumentów znajdujących się w sprawie II K 22/10 Sądu Rejonowego w Biskupcu, a więc i prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 31 stycznia 2011 r., mocą którego pozwana została uznana za winną tego, że w okresie od stycznia 2008 r. do kwietnia 2009 r., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w celu użycia za autentyczne, sfałszowała co najmniej 18 dokumentów wystawionych dla <span class="anon-block">(...)</span>– <span class="anon-block"> (...) Spółka Jawna w (...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, będących pokwitowaniami odbioru przez osobę o nazwisku HH <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block">B.</span> pieniędzy za rzekome wypożyczenie sprzętu budowlanego, podpisując się nazwiskiem HH <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block">B.</span>, tj. popełnienia czynu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 270;art. 270 § 1)">art. 270 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 k.k.</a> i Sąd skazał ją na karę grzywny. Okoliczność ta nie znalazła się w podstawie faktycznej ustalonej przez Sąd Okręgowy. Sąd I instancji pominął też dokumenty prywatne, z których wynika, że w okresie od 2 stycznia 2009 r. do 1 kwietnia 2009 r. pozwana wystawiła 4 dokumenty (objęte wyrokiem skazującym), opiewające na łączną kwotę 32.347,26 zł (k.47-55 akt). Wielkości te zostały ujęte w rozliczeniu sporządzonym przez <span class="anon-block">T. J.</span> jako dokumenty opłacone przez pozwaną gotówką – rozliczone w ten sposób z kwot pobranych przez pozwaną w 2009 r. Dokumentami podrobionymi powódka posłużyła się zatem w celu rozliczenia gotówkowego z kwot pobranych w pierwszym półroczu 2009 r.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego treść wyroku Sądu Rejonowego w Biskupcu, skazującego pozwaną za popełnienie czynu karalnego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 270;art. 270 § 1)">art. 270 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 k.k.</a> i treść dokumentacji księgowej dołączonej do pozwu (k. 37-44), pozwalała przyjąć, iż pozwana nie rozliczyła się z powódką z kwoty 32.347,26 zł poprzez opłacenie gotówką rachunków ujętych w zestawieniu księgowym (pierwsze pozycje za miesiąc styczeń, luty, marzec i kwiecień 2009 r.). Na tę okoliczność słusznie zwracała uwagę powódka w uzasadnieniu zarzutów apelacyjnych. Kwota 32.347,26 zł – jako nierozliczona ze spółką – winna być jej zwrócona i żądanie w tym zakresie (z uwagi na treść wyroku skazującego) było w pełni usprawiedliwione. Podstawę prawną uwzględnienia powództwa stanowił <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20000941037" title="Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 (art. 45)">art. 45 k.s.h.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 11)">art. 11 k.p.c.</a> </p> <p>Jeżeli natomiast chodzi o pozostałą część żądania to Sąd Apelacyjny miał na uwadze treść dokumentacji dołączonej do pisma procesowego powoda z dnia 12 grudnia 2012 r. Wynika z niego, że stan środków finansowych likwidowanej spółki na 12 listopada 2012 r. kształtuje się w ten sposób, że spółka posiada środki na rachunku bankowym w kwocie 70.589,53 zł oraz środki na rachunku bieżącym ponad kwotę 5.000 zł. Częściowe uwzględnienie powództwa spowoduje zwiększenie środków finansowych spółki i rozliczenie wspólników stosownie do ich udziałów. Dlatego też Sąd Apelacyjny nie widział, a takiej sytuacji faktycznej, podstaw do uwzględniania powództwa w pozostałej części.</p> <p>Konsekwencją uwzględnienia roszczenia jedynie w części - w 28 % - było wzajemne zniesienie kosztów procesu między stronami. Powódka poniosła koszty w łącznej wysokości 9. 359 zł (5.742 zł – opłata od pozwu i 3.617 zł – wynagrodzenie z tytułu zastępstwa procesowego). Proporcjonalnie do uwzględnienia powództwa należałby się jej zwrot 2.620,52 zł. Pozwana poniosła jedynie koszty zastępstwa prawnego – 3.617 zł. Mogła dochodzić zwrotu kwoty 2.604,24 zł. W takiej sytuacji zachodziły przesłanki do zastosowania regulacji przewidzianej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd. 1 k.p.c.</a> </p> <p>Kierując się powyższymi względami Sąd Apelacyjny, na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a>, orzekł jak w sentencji.</p> <p>Orzekając o kosztach postępowania za drugą instancję Sąd Apelacyjny kierował się tymi samymi względami co przy orzekaniu o kosztach poniesionych przez strony przed Sądem I instancji (łączne koszty powódki – 8.442 x28%=2.363,76 zł; pozwanej 2.700x72%= 1.944 zł) - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100;art. 100 zd. 1)">art. 100 zd. 1 k.p.c.</a> </p> </div>