II OZ 1130/13

SENTENCJA Dnia 27 listopada 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Towarzystwa R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 października 2013 roku, sygn. akt IV SA/Po 717/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Towarzystwa R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] maja 2013 roku, nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Towarzystwa R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji na wstępie zgodził się ze stanowiskiem Towarzystwa, że w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 24 września 2013 r. odmawiającym Towarzystwu przyznania prawa pomocy wadliwie przyjęto, iż postanowienie z dnia 3 września 2013 r. było prawomocne w dniu rozpoznawania wniosku złożonego w dniu 12 września 2013 r. Ponadto Sąd wskazał, że skarżące Towarzystwo jest stowarzyszeniem zwykłym. Wyjaśnił, że jest to uproszczona forma stowarzyszenia, nieposiadająca osobowości prawnej, o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności wynikających z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Podkreślił, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które należy uznać za majątek stowarzyszenia. Zaznaczył, że skarżące Towarzystwo nie nałożyło na swoich członków obowiązku uiszczania składek. Zatem dobrowolnie pozbawiło się ono możliwości zdobycia środków finansowych na realizacje swoich celów statutowych. Sąd uznał, że w takim stanie faktycznym, przyznanie prawa pomocy Towarzystwu prowadziłoby do sytuacji, w której jego działalność byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Towarzystwo R., zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia w zakresie konieczności pełnego rozpatrzenia wniosku, jak również co do istnienia prawomocnego orzeczenia odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy oraz istniejącej po stronie skarżącego możliwości poniesienia kosztów postępowania w sprawie oraz pominięcia charakteru Towarzystwa i okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 1 zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w tym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. W niniejszej sprawie zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji zgodnie z którym z faktu, że skarżące Towarzystwo jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Towarzystwo nie może przerzucać obowiązku ponoszenia kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa, a przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której jego działalność byłaby finansowana ze środków publicznych. Towarzystwo musi bowiem, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Jak wyjaśniono już w zaskarżonym postanowieniu, Towarzystwo mogło uzyskać środki finansowe na realizację swoich celów statutowych, jednakże dobrowolnie zrezygnowało z obciążenia swoich członków obowiązkową składką, a Skarb Państwa nie może ponosić konsekwencji rezygnacji przez Towarzystwo z możliwości zapewnienia funduszy na opłacenie kosztów postępowania sądowego. Ubocznie wskazać należy, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd zgodził się ze stanowiskiem skarżącego Towarzystwa, że postanowienie z dnia 3 września 2013 r. nie było jeszcze prawomocne w chwili oddalenia przez referendarza sądowego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.