II SA/Ke 727/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Armański, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 14 maja 2020 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 14 maja 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, zwane dalej Kolegium, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kunów z dnia 20 stycznia 2020 r. znak: [...], ustalającą M. B. odpłatność za pobyt ojca – K.B. w Domu Pomocy Społecznej w O.(dalej: dps) w wysokości 39,19 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1 pkt 1-3 i ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s." i wskazało, że spór w sprawie niniejszej sprowadzał się do ustalenia, czy organ pierwszej instancji zasadnie ustalił skarżącej odpłatność za pobyt ojca w dps. Kolegium podniosło, że z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, iż obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do dps, przez podmioty wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwoty 2.103,00 zł (300% x 701,00 zł = 2.103,00 zł). Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.103,00 zł. Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Dalej Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 24 listopada 2008 r. K.B. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w O. Na podstawie zarządzenia Starosty O. z dnia 20 lutego 2019 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym na terenie Powiatu O. w 2019 r., ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa Świętokrzyskiego z dnia 27 lutego 2019 r. poz. 1017, aktualna odpłatność za pobyt w dps wynosi 3.359,92 zł miesięcznie. Opłata ta została nałożona na mieszkańca dps w kwocie 422,80 zł (70% jego dochodu) oraz na jego córkę w wysokości 39,19 zł. Kolegium podniosło, że K. B. jest rozwiedziony, ma jedną córkę – M. B., która nie wyraziła zgody na zawarcie umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.) w zakresie ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w dps. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jej dochód składa się wynagrodzenie za pracę, które w grudniu 2019 r. wyniosło 2.149,19 zł netto. Różnica pomiędzy 300% kryterium dochodowego, a dochodem skarżącej wynosi 39,19 zł (2.142,19 - 2.103,00 = 39,19 zł) i stanowi górną granicę opłaty jaką można obciążyć osobę zobowiązaną. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił skarżącej wysokość opłaty za pobyt ojca w dps. Dalej Kolegium wyjaśniło, że przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji nie była ocena zasadności skierowania ojca skarżącej do dps i dodało, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca dps. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, ale publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do dps i ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w dps. Kolegium dodało, że skarżąca może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Kolegium wniosła M.B., kwestionując zasadność umieszczenia jej ojca w dps oraz obowiązek ponoszenia przez nią opłaty za jego pobyt w dps. Autorka skargi zwróciła uwagę na nieprawidłowe relacje rodzinne i brak więzi z ojcem. Podniosła, że ustalenie opłaty, którą ma ponosić, jest krzywdzące i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W związku z powyższym skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie jej z ponoszenia powyższej opłaty - na podstawie art. 64 u.p.s. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Na wstępie wskazać należy, że w sprawie niniejszej ustalenia faktyczne poczynione przez organy są prawidłowe i odpowiadają zebranym dowodom zawartym w aktach administracyjnych. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za własne. Również skarżąca okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy nie kwestionuje. Rozstrzygnięcia organów obu instancji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w dps podjęto w trybie i na zasadach określonych w u.p.s. Powstanie obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w dps uwarunkowane jest z jednej strony przesłanką podmiotową (umiejscowienie w kręgu podmiotów wskazanych przez ustawodawcę), z drugiej przedmiotową - odnoszącą się do dochodu osoby zobowiązanej. Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii zasadności ustalenia skarżącej odpłatności za pobyt ojca w dps zauważyć należy, że zarzuty skarżącej dotyczą dwóch zagadnień, które w istocie stanowią przedmiot odrębnych spraw administracyjnych i odrębnych decyzji. Skarżąca formułuje w skardze zarzuty odnoszące się zarówno do przepisów, które dotyczą samych podstaw do obciążenia jej opłatą za pobyt ojca w dps, jak i do przepisów, które regulują kwestie zwolnienia z tej opłaty. W związku z powyższym należy wskazać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w literaturze przedmiotu prezentowane jest stanowisko, podzielane przez Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej, iż są to w istocie dwie odrębne kwestie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17), wyraził pogląd zgodnie z którym: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.". W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w dps, którego domaga się skarżąca, może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy - co nastąpiło decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w dps może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej. Bezspornie ojciec skarżącej – K.B. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w O. Niesporne są również kwestie, związane z wysokością opłaty za pobyt w dps pobieranej od jego mieszkańca. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca jest córką K.B. jak również wysokość ustalonej dla skarżącej opłaty za pobyt ojca w dps. Istotą sporu w sprawie niniejszej jest natomiast to, czy zgodnie z prawem obciążono skarżącą obowiązkiem uiszczania opłaty. Natomiast żądanie skarżącej w zakresie zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w dps, z przyczyn wskazanych na wstępie rozważań, pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy. Jak trafnie wskazało Kolegium, obowiązek wnoszenia opłaty w pierwszej kolejności ciąży na mieszkańcu domu. Dopiero gdy ten nie jest w stanie uiścić opłaty, opłaty obciążają kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę (art. 61 ust. 1 u.p.s). W odniesieniu do przesłanki przedmiotowej, o powstaniu obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do dps, przez podmioty wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. decyduje wyłącznie ich sytuacja dochodowa. Okolicznością niesporną w sprawie jest to, że ojciec skarżącej ponosi opłatę w granicach określonych w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s., tj. 70% dochodu uzyskiwanego z tytułu zasiłku stałego wypłacanego przez Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Kunowie. Z kolei w odniesieniu do obowiązku skarżącej kluczowa jest treść art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s., który przewiduje, że zstępni ponoszą opłatę jeżeli ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dodatkowo kwota pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że na skarżącej ciąży obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt ojca w dps, w zakresie przekraczającym kwotę opłaty ponoszonej przez jej ojca. Poza sporem jest, że skarżąca jest zstępną osoby skierowanej do dps. W doktrynie wskazuje się, że ustawodawca oparł powyższe zobowiązanie wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty i korzystającego z usług dps (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, 4 wyd., Warszawa 2017, s. 292-293). Podnoszony przez skarżącą brak jakichkolwiek relacji z ojcem nie ma znaczenia z punktu widzenia powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Trzeba bowiem pamiętać, że przedmiotem kontroli sądu jest decyzja ustalająca wysokość opłaty, a nie decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Wobec powyższego niezasadne są zarzuty skargi odnoszące się do nieuwzględnienia sytuacji rodzinnej skarżącej i podnoszonych przez nią w tym zakresie argumentów. Kwestia rzeczywistych relacji rodzinnych pomiędzy skarżącą, a jej ojcem nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w dps. Rację ma Kolegium, że obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do dps i ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w dps. Zgodzić się należy również z Kolegium, że przedmiotem postępowania o ustalenie odpłatności za pobyt w dps nie jest ocena zasadności skierowania osoby, w tym przypadku ojca skarżącej do dps. Jak wskazuje lektura akt administracyjnych K.B. ostateczną i prawomocną decyzją Burmistrza Miasta i Gminy Kunów z dnia 24 listopada 2008 r. znak: [...] został skierowany do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w O., ze względu na niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, przewlekłe schorzenia psychiczne, niezaradność życiową oraz trudną sytuację rodzinną i mieszkaniową, a w związku z tym brak możliwości samodzielnego funkcjonowania w dotychczasowym środowisku zameldowania. Pozostałe zarzuty i argumenty podniesione w skardze odnoszą się do kwestii zwolnienia z opłaty. Do tych kwestii odniesiono się na wstępie rozważań, a w związku z tym nie ma potrzeby powielania argumentacji w tym zakresie. Ponownie podkreślić trzeba, że relacje rodzinne skarżącej oraz jej ojca nie mają żadnego znaczenia z punktu widzenia ustalenia opłaty. Są to kwestie, które mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu ewentualnego zwolnienia z opłaty. Sąd nie kwestionuje przy tym powoływanych przez skarżącą faktów dotyczących nieprawidłowych relacji rodzinnych. Jest to jednak okoliczność nie mająca znaczenia dla ustalenia opłaty. Jak już wskazano wyżej, zwolnienie z opłaty może dotyczyć jedynie sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Nie znając bowiem zakresu obowiązku, strona nie może nawet stwierdzić czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. Odnosząc się do zawartego w treści skargi żądania dotyczącego całkowitego zwolnienia skarżącej przez Sąd z odpłatności za pobyt ojca w dps na podstawie art. 64 u.p.s., wyjaśnić należy ponownie, że kwestia ta pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy, w której Sąd kontroluje legalność decyzji ustalającej skarżącej opłatę za pobyt ojca w dps. Sąd administracyjny kontroluje orzeczniczą działalność organów administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem, co oznacza, że sąd nie zastępuje organów administracji i nie wydaje decyzji o zwolnieniu albo odmowie zwolnienia z określonych obowiązków, lecz rozstrzyga, czy dane orzeczenie (decyzja, postanowienie) zostało wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego. W przypadku uznania, że organ naruszył prawo, sąd, w zależności od stopnia tego uchybienia, stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia albo uchyla je, dając wytyczne co do dalszego toku postępowania administracyjnego. Natomiast uznanie przez Sąd, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem powoduje oddalenie skargi. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.