II SA/Lu 418/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...], w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz Gminy [...] kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Starosta L. decyzją z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] orzekł o zwrocie, na rzecz: E. R., L. R., Z. R., A. C., K. C., D. G., S. N., M. S. i S. S. (dalej także: wnioskodawcy), wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0547 ha, stanowiącej część dawnej działki nr [...], położonej przy ul. [...] w L. w obszarze aktualnej działki nr [...] oraz o odmowie zwrotu nieruchomości w części wskazanej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0069 ha, w obszarze aktualnej działki nr [...] i jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,1449 ha położonej w obszarze aktualnej działki nr [...] i umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym pozostałego obszaru dawnej działki nr [...]. Jednocześnie Starosta zobowiązał wnioskodawców do zwrotu na rzecz Gminy [...] (dalej: Gmina) kwoty [...]zł – ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zwaloryzowanej i ustalonej proporcjonalnie do zwracanej powierzchni na dzień wydania decyzji, stosownie do udziałów w zwracanej nieruchomości. Od tej decyzji odwołanie złożyła Gmina i wnioskodawcy. W odwołaniu Gminy zarzucono Staroście naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) oraz naruszenie art. 7 i 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256; dalej: k.p.a.) poprzez uznanie projektowanej działki nr [...] za zbędną na cel wywłaszczenia. Natomiast wnioskodawcy domagali się w swym odwołaniu uchylenia decyzji Starosty w punkcie II jej sentencji, dotyczącym odmowy zwrotu dawnej działki nr [...] w części oznaczonej jako projektowane działki nr nr ewid. [...] i [...]. Po rozpatrzeniu odwołań Wojewoda (dalej: Wojewoda) decyzją z [...] czerwca 2020 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda podzielił w całości stanowisko w niej wyrażone. W skardze do Sądu na powyższą decyzję Wojewody Gmina wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 6, 7, 8, 10 § 1, 28, 30 § 1 i 4, 97 § 1 i art. 99 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec niej decyzji administracyjnej. Zdaniem skarżącej Gminy decyzja nie może się ostać z uwagi na nieprawidłowe ukształtowanie przez nią stosunku prawnego, bowiem podmiot, do którego skierowano decyzję, utracił przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, mając na uwadze podniesiony zarzut skierowania osoby do osoby zmarłej, wniósł o uwzględnienie skargi oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że jednym z spadkobierców byłych właścicieli opisanej na wstępie wywłaszczonej nieruchomości, którzy w dniu [...] lutego 2009 r. złożyli wniosek o jej zwrot, z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia, był A. C.. Opisaną na wstępie decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Starosta, po kolejnym rozpoznaniu tego wniosku, orzekł o: zwrocie na rzecz wnioskodawców części tej nieruchomości oznaczonej jako projektowana działka nr [...], odmowie nieruchomości w części wykazanej jako projektowana działka nr [...] oraz umorzeniu postępowania w części dotyczącej pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, a także zobowiązał wnioskodawców, w tym A. C., do zwrotu na rzecz Gminy sumy pieniężnej ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zwaloryzowanej i ustalonej proporcjonalnie do zwracanej powierzchni na dzień wydania decyzji. Zaskarżoną decyzja z [...] czerwca 2020 r. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania złożonego m.in. przez A. C., orzekł o utrzymaniu w całości decyzji organu pierwszej instancji. Należy zauważyć, że zaskarżona decyzja skierowana do A. C., jako strony postępowania, została doręczona jego pełnomocnikowi, w trybie doręczenia zastępczego w dniu [...] czerwca 2020 r. Podkreślenia wymaga, że z dołączonego do skargi skróconego odpisu aktu zgonu A. C. z [...] czerwca 2020 r. wynika, że zmarł on [...] lutego 2020 r., to jest w trakcie postępowania odwoławczego, przed wydaniem zaskarżonej decyzji (k. 8 akt sądowych). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że prowadzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie żyje i wydanie w stosunku do niej decyzji, stanowi naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Należy bowiem zauważyć, że jeśli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach czy obowiązkach można orzec wyłącznie, jeśli ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej, w myśl art. 8 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740), powstaje co do zasady wraz z urodzeniem oraz kończy się wraz ze śmiercią tej osoby. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to znaczy, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, że decyzja ta nie może, z powodu braku możliwości skutecznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11). Wskazać przy tym trzeba, że na ocenę zaistnienia powyższej wady procesowej nie może mieć wpływu to, czy organy wiedziały o śmierci strony postępowania oraz, czy ich ewentualna niewiedza w tym zakresie była zawiniona, czy też nie (por. wyroki NSA z: 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06, 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11 oraz 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12). Skoro w rozpoznawanej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowana została zaskarżona decyzja, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcie to uznać należy za obarczone wadą powodującą konieczność uwzględniania skargi i w konsekwencji wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W związku z tym Sąd nie miał podstaw do dokonania merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje oparcie w dyspozycji art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę, Wojewoda weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.