III SA/Po 651/22

SENTENCJA Dnia 9 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu z dnia 7 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z 7 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania z wniosku A. D. z 13 listopada 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Jako podstawę prawną postanowienia powołano art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "K.p.a." i art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), dalej: "ustawa COVID-19". Zaskarżone postanowienie wydano w następujących uwarunkowaniach faktycznych i prawnych. Decyzją z 16 lutego 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." i art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie w sprawie wniosku A. D. z 13 listopada 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na wniosek A. D. przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w związku z brakiem wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. ZUS wskazał, że skarżący poinformował, że wniosek przesłał pocztą 2 kwietnia 2020 r., ale nie odnotowano wpływu tego wniosku. Pismem z 13 listopada 2020 r. do ZUS przesłano duplikat wniosku. Zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do 30 czerwca 2020 r. ZUS podkreślił, że jest to termin materialnoprawny, jego upływ powoduje skutki materialnoprawne w postaci wygaśnięcia prawa do ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek we wskazanym zakresie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że wniosek przesłano 2 kwietnia 2020 r., na dowód czego przedstawił pocztowe potwierdzenie nadania przesyłki. W przesyłce były trzy wnioski: pierwszy - firmy należącej do skarżącego i jego żony, drugi - żony i trzeci - skarżącego. ZUS zarejestrował tylko wpływ wniosku firmy, a co się stało z pozostałymi wnioskami jest trudne do wyjaśnienia. Decyzją z 22 kwietnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z 16 lutego 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na przedstawionym przez stronę formularzu potwierdzenia odbioru brak jest jakiejkolwiek informacji o zawartości przesyłki. Brak również pisma przewodniego, z którego wynikałoby, że przesyłka zawiera korespondencję do trzech różnych spraw. Z ustaleń wynika, że w dacie wpływu przesyłki pracownik ZUS zamieszczając prezentatę wskazał, że do wniosku dołączono wyłącznie jeden załącznik tj. ewidencję sprzedaży firmy A. wraz z załącznikiem. W przypadku, gdyby w przesyłce znajdowały się inne pisma, znalazłoby to odzwierciedlenie w liczbie załączników wskazanych na prezentacie. W przypadku wpływu korespondencji w jednej przesyłce prezentatę zamieszcza się tylko na jednym piśmie, natomiast pozostałe pisma są określone jako załączniki, których liczbę określa się na prezentacie. Wobec powyższego ZUS rozpatrzył pismo złożone 13 listopada 2020 r. jako pierwszy wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Wniosek ten złożono zatem po terminie. Wyrokiem o sygn. akt III SA/Po 957/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zarówno decyzję z 22 kwietnia 2021 r., jak i decyzję z 16 lutego 2021 r. Sąd podniósł, że sporne jest, czy skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. przed 30 czerwca 2020 r. Skarżący wywodzi, że wniosek przesłał 2 kwietnia 2020 r. jedną przesyłką, razem z wnioskiem żony i wnioskiem firmy A. prowadzonej z żoną, zaś przy piśmie z 12 listopada 2020 r. przesłał kopię wcześniej złożonego wniosku. Z kolei organ twierdzi, że przed 30 czerwca 2020 r. otrzymał tylko wniosek dotyczący płatnika A. a zatem wniosek nie został wówczas przez skarżącego złożony. Złożenie wniosku do 30 czerwca 2020 r. warunkowało uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacania składek (art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19). Sąd wskazał, że złożenie wniosku po terminie nie może stanowić przyczyny umorzenia postępowania, lecz odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Dopiero na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS przeprowadził postępowanie wyjaśniające. ZUS wywodzi w zaskarżonej decyzji, że w dacie wpływu przesyłki z 2 kwietnia 2020 r. pracownik ZUS zamieszczając prezentatę wskazał, że do wniosku dołączono wyłącznie jeden załącznik, tj. ewidencję sprzedaży płatnika A. wraz z załącznikiem. Zdaniem ZUS w przypadku gdyby w przesyłce znajdowały się inne pisma, znalazłoby to odzwierciedlenie w liczbie załączników wskazanych na prezentacie. Sąd stwierdził, że wywody ZUS są niemożliwe do zweryfikowania, bowiem w aktach sprawy nie ma kopii zawartości przesyłki z 2 kwietnia 2020 r. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ uzupełni w niezbędnym zakresie akta sprawy i zwróci uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe przepisy uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie 16 grudnia 2020 r., to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Sąd zaznaczył, że w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 zwolnieniem objęto składki nieopłacone. Zgodnie jednak z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423): 1. W przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 u.s.u.s. 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Sąd wskazał, że przepis ten wszedł w życie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy (art. 13 pkt 6 ustawy). Powyższe może mieć znaczenie o tyle, że w aktach administracyjnych znajduje się korespondencja skarżącego do ZUS, z której może wynikać, że składki za przedmiotowe miesiące zostały opłacone. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS postanowieniem z 7 lipca 2022 r. na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. i art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 odmówił wszczęcia postępowania z wniosku strony z 13 listopada 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu postanowienia ZUS podniósł, że z dokumentów nie wynika, aby w przesyłce skierowanej do ZUS 2 kwietnia 2020 r. znajdował się wniosek A. D. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Pismem z 26 maja 2022 r. ZUS wezwał stronę do złożenia dalszych wyjaśnień, tj. przedstawienia szczegółowych okoliczności związanych z wysyłką wniosku z 2 kwietnia 2020 r. Pismem z 6 czerwca 2020 r. strona poinformowała, że żadne nowe okoliczności w sprawie nie wystąpiły. Termin do złożenia wniosku (do 30 czerwca 2020 r.) jest materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Jako że w tym terminie strona nie złożyła wniosku, nie doszło do wszczęcia postępowania. Z kolei wniosek z 13 listopada 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. strona złożyła już po terminie, stąd zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania z tego wniosku. W skardze na postanowienie z 7 lipca 2022 r. A. D. zarzucił naruszenie art. 61a § 1 K.p.a. i niewzięcie pod uwagę wskazań Sądu z wydanego wyroku o sygn. akt III SA/Po 657/21. Wskazał, że w sprawie nie wystąpiły nowe okoliczności, ale w tej chwili trudno jest wykazać, że przesyłka z 2 kwietnia 2020 r. zawierała także jego wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast organ zbyt późno poinformował go o braku wniosku (dopiero w listopadzie 2020 r.), stąd nie mógł już złożyć go w terminie do 30 czerwca 2020 r. i złożył ponowny wniosek w listopadzie 2020 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd bierze zatem pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie z 7 lipca 2022 r. podlega uchyleniu, gdyż narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. Zarówno więc organ, jak i Sąd, są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku o sygn. akt III SA/Po 957/21. Organ nie zastosował się do tej oceny i nie wykonały tych zaleceń. W powyższym wyroku o sygn. akt III SA/Po 957/21 Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ uzupełni w niezbędnym zakresie akta sprawy i zwróci uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Sąd w powyższym wyroku zaznaczył, że zgodnie z art. 15zzzzzn˛ ust. 2 ustawy COVID-19 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli organ stwierdził, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. (tzn. że złożył go 13 listopada 2020 r., a nie 2 kwietnia 2020 r.), to - będąc na podstawie art. 153 p.p.s.a. związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku o sygn. akt III SA/Po 957/21 - powinien był zastosować art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, zawiadamiając skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosku i wyznaczając mu termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Organ wbrew art. 153 p.p.s.a. nie zastosował się do art. 15zzzzzn˛ ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku z 13 listopada 2020 r. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż w przypadku złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. istnieje prawdopodobieństwo przywrócenia tego terminu i merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Przepis art. 15zzzzzn˛ ust. 1 odnosi się też do terminów materialnych prawa administracyjnego, do których należy m. in. termin do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. określony w art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 1631/21 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym kontekście błędne było zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. i odmowa wszczęcia postępowania z wniosku z 13 listopada 2020 r. Ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.