II OZ 53/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Ciąglewicz /spr./ po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. M. na postanowienie zawarte w punkcie piątym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wr 986/22 w sprawie ze skargi P. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zaświadczenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie piątym wyroku Sądu pierwszej instancji i zasądzić od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącej P. M. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Uzasadnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wr 986/22, uwzględniając skargę P. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie ze skargi P. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zaświadczenia stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszenia prawa, umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do wydania aktu lub dokonania czynności, oddalił dalej idącą skargę oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. uwzględniając poniesione przez stronę skarżącą celowe koszty w łącznej kwocie 357 zł, na które składają się: wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (240 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Jednocześnie Sąd miarkował wysokość przyznanych kosztów na zasadzie art. 206 P.p.s.a. mając na uwadze, że skarga została uwzględniona jedynie w części. Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie piątym wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu administracji na jej rzecz kwoty 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 206 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, polegające na nieuzasadnionym zasądzeniu na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 50% stawki minimalnej, tj. kwoty 240 złotych, podczas gdy powinna zostać zasądzona minimalna stawka zastępstwa procesowego w kwocie 480 złotych, wynikająca wprost z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo określił koszty postępowania sądowego należne od organu administracji na rzecz skarżącej, reprezentowanej przez radcę prawnego, w sprawie, w której uwzględniono skargę na przewlekłe prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który m.in. dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się, stosownie do art. 205 § 2 P.p.s.a., ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata i radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd stawiennictwa strony. Zgodnie natomiast z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265), stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie, niż w tej, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna lub decyzja bądź postanowienie Urzędu Patentowego, wynoszą 480 złotych. Ponadto, w myśl § 15 ust. 2 tego rozporządzenia, opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie te przepisy należało wziął pod uwagę ustalając wysokość kosztów postępowania sądowego, w tym w szczególności wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej. Powyższe oznacza, że w sytuacji uwzględnienia skargi, na zasądzone koszty postępowania sądowego składać się powinny: wpis od skargi w wysokości 100 zł, minimalne wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, co łącznie daje kwotę 597 zł. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tym samym stanowiska Sądu pierwszej instancji co do możliwości obniżenia w rozpoznawanej sprawie o połowę wynagrodzenia pełnomocnika. Zgodnie z art. 206 P.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Możliwość odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części uzależniono od niedookreślonego warunku w postaci "uzasadnionego przypadku", przykładowo wskazując pewne okoliczności mogące spełniać ten warunek, mianowicie sytuację, polegającą na tym, że skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W związku z tym sąd administracyjny posiada w zakresie orzeczenia o odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części pewien margines uznania. Sąd pierwszej instancji nie wskazał takich okoliczności, które mogłyby zostać uznane za uzasadniony przypadek, aby odstąpić chociażby w części, w tym dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika, od zasądzenia od organu administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w całości. Sprawa, w której zasądzono zwrot kosztów postępowania, jest jedyną sprawą ze skargi skarżącej na przewlekłe prowadzenie postępowania. W związku z tym obniżenie kosztów postępowania w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika, sprowadzałoby się do pokrzywdzenia skarżącej, która - jak należy domniemywać - wynagrodzenie swemu pełnomocnikowi zapłaciła. Nie można zgodzić się także ze stwierdzeniem Sądu, że skarga została uwzględniona jedynie w części. Wskazać bowiem trzeba, na co zasadnie wskazuje autor zażalenia, że zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, natomiast dalsze punkty wyroku, stosownie do treści art. 149 § 2 P.p.s.a. (przyznanie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej czy orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny) mają charakter fakultatywny. Mając na uwadze treść wskazanych przepisów rację ma autor zażalenia, że skarga strony na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zaświadczenia została uwzględniona w całości. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji naruszył prawo, wydając zaskarżone postanowienie w zakresie kosztów postępowania. Z przyczyn wyżej wskazanych NSA, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., uchylił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zawarte w punkcie piątym wyroku i zasądził od organu administracji na rzecz skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku – jak należy rozumieć – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, wyjaśnić należy, że nie może on być uwzględniony z uwagi na treść art. 209 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady, nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 P.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (patrz: postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OZ 660/11; uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, ONSA i wsa 2008/2/23). Dotyczy to także kosztów postępowania zażaleniowego. Jak wskazano w piśmiennictwie, z powołaniem się na postanowienie NSA z dnia 31 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 504/04, zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej – przepisy rozdziału 1 działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (dział V rozdział 1), które dawałoby podstawę do odpowiedniego stosowania – w wypadku oddalenia zażalenia z art. 204 pkt 1 P.p.s.a. – przepisu pozwalającego obciążyć skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego, gdy oddalono skargę kasacyjną na wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą zaś być interpretowane w sposób rozszerzający (patrz: Małgorzata Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LEX/el. 2021, pkt 3 do art. 209). Zasada ta odnosi się także do sytuacji procesowej w niniejszej sprawie, w której żądanie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego nie znajduje podstawy z w art. 197 § 2 w związku z art. 203 pkt 1 P.p.s.a.