I OW 89/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Gminy Miasta G. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Gminą Miasta G. a Gminą Miasto E. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A.W. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Gminę Miasto E. jako właściwą w sprawie. UZASADNIENIE Prezydent Miasta Gdyni, pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Gminą Miasta G. a Gminą Miasto E. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka A.W. umieszczonego w rodzinie zastępczej. Uzasadniając złożony wniosek, Prezydent wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., sygn. akt [...], małoletni A.W. został umieszczony w rodzinie zastępczej M.W. i T.W., zamieszkałych w E. Matka dziecka – A.W. pozostawiła syna bezpośrednio po urodzeniu w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w [...]. Dlatego też, zgodnie z art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Gmina Miasta G. nie jest właściwa do ponoszenia wydatków na jego opiekę i wychowanie w rodzinie zastępczej. Pismem z dnia [...] marca 2019 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w E. zwrócił się zaś do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o zawarcie porozumienia dotyczącego umieszczenia A.W. w rodzinie zastępczej i wysokości wydatków ponoszonych na jego opiekę i wychowanie. Prezydent Miasta E., w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r., stanowiącym odpowiedź na powyższy wniosek, wskazał z kolei, że to Gmina Miasta G. jest właściwa w sprawie. Uzasadniając zajęte stanowisko, Prezydent Miasta E. wskazał, że A.W. urodził się [...] stycznia 2019 r. w E. Ojcostwo dziecka nie zostało ustalone - dziecko nie zostało uznane przez ojca przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego. Matka dziecka – A.W. nie pozostaje w związku małżeńskim. Zamieszkuje ona wraz ze swoim partnerem w G. przy ul. [...] a zameldowana jest na pobyt stały w E. przy ul. [...] (jest to adres zamieszkania jej rodziców). A.W. przyjechała do E. urodzić dziecko. Razem z ojcem dziecka uznali jednak, że są za młodzi by wychowywać dziecko i pozostawili je po porodzie w celu przysposobienia w szpitalu. Matka nie interesuje się synem i nie zamierza nad nim sprawować opieki. Prezydent zauważył, że w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej właściwym jest Sąd Rejonowy w G. A.W., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy został umieszczony, w trybie zabezpieczenia, w rodzinie zastępczej u swoich dziadków w E. Zgodnie zaś z art. 27 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania jej opiekuna. Zatem, A.W. winien być zameldowany na pobyt stały przy matce w G. Stosownie zaś do treści art. 191 ust. 3 w zw. z ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, właściwym do ponoszenia wydatków na dziecko jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Tym samym, ponieważ sądem właściwym w sprawie opiekuńczej jest Sąd Rejonowy w G., powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie dziecka w rodzinie zastępczej jest Gmina Miasta G. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Właściwą do ponoszenia kosztów pobytu A.W. w rodzinie zastępczej jest Gmina Miasto E. Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej umieszczone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2018 r., poz. 998 ze zm.). Przepis art. 191 tej ustawy stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Powiat, na terenie którego funkcjonują mogące przyjąć dziecko rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w ust. 1-4, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 (ust. 5). Przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2 (ust. 8 pkt 1) i dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana (ust. 8 pkt 2). Wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka (ust. 13). Z powołanej regulacji wynika, że podstawową zasadą ustalenia właściwości miejscowej powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej jest miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W dalszej kolejności, w braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dziecka będzie to powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały a w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania jak też zameldowania będzie to powiat właściwy ze względu na siedzibę sądu orzekającego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Jednakże, zasady te nie mają zastosowania w przypadku: umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, a także pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu lub dziecka, których tożsamość rodziców jest nieznana. W drugim z tych przypadków zobowiązanym do ponoszenia wydatków na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu lub na dziecko, którego tożsamość rodziców jest nieznana, umieszczone w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. Okoliczności niniejszej sprawy w pełni wypełniają hipotezę normy zawarte w art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy. Z akt sprawy niespornie wynika bowiem, że A.W. urodził się [...] stycznia 2019 r. w E. i matka pozostawiła go, zaraz po porodzie, w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w E. Ponadto, matka zostawiła dziecko w celu przysposobienia w szpitalu, nie interesuje się synem, nie zamierza nad nim sprawować opieki. W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie zdefiniowano pojęcia "pozostawienie dziecka", jednakże taka regulacja nie wyklucza, że miejscem pozostawienia dziecka może być właśnie szpital, w którym dziecko bezpośrednio po urodzeniu przebywało. To miejsce, jeśli było miejscem "pozostawienia", przesądzać będzie o właściwości powiatu zobowiązanego (por. postanowienie NSA z dna 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I OW 203/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia właściwości powiatów zobowiązanych do finansowania kosztów pobytu dziecka w pieczy instytucjonalnej, przed wejściem w życie ustawy o pieczy, uregulowana była na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Przepis art. 86 ust. 9 pkt 2 i ust. 11 tej ustawy wskazywał, że w przypadku dzieci pozostawionych przez matkę w zakładzie opieki zdrowotnej bezpośrednio po urodzeniu, koszty pobytu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na siedzibę szpitala, w którym dziecko zostało pozostawione. Przyjąć przy tym należy, że "pozostawienie" nosi w sobie również elementy podmiotowe, wyrażające się wolę opuszczenia, zostawienia samemu sobie (por. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, WK 2016 Lex/el). Z uwagi na powyższe, właściwość miejscową w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należało ustalić zgodnie z dyspozycją art. 191 ust. 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a więc właściwym jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. Ponieważ A.W. pozostawiony został w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w E. powiatem tym jest więc Gmina Miasta E. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.