II GSK 972/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w P. J. W.-B. skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2009 r. sygn. akt III SA/Po 499/08 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 499/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], którą organ ten cofnął udzielone skarżącemu zezwolenie nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w prowadzonym przez stronę punkcie sprzedaży detalicznej w L. przy ul. [...] – sklep "[...]". Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów administracji, które stwierdziły, że w dniu [...] kwietnia 2008 r. wpłynął do Prezydenta Miasta L. wniosek Prokuratora Rejonowego w L. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży udzielonych przedsiębiorcy S. K. dla sklepu "[...]" przy ul. [...] w L. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że Prokuratura Rejonowa w L. nadzorowała prowadzone przez Komendę Miejską Policji w L. dochodzenie [...] w sprawie przeciwko zatrudnionej w charakterze sprzedawcy K. H., podejrzanej o to, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. we wspomnianym sklepie sprzedała osiem sztuk piwa [...] osobie nieletniej, przy czym postępowanie to skutkowało skierowaniem do Sądu aktu oskarżenia oraz wydaniem w dniu [...] grudnia 2007 r. przez Sąd Rejonowy w L. wyroku (sygn. akt [...]) uznającego K. H. winną przestępstwa z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473, ze zm.). Mając na uwadze powyższy wniosek, organ I instancji wszczął postępowanie, a następnie powołując się na treść art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi cofnął udzielone skarżącemu zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, wskazując w szczególności, że przesłankę dla takiego cofnięcia stanowi sprzedaż alkoholu osobie nieletniej. Stanowisko to potwierdził także organ II instancji, wskazując, że każdy przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej stanowi usprawiedliwioną podstawę do cofnięcia przedsiębiorcy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Zmiany tego stanowiska nie uzasadniały, zdaniem organów administracji, podnoszone przez stronę argumenty, że skazanie pracownika zatrudnionego przez przedsiębiorcę nie może stanowić podstawy cofnięcia zezwolenia temu przedsiębiorcy, który sam czynu zabronionego nie popełnił oraz że skarżący dołożył należytej staranności, przeszkalając swych pracowników, jak również że zachowanie pracownicy miało jedynie charakter jednorazowy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przyczyną cofnięcia skarżącemu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych było naruszenie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który stanowi, iż zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. W art. 15 ust. 2 tej ustawy określona została możliwość żądania przez sprzedawcę okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy w przypadku wątpliwości co do jego pełnoletniości. Ustawodawca wyposażył zatem podmioty posiadające zezwolenia w środki prawne umożliwiające przestrzeganie ustanowionych zakazów, a jednocześnie prowadzące do realizacji celów wytyczonych przez ustawę. Sąd wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, z którego wynika, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może zostać zwolniony od zastosowania sankcji wynikającej z powołanego przepisu poprzez wykazanie, że nabywca alkoholu nie wyglądał na osobę nieletnią, tym bardziej, iż ustawodawca stworzył instrument dający możliwość usunięcia najmniejszych nawet wątpliwości co do pełnoletniości nabywcy napoju alkoholowego w postaci uprawnienia do zażądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Odpowiedzialność ponoszona z tytułu sprzedaży napojów alkoholowych osobom nieletnim ma charakter obiektywny, a art. 15 ust. 1 omawianej ustawy nie przewiduje wyjątków od zakazu sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że fakt sprzedaży piwa osobie nieletniej w punkcie sprzedaży detalicznej w L. przy ul. [...] nie budzi wątpliwości, bowiem został potwierdzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 2007 r. (sygn. akt [...]) w sprawie przeciwko K. H. Przeprowadzone następnie na wniosek Prokuratora Rejonowego w L. postępowanie administracyjne i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia S. K. wskazujące na incydentalny i jednorazowy przypadek sprzedaży alkoholu osobie nieletniej oraz zeznania K. H., która przyznała, że nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do żądania okazania dokumentu potwierdzającego wiek nabywcy - dały podstawę do wydania przez organ decyzji o cofnięciu zezwolenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, bez znaczenia jest podnoszona w zarzutach skargi okoliczność, że wymienione zdarzenie zostało zawinione nie przez skarżącego, a przez zatrudnionego pracownika. Skarżący jako przedsiębiorca odpowiadał w zakresie udzielonego mu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych za działanie podległego mu pracownika naruszające prawo i nie zachodzi potrzeba wykazania mu winy w nadzorze nad zatrudnionym przez niego pracownikiem, dopuszczającym się powyższego naruszenia prawa. Sąd wskazał, że zgodnie z linią orzecznictwa wystarczy jednorazowa sprzedaż nieletniemu alkoholu dla cofnięcia posiadanych zezwoleń. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w razie nieprzestrzegania określonych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi warunków sprzedaży napojów alkoholowych objętych zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwo organ zezwalający cofa wszystkie zezwolenia udzielone temu samemu podmiotowi na sprzedaż napojów alkoholowych w tym samym miejscu, co zostało potwierdzone w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2007 r. o sygn. akt II GPS 2/07. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył S. K., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o obciążenie kosztami postępowania strony przeciwnej z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego skarżącego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie przepisów prawa, to jest art. 1 § 2 w związku z "art. 145 § 1c)" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływana dalej jako: p.p.s.a.) i w związku z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na jego błędnej wykładni dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, iż sankcja przewidziana za sprzedaż alkoholu osobie małoletniej jest obligatoryjna, oderwana od zachowania winy i należytej staranności strony oraz dotyczy wszystkich grup alkoholu niezależnie od tego, jakiego rodzaju i ilość alkoholu małoletniej osobie sprzedano. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że udowodnił w toku sprawy, iż dochował wszelkiej możliwej staranności przy organizowaniu sprzedaży alkoholu, w tym by nie dopuścić do sprzedaży alkoholu osobom małoletnim. W tym celu sam przeszedł odpowiednie szkolenie i zorganizował je dla swojej pracownicy. W prowadzonej od lat działalności rozpatrywany przypadek sprzedaży alkoholu małoletniej był zupełnie odosobniony. Wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że sprzedawca oceniał wiek osoby kupującej na około 20 lat, a zatem nie było podstaw do tego, by mieć co do jej wieku wątpliwości i żądać od niej dowodu potwierdzającego minimalny wiek. Sprzedawca nie naruszył zatem żadnych przepisów, gdyż te nakładają obowiązek legitymowania kupujących nie w każdym przypadku, ale gdy są ku temu powody, to jest wątpliwości co do wieku uprawniającego do sprzedaży alkoholu takim osobom. W ocenie strony, ponoszenie przez skarżącego tak dotkliwych skutków odosobnionych, nie swoich działań i zaniechań jest sprzeczne z elementarnym poczuciem sprawiedliwości. Skarżący nie był stroną postępowania karnego i nie jego dotyczył skazujący wyrok karny, a zatem nie można automatycznie dokonywać ustaleń faktycznych w oparciu o tenże wyrok, lecz ustalać fakty autonomicznie, a następnie oceniać je z punktu widzenia przepisów prawa, zaś w niniejszej sprawie przepisy te nie zostały naruszone, bowiem pracownica sklepu nie miała obowiązku legitymowania kupującej, gdyż ta wyglądała na osobę dorosłą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. nie skorzystało z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. W piśmie procesowym z dnia 29 grudnia 2009 r. Prokurator Okręgowy w P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z regulacji zawartej w art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. S. K. powołał podstawę kasacyjną z art. 174 § 1 p.p.s.a. i zarzucił naruszenie "art. 1 § 2" w związku z "art. 145 § 1c)" p.p.s.a. i w związku z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, polegające na jego błędnej wykładni. Art. 1 p.p.s.a. nie jest podzielony na paragrafy. Wskazany jako naruszony "art. 145 § 1c)" p.p.s.a. również nie istnieje, a art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. stanowi podstawę uchylenia decyzji lub postanowienia z powodu mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, z których żaden nie został wskazany w skardze kasacyjnej. Wobec tego należało przyjąć, że rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż sankcja przewidziana za sprzedaż alkoholu osobie małoletniej jest obligatoryjna, oderwana od zachowania winy i należytej staranności strony oraz dotyczy wszystkich grup alkoholu niezależnie od tego, jakiego rodzaju i ilość alkoholu małoletniej osobie sprzedano. Zarzut naruszenia prawa materialnego jest bezpodstawny. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. W myśl art. 18 ust.1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży może być prowadzona tylko na podstawie zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na lokalizację punktu sprzedaży. Z kolei art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) stanowi, że zezwolenie o którym mowa w ust. 1, organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, pod kredyt lub pod zastaw. Wykładnia językowa cytowanego przepisu jednoznacznie potwierdza tezę, że jednorazowa sprzedaż napoju alkoholowego osobie poniżej 18 roku życia jest wystarczającą i uzasadnioną przyczyną do zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na obrót takimi napojami. W rozpoznawanej sprawie sprzedaż alkoholu osobie nieletniej została dokonana jednorazowo. Gdyby zamiarem ustawodawcy było uznanie za przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jedynie wielokrotnych aktów naruszeń zakazu sprzedaży (podawania) tych napojów osobom nieletnim to wprowadziłby w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) regulację analogiczną do regulacji w pkt 3 tego przepisu. Przepis art. 18 ust. 10 pkt 3 ustawy wyraźnie stanowi, że zezwolenie cofa się w przypadku powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy w miejscu sprzedaży lub w najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą alkoholu przez dany punkt sprzedaży. Prawidłowość wykładni językowej potwierdza wykładnia systemowa odnoszona do art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Z tych przepisów jednoznacznie wynika, że przeciwdziałanie patologicznym zjawiskom społecznym takim jak alkoholizm jest celem nadrzędnym ustawy, który nie podlega co do zasady relatywizacji w zderzeniu z interesem ekonomicznym podmiotów gospodarczych zajmujących się handlem napojami alkoholowymi. Ograniczenie obywatelom dostępu do alkoholu przez cofnięcie przedsiębiorcom zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przypadku jednorazowego naruszenia ustawowych zasad ich dystrybuowania, jest jednym z instrumentów, w jaki ustawodawca wyposażył organy jednostek samorządu terytorialnego w celu eliminacji zjawiska alkoholizmu. Przedsiębiorca może uniknąć negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy, jeżeli skorzysta z uprawnienia określonego w art. 15 ust. 2. W przepisie tym przyznano sprzedawcy prawo do wylegitymowania nabywcy napoju alkoholowego w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość co do wieku nabywcy. Zaniechanie sprzedawcy ze skorzystania z tego uprawnienia powoduje względem przedsiębiorcy ryzyko utraty na jakiś czas prawa do prowadzenia działalności gospodarczej w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że wyrokiem sądu sprzedawczyni, pracująca w lokalu skarżącego, uznana została za winną przestępstwa z art. 43 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi polegającego na tym, że w dniu [...] sierpnia 2007 r. sprzedała alkohol w postaci 8 sztuk piwa osobie nieletniej. Wobec tego nie znajduje uzasadnienia kwestionowanie winy sprzedawczyni (elementu bezprawności) poprzez twierdzenie jakoby kupującym była osoba o wyglądzie pełnoletniej. Sąd pierwszej instancji w myśl art. 11 p.p.s.a. związany był ustaleniami prawomocnego wyroku wydanego w sprawie karnej. Bez istotnego znaczenia jest okoliczność, iż naruszenie ustawowego zakazu sprzedaży napojów alkoholowych nieletnim zawinione zostało nie przez skarżącego a przez jego pracownika. Skarżący jako przedsiębiorca odpowiada w zakresie udzielonego mu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych za działania podległego mu pracownika naruszające prawo, w tym przypadku art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy i nie zachodzi potrzeba wykazania mu winy w nadzorze nad zatrudnionym pracownikiem. Wykazanie zaniedbań w nadzorze kierownika zakładu mogłoby skutkować pociągnięciem go do odpowiedzialności na podstawie art. 43 ust. 2 ustawy. Nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a) ustawy i tylko jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie miał miejsca przypadek złamania ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Przedsiębiorca ponosi ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w zgodzie z wymogami określonymi w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. W niniejszej sprawie naruszenie zasad sprzedaży dotyczyło piwa, a więc napoju alkoholowego, na którego sprzedaż wydano zezwolenie cofnięte decyzją zaskarżoną do sądu administracyjnego. Wobec tego nie zachodziła wskazywana w ramach zarzutu sytuacja cofnięcia zezwolenia na sprzedaż innych napojów niż te, których warunki sprzedaży naruszono. Skargę kasacyjną z wymienionych powodów oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a.