I OW 97/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Gminy C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy C. i Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. W. o umożliwienie pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn [...] oraz przyznania zasiłku celowego. postanawia wskazać Prezydenta Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE W dniu [...] kwietnia 2019 r. Wójt Gminy C. działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 i § 3 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "K.p.a."), wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku J. W. o umożliwienie pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn [...] w R. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia i bielizny. W uzasadnieniu Wójt Gminy C. wyjaśnił, że J. W. wnioskiem z dnia [...] marca 2019 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z prośbą o umożliwienie pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn [...] w R. oraz z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na zakup butów i bielizny. Ośrodek pismem z dnia [...] marca 2019 r. przekazał sprawę do MOPS w [...], jednakże ten zwrócił wniosek uznając, że to Wójt Gminy C. jest organem właściwym w sprawie. Tymczasem z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że J. W. mieszkał na terenie Gminy C. do 19 roku życia, został wymeldowany z pobytu stałego na terenie tej Gminy w dniu [...] grudnia 2006 r. i od kilkunastu lat nie jest z tą Gminą związany. W okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lipca 2014 r. przebywał w Zakładzie Karnym w I. Po opuszczeniu zakładu penitencjarnego został skierowany do [...] w [...] i przebywał w nim do dnia [...] listopada 2015 r. W dniu [...] lipca 2014 r. placówka ta dokonała zameldowania J. W. na pobyt stały. W okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] listopada 2015 r. przebywał na Oddziale Psychiatrycznym w O. W dniu [...] listopada 2015 r. wypisał się z oddziału na własne żądanie i przeniósł do Schroniska i Noclegowni dla Osób Bezdomnych w R., w którym przebywał do [...] stycznia 2016 r. Od [...] lutego 2016 r. przebywał w Schronisku w [...] do chwili aresztowania tj. do dnia [...] kwietnia 2016 r. Od [...] kwietnia 2016 r. do [...] marca 2019 r. przebywał w Zakładzie Karnym w S. O. Po około 3-letnim pobycie w Zakładzie Karnym bezpośrednio pojechał do Schroniska dla Bezdomnych Mężczyzn w R., w którym przebywa od [...] marca 2019 r. Pobyt w schronisku załatwił z własnej, nieprzymuszonej woli. Podsumowując, Gmina C. nie jest obecnie miejscem zamieszkania, miejscem pobytu, ani miejscem ostatniego miejsca zameldowania J. W. na pobyt stały. J. W. od [...] listopada 2015 r. nie jest mieszkańcem domu pomocy społecznej, a osobą bezdomną, wobec czego należy zastosować art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.; dalej: "u.p.s."). Z pisma Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2019 r. wynika, że wnioskodawca został wymeldowany z pobytu stałego w [...] i obecnie nigdzie nie jest zameldowany. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wniósł o wskazanie Wójta Gminy C. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko Prezydent Miasta [...] wskazał, że ostatnim stałym adresem zameldowania J. W. jest Dom Pomocy Społecznej [...] w [...]. Zameldowanie nastąpiło na skutek podpisania przez GOPS w C. umowy z DPS [...] w [...] oraz wydania przez Wójta Gminy C. decyzji kierującej J. W. do wymienionej placówki. Pobyt J. W. w DPS [...] skończył się w dniu [...] października 2015 r., przebywał on jednak w placówce jeszcze do [...] listopada 2015 r. Następnie pomiędzy Wójtem Gminy C. a Prezydentem [...] trwał przed Naczelnym Sądem Administracyjnym spór o wskazanie organu właściwego do rozpoznania kolejnego wniosku J. W., który to spór został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r., sygn. akt [...], ze wskazaniem Wójta Gminy C. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku J. W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepisem o charakterze szczególnym w stosunku do powyższej zasady jest art. 101 ust. 6 tej ustawy, zgodnie z którym dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Jest nią gmina, na której terenie znajdowało się miejsce zamieszkania lub pobytu w dniu kierowania do domu. Zachowuje ona swą właściwość nawet wtedy, gdy dom pomocy, będący aktualnym miejscem zamieszkania takiej osoby, położony jest na obszarze działania innej gminy. Interpretując przepis art. 101 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej należy mieć na względzie, że przypisuje on istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i zakłada, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby. Jak wynika z akt sprawy, skierowanie J. W. do Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] nastąpiło na podstawie decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. Skoro skierowanie do [...] nastąpiło na mocy decyzji Wójta Gminy C., to ten właśnie organ właściwy jest do rozpoznania wniosku J. W. Skoro więc Gmina C. została wskazana jako Gmina właściwa w sprawach z zakresu pomocy społecznej, to nie ulega wątpliwości, iż ta właściwość nie straciła na aktualności. Mało tego, Gmina ta nie wykazała nawet w niniejszej sprawie w jaki sposób rozstrzygnęła wniosek J. W. o przyznanie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej, odnośnie którego w dniu [...] maja 2016 r. rozstrzygnął już Naczelny Sąd Administracyjny. Kolejne wnioski J. W. również powinny być rozpatrywane w oparciu o raz już zapadłe w tej sprawie rozstrzygnięcie NSA, zwłaszcza, że sytuacja osobista wnioskodawcy jest trudna z powodu braku mieszkania. Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. Wójt Gminy C. odpowiedział na argumentację Prezydenta Miasta [...] wskazując, że poprzednie postanowienie NSA z dnia [...] maja 2016 r., sygn. akt. [...] dotyczyło wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. W. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Wójt Gminy C. wydał w tej sprawie decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], którą odmówił J. W. skierowania do domu pomocy społecznej z powodu przebywania w Areszcie Śledczym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a"), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny), lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). W niniejszej sprawie spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem zarówno Prezydent Miasta [...], jak i Wójt Gminy C. uznają się za organy niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J. W. o umożliwienie pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn [...] w R. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia i bielizny. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że pomoc społeczna polega m. in. na przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń oraz realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych (art. 15 pkt 1 i 5 u.p.s.). Do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy zarówno ustalanie i wypłacanie zasiłków celowych (art. 17 ust. 1 pkt 5 u.p.s.), jak i udzielanie schronienia osobom go pozbawionym (art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (art. 48a ust. 1 u.p.s.). Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.p.s., ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje przy tym pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym – wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa – należy uwzględnić regulację zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego. Stosownie do treści tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Od wskazanej zasady ustawa przewiduje jednak pewne wyjątki. W przypadku bowiem osoby bezdomnej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s. osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Z akt sprawy wynika, że J.W został wymeldowany z pobytu stałego na terenie gminy C. w dniu [...] grudnia 2006 r. W okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lipca 2014 r. przebywał w Zakładzie Karnym w I. Następnie został skierowany decyzją Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2014 r. do DPS [...] w [...] i przebywał w nim do dnia [...] listopada 2015 r. W dniu [...] lipca 2014 r. placówka ta dokonała zameldowania J. W. na pobyt stały. W okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] listopada 2015 r. przebywał na Oddziale Psychiatrycznym w O. Po opuszczeniu szpitala na własne żądanie przeniósł się do Schroniska i Noclegowni dla Osób Bezdomnych w R., w którym przebywał do [...] stycznia 2016 r. Od [...] lutego 2016 r. do dnia [...] kwietnia 2016 r. przebywał w Schronisku w [...], a następnie do dnia [...] marca 2019 r. w Zakładzie Karnym w S. O. Po opuszczeniu zakładu wnioskodawca pojechał do Schroniska dla Bezdomnych Mężczyzn w R., w którym przebywa od [...] marca 2019 r. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu rację w sporze należy przyznać Wójtowi Gminy C., albowiem J.W dnia [...] listopada 2015 r. nie jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] , a osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Wobec tego w sprawie należy zastosować art. 101 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym, jak już powyżej wskazano, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Tymczasem z pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]wynika, że J.W. został wymeldowany z pobytu stałego w [...] ( [...]– uw. Sądu) i obecnie nigdzie nie jest zameldowany. W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 101 ust. 3 jest Prezydent Miasta [...]. Odnosząc się do argumentacji Prezydenta Miasta [...] wskazać należy, że w istocie, na mocy art. 101 ust. 6 u.p.s. to gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby. Niemniej Prezydent zdaje się nie dostrzegać, że przepis ten stanowi, iż "dla mieszkańca domu" właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej, co oznacza, że właściwość gminy kierującej do domu pomocy społecznej trwa dopóki osoba objęta pomocą jest mieszkańcem tego domu. Tymczasem wniosek o umożliwienie pobytu w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn w R. oraz o przyznanie zasiłku celowego na zakup obuwia i bielizny został złożony przez J. W. w chwili, kiedy nie był on już mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej [...] od kilku lat, a osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Natomiast postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] maja 2016 r. w sprawie [...] wydane zostało w związku z innym wnioskiem J. W. – jak wynika z informacji Wójta Gminy C. wniosek ten organ załatwił decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. odmawiającą skierowania J. W. do domu pomocy społecznej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.