IV SA/Wr 275/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 24 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (dalej: SKO, Kolegium) z 24 lutego 2022 r., utrzymująca w mocy - wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. - decyzję z 30 grudnia 2021 r. w sprawie ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca B. P. (dalej: skarżący, strona) – M. P. w Domu Pomocy Społecznej (dalej: DPS) "M." w G. za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie 15.371,40 zł oraz zobowiązania do zwrotu tej kwoty. Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją organ I instancji ustalił skarżącemu kwotę wniesioną zastępczo przez Gminę za pobyt jego ojca w DPS i zobowiązał go do zwrotu tej kwoty. Jako podstawę prawną decyzji podał art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 1 i 3-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. - dalej: u.p.s.). Wskazał, że decyzją z 30 kwietnia 2021 r. ustalono (zmieniono) skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w DPS od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia jego faktycznego pobytu w DPS w wysokości 698,70 zł miesięcznie oraz że odpłatność ta obowiązywała od lutego 2020 r. do listopada 2021 r. Stwierdził, że skarżący nie uregulował tej należności w łącznej kwocie 15.371,40 zł (22 miesiące x 698,70 zł), co skutkowało zastępczym wniesieniem opłaty przez Gminę, a czego decyzja o zwrocie opłaty jest konsekwencją. W odwołaniu sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) skarżący wniósł o uchylenie decyzji i całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, z uwagi na naruszenie jego interesu prawnego i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy. Decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: K.p.a.). Uzasadniał, że organ pominął rażąco naganną postawę ojca wobec niego jako syna, którą szczegółowo opisał. Dowodził, że nałożenie na niego obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS i brak zwolnienia z wnoszenia tych opłat na podstawie art. 64 i art. 64a u.p.s. jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i słusznym interesem strony. Podniósł, że szczególną uwagę należy zwrócić na art. 64 pkt 2 u.p.s. umożliwiający zwolnienie z opłat, jeżeli występują uzasadnione okoliczności. Dodał, że także przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. wyraża w stosunku do zobowiązanego możliwość uniknięcia konieczności wnoszenia opłat, które zostały określone w decyzji w sprawie zwrotu należności. Motywował, że przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. zawiera otwarty katalog przesłanek umożliwiających odstąpienie od żądania zwrotu i wymienia jedynie przykładowe okoliczności. Stwierdził, że w sprawie z całą pewnością została spełniona przesłanka zwolnienia, z uwagi na postawę ojca, który nie interesował się losem swoich dzieci. Zaznaczył, że do konsultacji społecznych trafił projekt nowelizacji u.p.s., który jako przesłankę zwolnienia z odpłatności wskazuje rażące naruszenie przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (art. 64 pkt 7 u.p.s.). Uznał, że wątpliwości organu w zakresie możliwości zwolnienia go z odpłatności nie zostały rozpatrzone na jego korzyść zgodnie z art. 7a K.p.a. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym - zaskarżoną decyzją - SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Dostrzegło, że przed wydaniem decyzji o zwrocie opłaty organ skonkretyzował i zindywidualizował obciążający skarżącego ustawowy obowiązek ponoszenia spornych opłat w decyzji z 30 kwietnia 2021 r. (zmieniającej decyzję z 31 października 2019 r. w tym przedmiocie), która następnie została utrzymana w mocy przez SKO decyzją ostateczną z 9 lipca 2021 r. (skargę na tę decyzję Sąd oddalił wyrokiem z 26 listopada 2021 r.). Zaznaczyło, że z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji o zwrocie skarżący występował z wnioskiem o całkowite zwolnienie go z odpłatności za pobyt ojca w DPS i że taki wniosek składał on w 2020 r. Dodało, że decyzją z 19 października 2020 r. organ odmówił skarżącemu całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS, od której to decyzji nie złożono odwołania. SKO uznało, że skarżący zobligowany był do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS w wysokości wynikającej z decyzji ustalającej ostatecznie tę odpłatność oraz że wobec braku wpłat z jego strony zaistniały podstawy do wydania decyzji o zwrocie opłat zastępczo wniesionych przez Gminę w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. Wyraziło pogląd, że z uwagi na charakter decyzji z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., w sprawie nie podlegają ocenie kwestie zasadności ponoszenia opłat, osoby zobowiązanej, wysokości opłat i możliwości ich spłaty (związana z tym argumentacja odwołania pozostaje bez związku ze sprawą). Uchwyciło, że zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s. odstąpić od żądania zwrotu może organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności. Wywiodło, że przepis ten może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości i zwolnienie go z ponoszenia opłat, z uwagi na naruszenie interesu prawnego strony skarżącej i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności (ew. o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania). Zarzucił naruszenie art. 7, art. 7a i art. 8 K.p.a. (przez ich niezastosowanie) oraz art. 77 K.p.a. (przez brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wskazującego na sprzeczną z zasadami współżycia społecznego postawę ojca wobec skarżącego, jego rodzeństwa i matki, rażącego naruszenia przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków względem rodziny, zerwania przez ojca wszelkich kontaktów ze skarżącym i braku zainteresowania jego losem). Skarżący uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. Dowodził m.in., że powinien być zwolniony z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., dodanego ustawą zmieniającą z dnia 17 listopada 2021 r., która weszła w życie 27 stycznia 2022 r. Stwierdził, że w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego i brzmienia art. 64 u.p.s. brak jest podstaw do nakładania na niego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Dodał, że również we wcześniejszym stanie prawnym istniała możliwość zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat ze względu na wyjątkowe okoliczności, co wynikało z doktryny i orzecznictwa. Zwrócił uwagę, że wątpliwości organu w zakresie możliwości zwolnienia go z odpłatności nie zostały rozpatrzone na jego korzyść zgodnie z art. 7a K.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że przedmiotem tej skargi jest decyzja ustalająca wysokość odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca skarżącego w DPS (za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie 15.371,40 zł) i zobowiązująca skarżącego do zwrotu kwoty tej odpłatności. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się - m.in. - zstępnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 104 ust. 3 u.p.s., wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Nie jest sporne w sprawie, że skarżący nie wywiązywał się z - nałożonego na niego decyzją - obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS. Orzekające w sprawie organu prawidłowo ustaliły, że Gmina poniosła zastępczo za skarżącego, zobowiązanego do ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, odpłatność z tego tytułu w łącznej wysokości 15.371,40, za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2021 r. Obecnie skarżący - na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s. - zobowiązany jest do zwrotu ww. opłat na rachunek Gminy. W postępowaniu dotyczącym zwrotu opłat zastępczo wniesionych przez gminę z tytułu pobytu w DPS zastosowanie znajduje art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków z tytułu opłat w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Jeżeli zatem zainteresowany zamierza skorzystać z możliwości odstąpienia przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności za pobyt w DPS, winien złożyć w tym celu stosowny wniosek do organu I instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. W sprawie skarżący nie złożył takowego wniosku do organu I instancji. Tak więc organ ten nie miał możliwości ustalenia, czy sytuacja skarżącego stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi art. 104 ust. 4 u.p.s. W odwołaniu od decyzji organu I instancji profesjonalny pełnomocnik skarżącego na stronach 5-7 wskazuje, że "art. 104 ust. 4 u.p.s. wyraża w stosunku do zobowiązanego możliwość uniknięcia konieczności wnoszenia opłat, które zostały określone w decyzji w sprawie zwrotu należności", następnie omawia prawidłowe rozumienie i cel wprowadzenia tego przepisu oraz stwierdza, że spełniona została przesłanka nadmiernego obciążenia i wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek. Z odwołania nie wynika jednak, aby skarżący złożył - na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. - do organu I instancji wniosek z uzasadnieniem wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku w jego sprawie wraz z żądaniem odstąpienia od nałożenia na niego obowiązku zwrotu kwot zastępczo wniesionych przez Gminę. Pełnomocnik nie postawił również w odwołaniu zarzutu pominięcia złożonego przez skarżącego wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu i naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. Z powyższych względów, rozważań fachowego pełnomocnika skarżąceego odnośnie ewentualnego zastosowania w sprawie art. 104 ust. 4 u.p.s. nie można uznać za złożenie wniosku skierowanego do organu I instancji odnośnie odstąpienia przez ten organ od żądania zwrotu zastępczo wniesionych przez Gminę opłat. Nie złożenie przez skarżącego wniosku o odstąpienie żądania zwrotu nie pozbawia go możliwości złożenia takowego wniosku do organu I instancji na obecnym etapie postępowania. Należy zaakcentować, że na obecnym etapie postępowania skarżący błędnie zarzuca nieprawidłowe obciążenie go opłatą za pobyt ojca w DPS i odmowę zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. Obecnie prowadzone postępowanie nie dotyczyło bowiem ustalenia skarżącemu wysokości miesięcznej opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Odpłatność ta została bowiem ustalona decyzją z 30 kwietnia 2021 r., w której zmieniono decyzję z 31 października 2019 r. i ustalono odpłatność strony za pobyt ojca w DPS w kwocie 698,70 zł miesięcznie od 1 lutego 2020 r. do dnia faktycznego pobytu ojca w DPS. SKO - decyzją ostateczną z 9 lipca 2021 r. - utrzymało w mocy powyższą decyzję (skargę na decyzję SKO tut. Sąd oddalił w całości wyrokiem z 26 listopada 2021 r., IV SA/Wr 673/21). W obecnie prowadzonym postępowaniu, dotyczącym ustalenia wysokości odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt ojca skarżącego w DPS, nie znajduje zastosowania także art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. Przepis ten umożliwia ewentualne zwolnienie osoby zobowiązanej z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w DPS, natomiast nie dotyczy zwolnienia strony z obowiązku zwrotu Gminie odpłatności wniesionej zastępczo przez Gminę za pobyt mieszkańca w DPS. Nadmienić należy, że skarżący złożył w 2020 r. wniosek o zwolnienie z wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS. W odpowiedzi na ten wniosek organ I instancji, decyzją z 19 października 2020 r., odmówił całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS na podstawie obowiązującego wówczas brzmienia art. 64 u.p.s. Wobec powyższego, nieuzasadnione są zarzuty skargi odnośnie naruszenia art. 7, art. 8 i art. 77 K.p.a. w sposób opisany w skardze. Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 7a K.p.a., ponieważ w sprawie nie występowały wątpliwości co do treści normy prawnej, tj. art. 64 u.p.s. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji wyroku.